ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/4
Karar Sayısı : 2012/130
Karar Günü : 27.9.2012
R.G Tarih-Sayı :10.12.2013-28847
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Pazarcık Asliye HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 29. maddesinin 'Taraflar,davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun birbiçimde yapmakla yükümlüdürler.' biçimindeki ikinci fıkrasının Anayasa'nın2., 36. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesiistemidir.
I- OLAY
Velayeti talep edilen küçüğün, sürekli dövüldüğü ve kötü muameledebulunulduğu iddiasıyla açılan velayetin değiştirilmesi davasında, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
6100 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 'Dürüstdavranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü' başlıklı 29. maddesi şöyledir:
'(1)Taraflar, dürüstlük kuralına uygun davranmak zorundadırlar.
(2)Taraflar, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygunbir biçimde yapmakla yükümlüdürler.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 36. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ınkatılımlarıyla 12.1.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hamit YELKEN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, hukuk davalarında tarafları doğruyu söylemeyükümlülüğü altına sokan itiraz konusu kuralın, kişileri kendileri aleyhine suçoluşturabilecek şekilde beyanda bulunmaya zorladığı belirtilerek Anayasa'nın2., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralda, hukuk mahkemelerinde, tarafların, davanındayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimdeyapmakla yükümlü oldukları belirtilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devletiolarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun,insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alandaadaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırıdurum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan,Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açıkolan devlettir.
Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, 'Herkes, meşruvasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı vedavalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir'denilmektedir. Bu maddeye, 2001 değişiklikleriyle eklenen 'adil yargılanma'ibaresine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce degüvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiğivurgulanmıştır. Bu sözleşmelerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Avrupa İnsanHakları Mahkemesi uygulamasındaki adil yargılanma ölçütleri içerisinde 'susmave kendini suçlamama' hakkı da bulunmaktadır.
Anayasa'nın 38. maddesinin beşinci fıkrasında ise hiç kimsenin,kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veyabu yolda delil göstermeye zorlanamayacağı belirtilmek suretiyle adil yargılanmahakkının unsurlarından olan 'susma ve kendini suçlamama' hakkı açıkçagüvence altına alınmıştır.
Belirtilen Anayasa hükümleriyle korunan 'susma ve kendinisuçlamama' hakkının ihlalinden söz edilebilmesi için kişinin, kendisiniveya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya buyolda delil göstermeye zorlanması gerekir.
İtiraz konusu kuralda, hukuk mahkemelerinde tarafların davanındayanağını oluşturan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun şekildeyapma yükümlülükleri düzenlenmiştir. Medeni usul hukukunda kural olaraktaraflarca hazırlama ilkesi geçerlidir. Bu çerçevede davanın usul ekonomisi ilehukuk ilkelerine uygun ve adil bir şekilde sonuçlanabilmesini sağlamak vegüvenilir bir yargılamayı teminat altına almak için taraflara yükümlülüklerdüşmektedir. Doğruyu söyleme yükümlülüğü de bunlardan biridir.
Bu yükümlülük, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin olaraktarafları gerçek dışı beyan ve delilleri ileri sürmeme ödevi altına sokmaktanibaret olup bunun taraflara kendi aleyhlerine olan hususları mahkemeye sunma veyaaleyhlerine ileri sürülen hususları kabul etme ödevini yüklemediği açıktır. Birbaşka ifadeyle, taraflar aleyhlerine olan veya kendileri hakkında suç teşkileden bir konuda açıklama yapmama hakkına sahip olup kuralın tarafları bunazorlayan bir yönünün bulunduğu söylenemez.
Öte yandan kuralla, taraflara yüklenen doğruyu söyleme ödevi,cezai yaptırımı olmayan usuli bir yükümlülüktür. Nitekim, madde gerekçesinde, 'Buödeve aykırılık hâlinde beyanlar dikkate alınmayacak vedeğerlendirilmeyecektir.' denilmek suretiyle bu yükümlülüğe aykırıdavranışın 'beyanların dikkate alınmaması' dışında herhangi bir hukukisonucunun olmayacağı açıkça belirtilmiştir. Gerçeğe aykırı beyanların dikkatealınmaması ise cezai bir yaptırım olmayıp yargılama hukukunun doğal birgereğidir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 29.maddesinin 'Taraflar, davanın dayanağı olan vakıalara ilişkinaçıklamalarını gerçeğe uygun bir biçimde yapmakla yükümlüdürler.' biçimindeki ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,27.9.2012 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN