ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/106
Karar Sayısı : 2012/190
Karar Günü : 29.11.2012
R.G. Tarih-Sayı :06.03.2013-28579
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Söke 1. Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36. maddesinin, 21.5.1997 günlü, 4262sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 4.maddesi ile yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasının 'Sürücü aynı zamandaaraç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağıdüzenlenir.' biçimindeki 4. cümlesinin, Anayasa'nın 38. maddesineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36. maddesinin üçüncüfıkrasının 4. cümlesi uyarıncauygulanan idari para cezasının iptali istemiyleaçılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun itirazkonusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir:
'Madde 36- Motorlu araçların, sürücübelgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi vesürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, bu Kanunda sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahipsürücüler ile iki veya çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veyageçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir.
(Yeniden Düzenleme: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Sürücü belgesisahibi olmadan trafiğe çıkanlara ilk tespitte bir aydan iki aya kadar, tekrarıhalinde iki aydan üç aya kadar hafif hapis cezası verilir. Ayrıca bu kişilerher defasında 7 200 000 lira hafif para cezasıyla da cezalandırılırlar. Bukişilerin kazaya neden olması halinde bu cezaların uygulanması diğer cezalarınuygulanmasına engel teşkil etmez. Sürücü aynı zamanda araç sahibideğilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 38. maddesine dayanılmış, 2.maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 27.9.2012 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan veilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kural uyarınca bir kimsenin icraiveya ihmali herhangi bir hareketi olmasa veya tespit edilemese dahi sadece araçsahibi olmasından dolayı başkasının bir fiili nedeniyle ceza almasının sözkonusu olduğu, bu durumun ise cezaların şahsiliği ilkesiyle çeliştiğibelirtilerek kuralın, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kuralda, sürücü belgesi olmadan trafiğe çıkan sürücüaynı zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescil plakasına da aynı miktar içinceza tutanağı düzenleneceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibiidari yaptırımlar açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerinebağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacakyaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleştiricinedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisinesahiptir.
Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, 'Kimse,işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamaz.'; üçüncü fıkrasında,'Ceza ve ceza yerine geçengüvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.' denilerek suçun ve cezanınkanuniliği esası benimsenmiş; yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunun şahsiolduğu belirtilerek herkesin, kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarınınsuç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temelkurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği birfiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimseninbaşkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve ferifailden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de, ''fıkra,ceza sorumluluğunun şahsi olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suçsebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi cezahukukuna yerleşmiş ve 'kusura dayanan ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terkimümkün olmayan bir temel kuralıdır.' denilmektedir. Anayasa'nın 38.maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari paracezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir.
İtiraz konusu kuralda, sürücü belgesi olmadan araç kullanankimsenin aynı zamanda araç sahibi olmadığı durumlarda, tescil plakasına da aynımiktar için ceza tutanağı düzenleneceği belirtilmekte, araç sahibinin kusurununbulunup bulunmadığı, aracı sürücü belgesi olmayan kişiye bilerek veripvermediği değerlendirilmeden idare tarafından yaptırım uygulanmaktadır. Budurum ise işlemediği bir fiilden dolayı araç sahibine yaptırım uygulanmasınaneden olabilecek niteliktedir. Dolayısıyla, sürücü belgesiz araç kullanılmasıve sürücünün araç sahibi olmaması halinde tescil plakası sahiplerine sadeceruhsat sahibi olmaları nedeniyle yaptırım uygulanması cezaların şahsiliğiilkesine aykırılık oluşturmaktadır.
Öte yandan, Anayasa ve ceza hukukunun temel kuralları uyarınca,kişilere ceza verilebilmesi için hukuka aykırı eylemin kanunda belirtilmişolması ve bu eylemin o kişi tarafından gerçekleştirilmiş olduğunun kanıtlanmasıgerekmektedir. İtiraz konusu kuralda araç sahibinin hangi eyleminin suçsayıldığı açık bir şekilde gösterilmediği gibi araç sahibi olma ile suçarasındaki illiyet bağının ne suretle oluştuğu da belirtilmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- SONUÇ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 36.maddesinin, 21.5.1997 günlü, 4262 sayılı Karayolları Trafik Kanununda DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun'un 4. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncüfıkrasının 'Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse, ayrıca tescilplakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.' biçimindeki 4.cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 29.11.2012gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN