ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/24
Karar Sayısı : 2012/95
Karar Günü : 15.6.2012
R.G. Tarih-Sayı :13.10.2012-28440
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 17. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 15.2.2011 günlü, 6112sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un42. maddesinin (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ''ikiay içinde ödeme yapılmazsa, Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşunyayın lisansının iptaline karar verilir'' ibaresinin Anayasa'nın 2. ve13. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
2011 yılı Haziran ayına ait ticari iletişim gelirleri Üst Kurulpayının iki ay içerisinde yasal faizi ile birlikte ödenmesi, aksi halde yayınizinlerinin ve yayın lisanslarının iptal edileceğine dair RTÜK işleminin iptaliistemiyle açılan davada, davacının Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi görenMahkeme, kuralın iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş veYayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 42.maddesi şöyledir:
'(1) Yayın lisans ücreti ve yayın iletim yetkilendirme ücreti,lisans veya yetki belgesi verilmesini müteakip altı ay içinde eşit taksitlerlealınır.
(2) 41 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre ödenecektelevizyon kanal, multipleks kapasitesi ve radyo frekans yıllık kullanımücreti, her yılın ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında olmak üzere dört eşittaksitte, (ç) bendinde öngörülen ticarî iletişim gelirlerinden ayrılacakpaylar, elde edildikleri ayı takip eden üçüncü ayın en geç yirmisinde ilgilimedya hizmet sağlayıcı kuruluşlar tarafından ödenir.
(3) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca yapılması gerekenödemelerin gecikmesi hâlinde, ilgili özel medya hizmet sağlayıcı kuruluş bir ayiçerisinde uyarılarak kanunî faizleri ile birlikte ödeme yapması ihtar edilir.İhtar kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren iki ay içinde ödemeyapılmazsa, Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınlisansının iptaline karar verilir ve ödenmeyen kurum geliri genelhükümlere göre tahsil edilir.'
B- İlgili Görülen Yasa Kuralı
6112 sayılı Kanun'un 41. maddesi şöyledir:
'(1) Üst Kurulun gelirleri şunlardır:
a) Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlardanalınacak yayın lisansı ücretleri.
b) Karasal ortamdan yayın yapan kamu veözel medya hizmet sağlayıcı kuruluşlardan alınacak televizyon kanal, multiplekskapasite ve radyo frekans yıllık kullanım ücretleri.
c) 5809 sayılı Elektronik HaberleşmeKanunu ve ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yayın hizmetlerininiletimi faaliyetinde bulunan platform, multipleks ve altyapı işletmecileri ileverici tesis ve işletim şirketinden alınacak yayın iletim yetkilendirmeücretleri.
ç) Medya hizmet sağlayıcılarının,program destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticarî iletişim gelirlerindenayrılacak yüzde üç paylar.
d) Gerektiğinde Türkiye Büyük MilletMeclisi Başkanlığı bütçesinden alınacak Hazine yardımı.
e) Sair gelirler.
(2) Üst Kurul, gerektiği takdirde heryıl için yapacağı işlerin programını hazırlayarak Türkiye Büyük Millet MeclisiBaşkanlığı bütçesinden bu işler için ayrılmasını talep ettikleri ödenektutarını Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunar.
(3) Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlarınticarî iletişim gelirlerinin, aracı kurumların hesaplarıyla birlikte MaliyeBakanlığınca denetlenmesi ile bu gelirlerin beyanına ve birinci fıkranın (ç)bendine göre alınacak payların ödenmesine ilişkin usul ve esaslar, MaliyeBakanlığının görüşü alınarak Üst Kurulca hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.'
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 13. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ınkatılımlarıyla 30.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Erhan TUTALtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgiligörülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukukdevletinin tanımına yer verilerek idari yaptırıma konu eylemler ile bu eylemlerkarşılığında uygulanacak yaptırımlar arasında adil bir dengenin bulunmasınınhukuk devleti ilkesinin bir gereği ve bahsedilen adil dengenin de ölçülülükilkesi olduğu belirtilerek genel hükümler uyarınca tahsili mümkün olan biralacak nedeniyle medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptaledilmesinin ölçülülük ilkesine ve bu bağlamda Anayasa'nın 2. ve 13. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6112 sayılı Kanun'un 41. maddesinde medya hizmet sağlayıcılarınınprogram destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticari iletişim gelirlerindenayrılacak %3 oranında pay, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun gelirleriarasında sayılmış ve itiraz konusu kuralla bu payların Üst Kurulca yapılanuyarıya rağmen, elde edildikleri ayı takip eden üçüncü ayın en geç yirmincigününde ödenmemesi halinde, ilgili kuruluşun bir ay içinde uyarılacağı veuyarıya rağmen süresi içerisinde ödemeyen medya hizmet sağlayıcı kuruluşunyayın lisansının iptal edileceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Üst Kurul tarafından yapılan uyarıya rağmen Kanunda öngörülen ikiaylık süre içinde reklam geliri üst kurul payının ödenmemesi nedeniyle medyahizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptal edilmesi, idari yaptırımniteliği taşımaktadır.
Yasa koyucunun idari yaptırıma konu kabahat nevinden eylemleri vebu eylemler karşılığında uygulanacak yaptırımları belirlemesi anayasal sınırlariçerisinde takdir yetkisi kapsamındadır. Ancak bu eylemler ile yaptırımlararasında adil bir dengenin bulunması, hukuk devleti ilkesinin gereğidir.
Eylem ile yaptırım arasında bulunması gereken adil dengeninkurulabilmesi için bunun ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir. Bu ilkeninalt ilkelerinden olan, 'Elverişlilik ilkesi', öngörülen yaptırımınulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, 'zorunluluk ilkesi'öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve 'orantılılıkilkesi' ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olmasıgereken orantıyı ifade etmektedir.
İtiraz konusu kuralla öngörülen yayın lisansının iptali yaptırımıile ticari iletişim geliri Üst Kurul payının zamanında ödenmesinin amaçlandığıkuşkusuzdur. Bu çerçevede, söz konusu yaptırımın hedeflenen amaca ulaşmabakımından elverişli olduğu söylenebilir. Ancak itiraz konusu kuralın yeraldığı maddede, geciken ödemelerin genel hükümlere göre tahsil edileceğininözel olarak düzenlendiği de gözetildiğinde, ayrıca bu yolla tahsili mümkün olanbir alacak nedeniyle medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptaledilmesinin Üst Kurul alacağının tahsili bakımından zorunlu olduğundan sözedilmesi olanaklı değildir. Öte yandan, hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınfaaliyetini bütünüyle ve süresiz biçimde ortadan kaldırmak suretiyleuygulanması öngörülen yaptırımla ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir oranbulunduğu da söylenemez. Bu durum ise yaptırıma konu eylem ile yaptırımilişkisinde ölçülülük ilkesinin ihlali sonucunu doğurmakta ve hukuk devletiilkesine aykırılık oluşturmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden, Anayasa'nın 13. maddesi yönünden incelenmemiştir.
Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.
VI- SONUÇ
15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş veYayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 42. maddesinin (3) numaralı fıkrasınınikinci cümlesinde yer alan ''iki ay içinde ödeme yapılmazsa, Üst Kurulca ilgilimedya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptaline karar verilir''ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muammer TOPAL'ınkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 15.6.2012 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
KARŞIOY GEREKÇESİ
İtiraz konusu kural, 15.2.2011 günlü, 6112 sayılı Radyo veTelevizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 42. maddesininüçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ''iki ay içinde ödeme yapılmazsa,Üst Kurulca ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayın lisansının iptalinekarar verilir'' ibaresidir.
Anayasa'nın 167. maddesinin birinci fıkrasında, devletin para,kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerinisağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alacağı, piyasalarda fiili veya anlaşmasonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önleyeceği hüküm altına alınmıştır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesinde, herkesin ifadeözgürlüğü hakkına sahip olduğu; bu hakkın, kamu makamlarının müdahalesiolmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber vegörüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsadığı belirtildikten sonra, bumaddenin, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izinrejimine tabi tutmalarına engel olmadığı da açıklanmıştır.
6112 sayılı Kanun'un 41. maddesinin 1/ç fıkrasında, medya hizmetsağlayıcılarının, program destekleme gelirleri hariç aylık brüt ticari iletişimgelirlerinden ayrılacak yüzde üç payın Üst Kurulun gelirleri arasındabulunduğu; 42. maddesinin ikinci fıkrasında, (ç) bendinde öngörülen ticariiletişim gelirlerinden ayrılacak payların, elde edildikleri ayı takip edenüçüncü ayın en geç yirmisinde ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşlartarafından ödeneceği; üçüncü fıkrasında, anılan fıkralar uyarınca yapılması gerekenödemelerin gecikmesi halinde, ilgili kuruluşun ihtar edileceği belirtildiktensonra itiraz konusu ibareye yer verilerek, devamında, ödenmeyen kurum geliriningenel hükümlere göre tahsil edileceği düzenlenmiştir.
Anılan düzenlemelerden, bağımsız idari otorite olarak kurulan ÜstKurul'un medya hizmeti piyasasını, ifade özgürlüğünün özüne dokunmamak kaydıyladüzenlemekle görevli ve yetkili olduğu, Kurul'un mali özerkliğini sağlayangelirleri arasında medya hizmet sağlayıcılarının iletişim gelirleri üzerindenalınan payın da bulunduğu, bu payın belli bir ödeme planına bağlandığı;ödenmediği taktirde ilgili kuruluşun uyarıldığı, uyarıya rağmen ödemeyapılmadığında, itiraz konusu düzenlemeye göre yayın lisansının iptaline kararverilerek, kurum gelirlerinin genel hükümlere göre tahsil edileceğianlaşılmaktadır.
Ödenmeyen Üst Kurul gelirinin öncelikle diğer takip usulleri iletahsili öngörülmeyerek itiraz konusu kuraldaki düzenlemenin yapılmış olmasının,kitle haberleşme aracı olarak televizyon yayınları yapan kuruluşların özeldurumu ile Üst Kurul'un görev ve yetkilerinin niteliği göz önüne alındığında,yasa koyucunun takdir yetkisi alanında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Belli bir ödeme takvimine bağlanmasına ve ilgili kuruluşun ihtaredilmesine rağmen, ticari iletişim gelirleri üzerinden hesaplanarak ödenmesigereken Üst Kurul payının ödenmemesi nedeniyle, kullanım hakkı sınırsız olmayanyayın lisansının iptaline ilişkin idari yaptırımın, hedeflenen amaca ulaşmabakımından elverişli, söz konusu gelirin tahsilini gerçekleştirmek bakımındanzorunlu ve orantılı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu bakımdan, televizyon yayınlarından gelir elde eden kuruluşlarınanılan ödemeleri yapmalarını, kendi iradelerine bırakmadan ve diğer yasalyollara başvurmadan, itiraza konu kuraldaki idari yaptırım uygulanarak sağlamakkamu düzenine ve kamusal yarara uygun düşmektedir.
Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın hukukdevleti ilkesinin yer aldığı 2. maddesine aykırı bir yönü bulunmadığından iptalisteminin reddi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Muammer TOPAL