Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2012/60, K.2013/62 Sayılı Karar - 22/05/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2012/60

Karar Sayısı : 2013/62

Karar Günü : 22.5.2013

R.G. Tarih-Sayı :27.3.2014-28954

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Söğüt İcra Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 2.7.1964 günlü, 492sayılı Harçlar Kanunu'nun (1) SAYILI TARİFE'sinin “B)İcra ve iflas harçları”bölümüne, 23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun veKanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiile eklenen (III) numaralı fıkrada yer alan “…her bir işlem için...”ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Alacaklı vekilinin borçluya ait iki ayrı adrestehaciz işlemi yapılması talebinin İcra Müdürlüğünce eksik harç yatırıldığıgerekçesiyle reddedilmesi üzerine, ret kararının kaldırılması istemi ile açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddibulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

492 sayılı Kanun'un, itiraz konusu ibarenin de yer aldığı “B)İcrave iflas harçları” bölümü şöyledir:

B) İcra ve iflas harçları:

I – İcra harçları :

Kanunla Getirilen

Miktar

Uygulanan Miktar

1. İcraya başvurma harcı

24,30 TL

60.000 TL.

2. Değeri belli olmayan icra takiplerinde, icranın yerine getirilmesi harcı

24,30 TL

60.000 TL.

3. Değeri belli olan icra takiplerinde tahsil harcı, değer üzerinden :

a) Ödeme veya icra emrinin tebliği üzerine hacizden evvel ödenen paralardan

Yüzde 4,55

Yüzde 2,4

b) Hacizden sonra ve satıştan önce ödenen paralardan

Yüzde 9,10

Yüzde 4,8

c) Haczedilen veya rehinli malların satılıp paraya çevrilmesi suretiyle tahsil olunan paralardan

Yüzde11,38

Yüzde 6

d) Resmi ve özel müesseseler memur ve hizmetlilerinin maaş, ücret, gündelik ve sair hizmet gelirlerinin haczi suretiyle tahsil olunan paralardan

Yüzde 4,55

Yüzde 2,4

e) Takip talebi bulunmayan alacaklılara İcra ve İflas Kanununun 125 inci maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince ödenen paralardan

Yüzde 2,27

Yüzde 1,2

f) Gayrimenkullerin ve gemilerin tahliye ve tesliminde:

aa) İcra emrinin tebliği üzerine tahliye olunduğu takdirde

Yüzde 2,27

Yüzde 1,2

bb) Tahliye ve teslim icra marifetiyle olduğu takdirde

Yüzde 4,55

Yüzde 2,4

g) (Değişik : 20/3/1981 - 2430/4-B md.) Menkul tesliminde;

aa) İcra emrinin tebliği üzerine teslim halinde

Yüzde ,2,27

Yüzde 1,2

bb) İcra marifetiyle teslim halinde

Yüzde 4,55

Yüzde 2,4

h) (Ek: 21/2/2007-5582/32 md.) 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 38/A maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde, bu bentte belirtilen tahsil harçları dörtte biri oranında uygulanır.

4. İdare harçları :

(Haczedilen gayrimenkullerin idaresi, kira mukaveleleri düzenlenmesi ve hesap tutulması için)

16,90 TL.

42.400 TL.

II – İflas harçları :

1. Maktu harç :

İflasın açılması veya konkordato isteği ve masaya katılma harcı

40,00 TL

97.400 TL.

2. (Değişik : 4/12/1985 - 3239/96-A md.) Konunun değeri üzerinden harç :

a) İflasta paylaşılan para üzerinden

Yüzde 4,55

Yüzde 2,4

b) Konkordatoda alacaklılara verilmesi kararlaştırılan para üzerinden

Binde 11,38

Binde 6

III- Haciz, teslim ve satış harcı: (Ek: 23/7/2010-6009/20 md.)

(Yukarıdaki (I) ve (II) numaralı fıkralarda yer alan icra ve iflas işlemlerinin daire dışında memur eliyle yerine getirildiği her bir işlem için)

56,85 TL

40 TL.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 21.6.2012 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın belirlilik ve açıklıktanuzak olup uygulamada hakkaniyete uymayan sonuçlar doğurduğu, borçlunun tek birdosyadaki farklı adreslerinde aynı gün yapılıp tamamlanan haciz işlemi için herbir adres bakımından farklı bir işlem tesis edilmediği hâlde adres sayısıncaayrı ayrı harç alınması durumunun, icra işleminin başında gerekli harçlarıödeyen alacaklı açısından hak arama özgürlüğünü sınırlayıcı mahiyette olduğubelirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.

492 sayılı Kanun'un (1) sayılı tarifesinde, harç alınacak yargıişlemleri düzenlenmiş olup icra ve iflas harçları da yargı harcı kapsamındadır.İtiraz konusu kuralın da yer aldığı (III) numaralı fıkrada ise icra ve iflas işlemlerinindaire dışında memur eliyle yerine getirildiği her bir işlem için ilgili kişidenayrı ayrı maktu bir harç alınacağı düzenlenmektedir. Alınan bu harç, genelbütçeye aktarılmakta ve bu işlemi gerçekleştiren personele belirli bir göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar yoltazminatı olarak ödenmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden birisi de “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasaldüzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya vekuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasıgerekir. Belirlilik ilkesi, bireylerin hukuksal güvenliğinin sağlanmasıbakımından da önem arz etmektedir.

İtiraz konusu kuralda, icra ve iflas işlemlerinin daire dışındamemur eliyle yerine getirildiği her bir işlem için ilgili kişiden ayrı ayrımaktu harç alınacağı hususunun açıkça ifade edilmesi karşısında, kuralınbelirsizliğinden söz edilemez.

Harç, kamu kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmetlerdenyararlananlardan, bu yararlanmaları karşılığı alınan bedeldir. Yargı hizmetleriiçerisinde yer alan icra ve iflas işlemleri de kuşkusuz icra ve iflasdairelerinin sunduğu en önemli hizmetlerdendir. Anayasa'da aksine bir hükümolmadıkça, herhangi bir yargı hizmetinden harç alınıp alınmayacağı konusundakanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır.

Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında ise “Herkes,meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacıve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” hükmüneyer verilmiştir. Maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü ve adilyargılanma hakkı, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında, diğertemel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunlarınkorunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir.

Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında da belirtildiğiüzere, kanun koyucunun yargı hizmetlerinin verilmesi karşılığında harç alınmasıbiçiminde düzenleme yapma yetkisi bulunmakla birlikte, bu takdir yetkisininAnayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkını ihlal etmemesiiçin “harcın miktarının makul olması”, “harcın alınmasında haklı biramacın olması”, “ulaşılmak istenen amaç ile harç miktarıarasında orantı olması” ve “ödeme gücü olmayanlar bakımından etkili adliyardım sisteminin olması” kriterlerine uygun şekilde kullanılmasıgerekmektedir. Nitekim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları da bu yöndedir(Tolstoy-Miloslavsky/İngiltere, 13.6.1995, No: 18139/91;Kreuz/Polonya, 18.6.2001, No: 28249/95; Bakan/Türkiye, 12.6.2007, No:50939/99; Ülger/Türkiye, 26.6.2007, No: 25321/02).

İtiraz konusu kuralda, icra ve iflas işlemlerinin daire dışındamemur eliyle yerine getirildiği her bir işlem için ilgili kişiden ayrı ayrımaktu bir harç alınacağı ifade edilmiştir. İtiraz konusu kural, daire dışındayapılacak her bir işlemi, harcın alınması için yeterli görmektedir. Esasen,aynı takip dosyasında ancak farklı adreslerde yapılan her bir işlemin ayrı birişlem niteliğinde olması ve icra memuru açısından ek bir mesai harcanmasıanlamına gelmesi dikkate alındığında, her bir işlem için ayrı harçalınmasının makul ve orantılı olmadığı söylenemez. Bu nedenle kuralınhak arama özgürlüğünü engelleyen bir yönü bulunmamaktadır.

Öte yandan, harcı ödeme gücü olmayanların 6100 sayılı HukukMuhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiş olan adli yardım müessesesinden yararlanmaolanağı da bulunmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın2. ve 36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun (1)SAYILI TARİFE'sinin “B) İcra ve İflas Harçları” bölümüne,23.7.2010 günlü, 6009 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiile eklenen (III) numaralı fıkrada yer alan “…her bir işlem için…” ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.5.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.

Full & Egal Universal Law Academy