ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/11
Karar Sayısı : 2012/104
Karar Günü : 5.7.2012
R.G. Tarih-Sayı :13.10.2012-28440
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yüksek İdareMahkemesi İkinci Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü,657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan '' birinci fıkrada sayılan'' ibaresi ile altıncı fıkrasının Anayasa'yaaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
KaraKuvvetleri Komutanlığı Gaziantep 5. Zırhlı Tugay Komutanlığı AskeriMahkemesi'nde zabıt kâtibi olarak görev yapmakta iken, Askeri Mahkeme KıdemliHâkimliği işlemiyle, boş durumda bulunan yazı işleri müdürlüğü kadrosunavekâleten görevlendirilen davacının, vekâlet aylığı ödenmesi için yaptığıbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve uğranılan parasal kayıplarınişletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açtığıdavada, Mahkeme, itiraz konusu kuralların iptaliistemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
14.7.1965günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun iptali istenen kuralları içeren86. maddesi şöyledir:
'Vekâletgörevi ve aylık verilmesinin şartları:
Madde86-
Memurlarınkanunî izin, geçici görev, disiplin cezası uygulaması veya görevdenuzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarak ayrılmaları halindeyerlerine kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekil atanabilir.
Birgörevin memurlar eliyle vekâleten yürütülmesi halinde aylıksız vekâlet asıldır.
Ancak,ilkokul öğretmenliği (Yaz tatili hariç), tabiplik, diş tabipliği, eczacılık,köy ve beldelerdeki ebelik ve hemşirelik, mühendis ve mimarlık, veterinerlik,vaizlik, Kur'an kursu öğreticiliği, imam-hatiplik ve müezzin-kayyımlığa ait boşkadrolara Maliye Bakanlığının izni (mahallî idarelerde izin şartı aranmaz) ileaçıktan vekil atanabilir.
Aynıkurumdan birinci fıkrada sayılan ayrılmalar dolayısıyla atananvekil memurlara vekâlet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için, kurumdışından veya açıktan atananlarla kurum içinden ilkokul öğretmenliğine atananöğretmenler ile veznedarlık görevine atananlara göreve başladıkları tarihtenitibaren vekâlet aylığı ödenir.
BuKanuna tabi kurumlarda çalışan veteriner hekim veya hayvan sağlık memurları,veteriner hekim veya hayvan sağlık memuru bulunmayan belediyelerin veterinerlikveya hayvan sağlık memurluğu hizmetlerini ifa etmek üzere bu hizmetlerle ilgilikadrolara vekâlet aylığı verilmek suretiyle atanabilirler.
Yukarıdasayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevler lüzum görüldüğü takdirdememurlara ücretsiz olarak vekâleten gördürülebilir.
BuKanuna tabi kurumlarda, mali, nakdi ve ayni sorumluluğu bulunan saymanlıkkadrolarının boşalması halinde bu kadrolara işe başladıkları tarihten itibarenvekâlet aylığı verilmek suretiyle memurlar arasından atama yapılabilir.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10., 18. ve 55. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Cemal Mümtaz AKINCI veErdal TERCAN'ın katılımlarıyla 9.2.2012 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Ayhan KILIÇtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Uygulanacak Kural Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
İtiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'de bakılmakta olan dava, boşbulunan yazı işleri müdürlüğü kadrosuna vekâleten görevlendirilen davacıyavekâlet aylığı ödenmemesi yolunda tesis edilen işlemin iptali istemiyleaçılmıştır.
657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin birinci fıkrasında idarenin,dolu kadrolara kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekilatayabileceği belirtildikten sonra ikinci fıkrasında aylıksız vekâletin asılolduğu kurala bağlanmış; dördüncü, beşinci ve yedinci fıkralarında da bukuralın istisnalarına yer verilerek aylık verilecek durumlar tek teksayılmıştır.
Aynımaddenin altıncı fıkrasında ise önceki fıkralarda açıklanan ve aylık ödenmesinigerektiren haller dışında da, boş kadrolara ait görevlerin idarece lüzumgörüldüğü takdirde memurlara vekâleten gördürülebileceği düzenlenmiştir. Sözkonusu kuralda, idareye dolu kadrolar ve diğer fıkralarda açıkça zikredilenlerdışındaki boş kadrolar yönünden de vekâleten atama yetkisi verilirken, buatamaların ücretsiz olacağı belirtilerek ikinci fıkrada düzenlenen genel kuraltekrarlanmıştır.
Buitibarla itiraz konusu 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin altıncı fıkrasının,boş kadrolara vekâletin aylıksız olmasının değil, boş kadrolara vekâleten atamayapılabilmesinin dayanağını oluşturduğu anlaşılmaktadır. Boş kadrolaravekâletin aylıksız olmasının dayanağı, ikinci fıkrada yer alan aylıksızvekâletin asıl olduğu yolundaki kuraldır. Altıncı fıkrada 'ücretsiz olarak'ibaresine yer verilmiş olması, ikinci fıkrada belirtilen kuralı tekrarlamaktanibaret olup bu konuda oluşabilecek tereddütleri giderme amaçlıdır.Dolayısıyla 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin itiraz konusu altıncıfıkrası, bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 657 sayılı Kanun'un 86. maddesininaltıncı fıkrasının, itirazbaşvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu kurala ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında özetle, 657 sayılı Kanun'un 86.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen sebeplerle geçici olarak boşalan kadrogörevini vekâleten yürüten memurlar aylık alırken, herhangi bir sebeple sürekliolarak boşalan kadro görevini vekâleten yürütenlerin aylık alamadıkları, boşkadroya vekâlet eden devlet memurunun her türlü sorumluluğu üstlenmesine rağmenbu kadroya ait haklardan yararlanamamasının 'hukuk devleti', 'kanun önündeeşitlik', 'angarya yasağı' ve 'ücrette adalet' ilkelerini ihlal ettiğibelirtilerek, kuralın Anayasa'nın 2., 10., 18. ve 55. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür
Memurhukukunda vekâlet, asıl görevlinin iş başında olmadığı bazı durumlarda kamuhizmetlerinde aksama yaşanmaması için bu kişinin bulunduğu kadroya tanınan hakve yetkileri kullanmak üzere başka bir kişinin atanmasıdır.
657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinde bir kadroya vekâlet görevidüzenlenmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrasında, 'Bir görevin memurlareliyle vekâleten yürütülmesi halinde aylıksız vekâlet asıldır.' denilmeksuretiyle vekâlet görevinin kural olarak aylıksız olacağı hükme bağlanmıştır.Buna göre bir görevi vekâleten yürüten memura aylık ödenebilmesi, kanundaaçıkça vekâlet aylığı ödenmesini öngören bir düzenlemenin varlığına bağlıdır.
İptaliistenen ibareyi içeren 657 sayılı Kanun'un 86. maddesinin dördüncü fıkrasında vekâletaylığı ödenmesini gerektiren bazı istisnalar düzenlenmiştir. Sözü edilenistisnalardan biri de aynı kurumdan dolu kadroya vekâleten atanma durumudur. Buhusus, 'Aynı kurumdan birinci fıkrada sayılan ayrılmalardolayısıyla atanan vekil memurlara vekâlet görevinin 3 aydan fazla devam edensüresi için, ' vekâlet aylığı ödenir.' şeklinde ifade edilmiştir.
İptaliistenen '' birinci fıkrada sayılan'' ibaresiyle, aynı kurumdanvekil olarak atanan memurlardan vekâlet aylığı hakkı tanınanlar, 657 sayılı Kanun'un86. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kanunî izin, geçici görev,disiplin cezası uygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriylemeydana gelen ayrılmalar dolayısıyla vekâleten atananlarla, yani dolu kadroyavekâlet edenlerle sınırlandırılmış; emeklilik, istifa, ölüm veya naklen atamagibi bir nedenle sürekli bir biçimde boşalan kadrolara vekâleten atananlaravekâlet aylığı ödenmesinin yolu kapatılmıştır. Dolayısıyla kurum içinden dolukadroya vekâleten atanan memur aylığa hak kazanırken, kurum içinden boş kadroyavekâleten atanan memur vekâlet aylığı hakkından mahrum kalmaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesi, hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasakarşısında ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden ayrı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve konumlarındakiözellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gereklikılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallarabağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi ihlâl edilmiş olmaz.
Kanunkoyucunun, istisnaî bir nitelik taşıyan vekâleten atama yoluna, boş kadrolaryönünden gereksiz olarak başvurulmasını engellemek ve idareyi boşalan kadrolaraasaleten atama yapmaya zorlamak amacıyla boş kadro ile dolu kadro arasındaayrım yaptığı anlaşılmaktadır. Ancak boş ya da dolu kadroya vekâlet edenmemurların yaptıkları işin niteliği aynı olduğu halde bunlar arasında vekâletaylığı yönünden kadronun boş veya dolu olmasına göre ayrım yapılması eşitlikilkesine aykırıdır.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 10.maddesine aykırıdır, iptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden Anayasa'nın 2., 18. ve 55. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
VI- SONUÇ
14.7.1965günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 86. maddesinin;
1-Dördüncü fıkrasında yer alan ''birinci fıkrada sayılan'' ibaresinin Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2-Altıncı fıkrasının, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğudavada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkraya ilişkin başvurununMahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
5.7.2012gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN