ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2012/58
Karar Sayısı : 2012/74
Karar Günü : 24.5.2012
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Askeri Yargıtay 2. Dairesi
İTİRAZIN KONUSU:22.5.1930 günlü, 1632 sayılıAskeri Ceza Kanunu'nun 22.1.2004 günlü, 5080 sayılı Kanun'un 1. maddesiyledeğiştirilen 67. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin Anayasa'nın 2.,10., 11., 13. ve 23.maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanık hakkında yurtdışına firar suçu işlediğinden bahisle verilencezaya ilişkin kararın temyiz incelemesinde itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırılık iddiasını ciddi bulanAskeri Yargıtay 2. Dairesiiptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 22.1.2004günlü, 5080 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen itiraz konusu kuralınyer aldığı 67. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
'Aşağıda yazılı fiilleriişleyen asker kişiler, yabancı ülkeye kaçmış sayılarak bir seneden beş seneyekadar hapis cezası ile cezalandırılırlar:
A) Herhangi bir nedenle izinli olsa dahi, yabancı ülkeye gitmemüsaadesi bulunmaksızın ülke sınırları dışında üç günü geçirenler.
B) Ülke sınırları dışındaki bir askerî birlik veya görev yerinden,deniz veya hava aracından kaçıp da bu durumda üç günü geçirenler.
C) Ülke sınırları dışındaki bir askerî birlikten, deniz veya havaaracından herhangi bir nedenle ayrı düşüp de askerî veya sivil bir Türk resmîmakamına veya müttefik devlet makamlarına özürsüz olarak müracaat etmeksizin üçgünü geçirenler.
D) Harp esiri iken serbest bırakılıp da askerî veya sivil bir Türkresmî makamına veya müttefik devlet makamlarına teslim olmak üzere hareketegeçme imkânı doğduğu halde, özürsüz olarak hareketsiz kalan ve bu durumda üçgünü geçirenler.'
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 'Anayasayaaykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi' başlığını taşıyan 152.maddesinin son fıkrasında:'Anayasa Mahkemesinin işin esasınagirerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvurudabulunulamaz.'ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 'Başvuruya engel durumlar' başlığını taşıyan 41.maddesinin (1) numaralı fıkrasında: 'Mahkemeninişin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasındanitibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıylaitiraz başvurusu yapılamaz.' denilmiştir.
22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 22.1.2004günlü, 5080 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 67. maddesinin birincifıkrasının (A) bendininAnayasa'nın 13. ve 23.maddelerine aykırılığı savıyla iptallerinin talep edildiği 2004/100 Esas sayılıdosyada, Mahkemenin işin esasına girerek verdiği 2004/100 Esas, 2005/16 Kararsayılı ve 5.4.2005 günlü kararı ile; iptali talep olunan kuralın Anayasa'nın 38.maddesine aykırı bulunmayarak iptal isteminin reddine karar verildiği, kararın25997 sayılı ve 18.11.2005 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandığı saptanmıştır.
Anayasa'nın yerleşme ve seyahat hürriyetineilişkin 23. maddesinin beşinci fıkrası, 12.9.2010 tarihli ve 5982 sayılıKanun'un 3. maddesi ile değiştirilmiş ise de, Anayasa Mahkemesi'nin 5.4.2005günlü, 2004/100 Esas, 2005/16 Karar sayılı kararında, itiraz konusu kuralınAnayasa'nın 13. ve 23. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.
Anayasa Mahkemesi'nce işin esasına girilerek Anayasaya aykırıolmaması nedeniyle reddedilen itiraz başvurusuna konu kural hakkında yeni birbaşvurunun yapılabilmesi için, önceki kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı18.11.2005gününden başlayarak geçmesigereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
Açıklanan nedenlerle itiraz başvurusunun,Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince reddi gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Engin YILDIRIM ileMuammer TOPAL bu görüşe katılmamışlardır.
IV- SONUÇ
22.5.1930 günlü, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun, 22.1.2004günlü, 5080 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 67. maddesinin birincifıkrasının (A) bendinin iptali istemine ilişkin itiraz başvurusunun,Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince yetkisizlik nedeniyle REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Engin YILDIRIM ile Muammer TOPAL'ın karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, 24.5.2012 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
KARŞI OY GEREKÇESİ
İtiraz konusu 22.5.1930 tarih ve 1632 sayılı Askeri CezaKanunu'nun 67. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin iptali istemiyleevvelce yapılan başvuruyla ilgili olarak her ne kadar Anayasa Mahkemesi'nin5.4.2005 tarih ve E.2004/100, K.2005/16 sayılı kararıyla iptal istemininreddine karar verilmiş ve bu kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı 18.11.2005tarihinin üzerinden, 6216 sayılı Kanun'un öngördüğü 10 yıllık süre geçmemişsede; aşağıda açıklanan nedenlerle işin esasına geçilmesi gerektiğideğerlendirilmektedir:
1. Anayasa'nın 'Yerleşme ve Seyahat hürriyeti' başlıklı 23.maddesinin üçüncü fıkrası 'Vatandaşın yurtdışına çıkma hürriyeti' vatandaşlıködevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle sınırlanabilir.'biçimindeyken, 7.5.2010 tarih ve 5982 sayılı kanunla yapılan Anayasadeğişikliği sonucu 'Vatandaşın yurtdışına çıkma hürriyeti, ancak suçsoruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olaraksınırlanabilir.'şekline dönüşmüştür. Yapılan bu Anayasa değişikliğiyle askerkişiler bakımından bir istisna da öngörülmemiş olduğundan; mevcut düzenlemeninasker-sivil tüm vatandaşlar bakımından hüküm ifade edeceği tartışmasızdır.
İtiraza konu davanın somutunda, ilgili asker kişi turistik amaçlıbir yurt dışı gezisine katıldığından olayın tamamen 'vatandaşın yurt dışınaçıkma hürriyeti' ile doğrudan ilgili olduğu açıktır. Asker kişilerle ilgiliolarak kimi istisnalar hâlâ Anayasa'da korunmaktayken (Md. 38/10, 129/4, 132)ve aynı 2010 Anayasa değişikliği ile Anayasa'nın bazı maddelerinde 'Askerihizmet gerekleri' unsuru kaldırılmışken (Md. 145/son, 156/son, 157/son); 23.madde değişikliğinde asker kişiler yönünden herhangi bir kayıtlamakonulmamıştır.
2. Bu gelişmenin doğal sonucu olarak, artık Askeri Ceza Kanunu'nunyurtdışına firar suçunu düzenleyen 67. maddesinin birinci fıkrasının (A)bendinin de, söz konusu Anayasa hükümleri gereğince yeniden yorumlanarak birdeğerlendirilmeye varılması gerekmektedir. Oysa çoğunluk kararında temas edilenAnayasa Mahkemesi kararı, 2010 Anayasa değişikliği öncesi hukuki durum gözönüne alınarak verilmiş bir karar olup; davanın somutunda ilgili hakkındaverilmiş bir hâkim kararı bulunmadığından yeni Anayasa hükümlerinin gözetilmesisonucu farklı bir değerlendirilme yapılması kaçınılmaz görülmektedir. Hal böyleolunca da, Anayasa'nın 152/son ve 6216 sayılı Kanun'un 41/1. maddelerikapsamında 10 yıllık süre yasağının davada söz konusu edilmemesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davada süre yasağının bulunmadığı ve işinesasına geçilmesi gerektiği kanaatine vardığımızdan; çoğunluğun aksi yöndekikararına katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
KARŞIOY YAZISI
Askeri Ceza Kanunu'nun 5080 sayılı Kanun'un 1. maddesiyledeğiştirilen 67. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin Anayasa'yaaykırılığı savıyla iptali istemi, esas incelemeye geçilmeksizin, Anayasa'nın152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Yasa'nın 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince reddedilmiştir.
Anayasa'nın 152. maddesi ve ona paralel olarak düzenlenen 6216sayılı Yasa'nın mezkur hükmü, Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına girerekverdiği ret kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçeaynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvurudabulunulamayacağını öngörmektedir.
İşin esasına girilerek yapılan anayasallık incelemesi, bir yasakuralının Anayasa ile tanınan hak ve özgürlüklere ve diğer anayasal kurallarauygunluğunun denetlenmesi anlamında olup, bu şekilde yapılan bir inceleme retkararı ile sonuçlandıktan sonra Anayasa'da değişiklik yapılmışsa eski Anayasahükmüne dayanarak yapılan incelemenin hukuki dayanaklarının ortadan kalkacağıve itiraz halinde yeni anayasa hükmüne göre yeniden inceleme yapılmasıgerekeceği açıktır.
Anayasa'nın seyahat hürriyetinin düzenlendiği 23. maddesinindördüncü fıkrası 12.9.2010 tarihli ve 5982 sayılı Yasa'nın 3. maddesi iledeğiştirilmiş, buna göre yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturmasıveya kovuşturması sebebiyle hakim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğiöngörülmüştür. Anayasa'da yapılan bu değişiklikten sonra seyahat hürriyetininyurt içinde veya dışında kullanılması arasında daha önce mevcut olan farklılıkortadan kaldırılmış, dolayısıyla görev yerinde süresi içinde bulunmamaeyleminin disiplin veya ceza hukuku yönünden yurt içi veya dışından dönüşe görefarklı yaptırımlara bağlanmasının Anayasal dayanağı tartışılabilir halegelmiştir. Bu tartışmanın yapılması ise ancak kuralın esas incelemesinegeçilmesiyle sağlanabilir.
Anayasa değişikliğinden sonra izinsiz olarak yurt dışında üçgünden fazla süreyle kalma eyleminin aynı süreyi yurt içinde geçirme halineoranla çok daha farklı ve ağır bir yaptırımla cezalandırılmasının seyahatözgürlüğü yönünden Anayasa'ya uygun olup olmadığının incelenmesi için esasageçilmesi gerekirken on yıl yasağı bulunduğu gerekçesiyle verilen ret kararınakarşıyım.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT