ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/28
Karar Sayısı : 2012/134
Karar Günü : 27.9.2012
R.G. Tarih-Sayı :01.01.2013-28515
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkale İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 25.4.2001 günlü, 4652sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 15. maddesinin onbirinci fıkrasında yeralan '...dört katını...' ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Kırıkkale Polis Meslek Yüksek Okulu öğrencisi iken Polis AkademisiÖğrenci Disiplin Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, disiplinsizlik nedeniyleokulla ilişiği kesilen davacı için yapılan masraflara karşılık çıkarılan borcun1 ay içinde ödenmesi gerektiğine, aksi takdirde yasal işlemlere başlanılacağınailişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun itiraz konusu ibareyi de içeren 15. maddesi şöyledir:
'Madde 15- Fakültenin esas öğrenci kaynağı polis kolejidir.İhtiyaç halinde, lise ve dengi okulları bitirenler arasından yönetmeliklebelirtilecek şartları taşıyan öğrenciler de fakülteye alınabilirler.
İlgili devletlerle yapılacak ikili anlaşmalara bağlı olarakyabancı uyruklu öğrencilerin Akademiye kabul edilmeleri Bakanın onayı ile olur.
Yabancı uyruklu öğrenciler eğitim-öğretimi izleyebilecek Türkçedil yeterliklerinin sınav ile tespit edilmesinden sonra öğretime başlatılır.
Yabancı uyruklu öğrenciler Akademi öğrencilerine uygulanankurallara uymakla yükümlüdür.
Polis Koleji mezunlarından yönetmelikle belirlenecek şartlarıtaşıyanlar ve açılacak sınavda başarılı olanlar, Polis Akademisine bağlı fakülteleredenkliği Bakanlıkça belirlenen yurt dışındaki yüksek öğretim kurumlarınagönderilebilirler. Bunların eğitim, barınma, iaşe, ulaşım ve sağlık giderleriiçin Genel Müdürlük bütçesinden, tutarı İçişleri ve Maliye Bakanlıklarıncabelirlenecek miktarda ödenek verilir. Bu öğrenciler mecburi hizmet konusundaPolis Akademisine bağlı fakültelerde okuyan öğrencilerin sahip oldukları hak veyükümlülüklere tabidir.
Akademiye alınacak öğrencilerin nitelikleri ile giriş esas veşartları yönetmelikle belirlenir.
Öğrenciler, Akademi bünyesinde ücretsiz iaşe edilir, yatırılır,sağlık giderleri ve yönetmelikte tespit edilecek ihtiyaçları Devletçekarşılanır.
Fakülte ve polis meslek yüksek okulu öğrencilerine ayrıca, harpokullarında bulunan askeri öğrencilere ödenen miktarda harçlık ödenir.
Öğrencilerin statülerinin gerektirdiği iş ve işlemler Başkanlıkçayürütülür.
Fakülte, enstitü ve polis meslek yüksek okullarında lisans, lisansüstü veya ön lisans eğitimi yapanlar (yabancı uyruklular hariç) her öğretimyılı karşılığında iki yıl süreyle mecburi hizmetle yükümlüdürler.
Bunlardan mezun olup olmadığına bakılmaksızın mecburi hizmetleyükümlü olduğu süre içinde, istifa edenler veya ilişiğinin kesilmesinigerektiren bir suç işleyenler ya da sağlık sebebi hariç, başka herhangi birsebeple ayrılanlar, yükümlülük sürelerinin eksik kısmı ile orantılı olarakkendilerine yapılmış olan öğretim masraflarının dört katını tazminatolarak ödemek zorundadırlar.
Fakülteye evli öğrenci alınmaz ve öğrenciler öğrenimleri süresinceevlenemezler.
Polis koleji ile ilgili mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin diğermevzuat hükümleri saklıdır.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. maddesine dayanılmış; 2. maddeise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ınkatılımıyla 30.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü CanbulutŞAŞMAZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasakuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kural ile yasal olarak aynıhukuki statüde bulunan ve polis olarak atanmaları öncesinde, idarece yürütülenbir eğitime tabi tutulan kişilerden, 4652 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitimverilen kişiler ile 3201 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitilenler arasında,mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle uygulanacakyaptırımlar yönünden, yasa önünde eşitlik ilkesine aykırı bir farklılığınoluşmasına neden olunduğu, her iki Kanun'a göre de tazminat yükümlülüğününsebebinin 'mecburi hizmetin yerine getirilmemesi' olduğu, dolayısıylaitiraz konusu ibarenin aynı hukuki statüde bulunan (gördüğü eğitim nedeniylemecburi hizmetle yükümlü olan) kişilere, aynı amaçla verilen eğitim nedeniyleyapılan masraflar karşılığında öngörülen aynı nitelikteki mecburi hizmet yükümlülüğününyerine getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırım niteliğindeki tazminatsorumluluğunu yasa önünde eşitlik ilkesine aykırı olarak düzenlediği, bunedenle kuralınAnayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun itiraz konusukuralında yer aldığı 15. maddesinde; fakülte, enstitü ve polis meslek yüksekokullarında ön lisans, lisans veya lisansüstü eğitimi yapanların her öğretimyılı karşılığında iki yıl süreyle mecburi hizmetle yükümlü oldukları, bunlardanmezun olup olmadığına bakılmaksızın mecburi hizmetle yükümlü olduğu süreiçinde, istifa edenler veya ilişiğinin kesilmesini gerektiren bir suçişleyenler ya da sağlık sebebi hariç, başka herhangi bir sebeple ayrılanların,yükümlülük sürelerinin eksik kısmı ile orantılı olarak kendilerine yapılmışolan öğretim masraflarının dört katını tazminat olarak ödemek zorunda olduklarıkurala bağlanmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen 'kanun önünde eşitlik'ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemlideğil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumdabulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısındaeşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yöndenaynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
İnsanların güvenli ve huzurlu bir ortamda yaşamaları için önemlibir görev ifa eden Emniyet Teşkilatının esas personel kaynağı polis meslekyüksek okullarıdır. 26.4.2005 günlü, 5336 sayılı Emniyet Teşkilatı KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2. maddesiyle 4.6.1937 günlü, 3201sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'na eklenen ek 24. maddedeki düzenlemeylegetirilen polis eğitim merkezleriyle esas olarak, polis meslek yüksekokullarından mezun olan polis adayı sayısının Emniyet Teşkilatının ihtiyacınacevap verememesi ve bu nedenle, polis memuru istihdamı açısından yeni 2 yıllıkpolis meslek yüksek okulları açmak yerine, gelişen bilim ve teknolojiye dahakolay uyum sağlayabilen, 4 yıllık yüksek öğretim kurumlarından mezun olanlaraen az 6 ay temel polis eğitimi verecek polis meslek eğitim merkezlerininaçılması ve Teşkilatın personel ihtiyacının kısa sürede karşılanmasıamaçlanmıştır.
Polis meslek yüksek okulları, 4652 sayılı Polis Yüksek ÖğretimKanunu'nda düzenlenmiş ön lisans düzeyinde eğitim-öğretim yapan bir yükseköğretim kurumudur. Polis meslek eğitim merkezleri ise 3201 sayılı EmniyetTeşkilatı Kanunu'nda düzenlenmiş, Emniyet Genel Müdürlüğü Eğitim DairesiBaşkanlığı bünyesinde faaliyet gösteren meslek öncesi bir kurs niteliğindedir.Başka bir anlatımla güvenlik hizmetlerinin etkin ve süratli bir şekilde yerinegetirilmesi ve personel ihtiyacının hızla giderilmesi amacıyla faaliyetgösteren ve öğrencilerinin 6 aylık eğitim sonunda aday polis memuru olarakatandığı polis meslek eğitim merkezleri ile ön lisans düzeyinde 2 yıllıkeğitim-öğretim yapan ve bir yüksek öğretim kurumu olan polis meslek yüksekokullarının aynı konumda olmadıkları görülmektedir. Dolayısıyla polis meslekyüksek okullarında okuyan öğrenciler ile polis eğitim merkezlerinde okuyanöğrencilerin aynı hukuksal statüye sahip olmadıkları açıktır. Bunagöre, 4652 sayılı Kanun'a tabi olarak eğitim verilen kişiler ile 3201 sayılıKanun'a tabi olarak eğitilenler arasında, eğitimin niteliği, amaç ve kapsamıyönünden farklılıklar bulunması nedeniyle, mecburi hizmet yükümlülüğünün yerinegetirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırımlar yönünden bir farklılığınolmasında 'kanun önünde eşitlik' ilkesine, dolayısıylaAnayasa'nın 10. maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesihukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukukidüzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içindeadalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanmasıgerekir.
Yasa koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin birgereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise 'elverişlilik','gereklilik' ve 'orantılılık' olmak üzere üç alt ilkedenoluşmaktadır. 'Elverişlilik', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaçiçin elverişli olmasını, 'gereklilik' başvurulan önlemin ulaşılmakistenen amaç bakımından gerekli olmasını ve 'orantılılık' ise başvurulanönlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifadeetmektedir.
Hukuk devletinin unsurlarından olan 'ölçülülük ilkesi'nedeniyle Devlet, kural ihlali nedeniyle öngörülen yaptırım ile ulaşılmakistenen amaç arasında makul bir denge kurmak zorundadır.
İtiraz konusu kuralla amaçlanan, oluşturulan personelpolitikasının aksamadan uygulanabilmesi, diğer bir ifadeyle EmniyetTeşkilatının personel eksikliği gibi bir sorunla karşılaşmaması ve buna bağlıolarak güvenlik hizmetinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesidir.Bu amacı gerçekleştirmek için kullanılan yöntem ise kişinin belli bir süremecburi hizmetle yükümlü kılınması ve bu yükümlülüğün yerine getirilmemesidurumunda Devletçe yapılan öğretim masraflarının dört katının tahsili yolunagidilmesidir.
Polis meslek yüksek okullarından mezun olan polisler, EmniyetTeşkilatının esas personel kaynağını teşkil etmektedir. Bu nedenle bu okullardaokuyan kişinin eğitimi, yetiştirilmesi, teminindeki zorluk ve yerine başkasınınikamesinin zaman ve maddi imkân gerektirmesi sebepleriyle, bu okullardan mezunolan ve temel polis eğitimi konusunda nitelikli insan gücünün kurumda kalmasınısağlamak amacıyla düzenlemeler yapılması gerekli olmakla birlikte, bu amacı gerçekleştirmeyeyönelik tedbirlerin de hukuka ve adalete uygun ve makul olması gerekmektedir.
Güvenlik hizmeti ve polislik mesleğinin toplumsal barış ve huzuradına taşıdığı önem nedeniyle güvenlik görevlileri ile ilgili düzenlemelerdekendine özgü kuralların konulması doğal olmakla birlikte, iki yıllık bireğitimin sonucu olarak kişinin, sağlık sebepleri dışında bir nedenle, mecburihizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden kurumdan ayrılması durumunda, kendisineyapılan öğretim masraflarının dört katı tutarında yüksek bir tazminata maruzkalmasının, ölçülülük ilkesine ve bu bağlamda Anayasa'nın 2. maddesine uygunolduğu söylenemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.' denilmekte, 6216 sayılıKanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 15.maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan '...dört katını...' ibaresininiptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlaledici nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptalkararının, Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
1- 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun15. maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan ''dört katını'' ibaresininAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- 4652 sayılı Kanun'un 15. maddesinin onbirinci fıkrasında yeralan ''dört katını'' ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle,Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
27.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN