ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/61
Karar Sayısı : 2012/135
Karar Günü : 27.9.2012
R.G. Tarih-Sayı :01.12.2012-28484
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Askeri Yüksek İdare MahkemesiBirinci Daire
İTİRAZIN KONUSU : 28.5.1988 günlü,3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birinci fıkrasının (d)bendinin, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacının,dikkatsizlik ve tedbirsizlikle ölüme sebebiyet vermek suçundan (6) aydan fazlahapis cezası alması nedeniyle hakkında uygulanan ilişik kesme işlemininyürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
28.5.1988günlü, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birinci fıkrasının(d) bendi şöyledir:
'Mülki, adli ve askeri görevlerini yaptıkları sırada işlediklerisuçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hüküm giyenler,'
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN ve Muammer TOPAL'ın katılımlarıyla 15.6.2012gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü BerrakYILMAZ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasakuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, uzman jandarmaların kast-taksir ayrımınagidilmeksizin taksirle işlenecek suçları da kapsayacak şekilde mülki, adli veaskeri görevlerini yaptıkları sırada işledikleri suçlardan (6) aydan fazlahapis cezasına hüküm giymeleri halinde ilişiklerinin kesilmesini öngören itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural ile, mülki, adli ve askeri görevleriniyaptıkları sırada işledikleri suçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hükümgiyen uzman jandarmalar hakkında, işledikleri suçun kasten veya taksirlişekilde işlenmesi konusunda bir ayrım yapılmaksızın ilişik kesme işlemiuygulanacağı öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletinde yasa koyucu, Anayasakurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeyi yapma yetkisinesahiptir.
Kanun koyucu asli cezalara bağlı olarak kimi yoksunluklar öngörüpöngörmeme konularında anayasal ilkeler çerçevesinde takdir hakkına sahiptir.Ceza hukukunda, doğrudan doğruya bir suçun karşılığı olmak üzere öngörülen aslicezanın yanında, bu cezanın etkisini artırmak, suç işlenmesinde caydırıcılığısağlamak için, asli cezaya ek olarak kimi hak yoksunlukları da getirilmiştir.İtiraz konusu kuralda da, uzman jandarmaların mesleklerinin saygınlığı, bunlarakarşı toplumun güven duygusu ve içeriklerinde yer alan etik değerleri göz önünealınarak, bu mesleği icra edecek olanların belli suçlardan mahkûm olmalarıhâlinde, aslî cezanın yanı sıra sürekli olarak hak yoksunluğu öngörülmüştür.Ancak, ceza hukuku alanında olduğu gibi hak yoksunluğu getiren itiraza konudüzenlemede de kuralların, önleme ve iyileştirme amaçlarına uygun olarakölçülü, adil ve orantılı olması gerekir. Kanun koyucunun hak yoksunluklarınıbelirlerken takdir hakkı çerçevesindeki tercihini de Anayasa'ya uygun olarak kullanmasıgerektiği açıktır.
Dava konusu kuralda, meslek veya görevlerin özelliklerine,suçların niteliğine, bu suçlara verilen cezalar ve cezaların süresine, suçlarınkasıtla veya taksirle işlenip işlenmediğine bakılmamakta ve işlenen suçlararasında bir kademelendirme de yapılmayarak altı aydan fazla hapis cezasınamahkûm olan uzman jandarmaların söz konusu mesleği sürekli olarak icraedememeleri gibi insan hayatında çok önemli bir hukuki sonuç öngörülmektedir.Bu durum ise kişilerin işledikleri suçlara göre adaletli ve eylemle orantılıolmayan ölçüsüz bir hak yoksunluğuna yol açmaktadır.
Açıklanannedenlerle itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevleti ilkesine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında 'Kanun,kanun hükmünde kararname ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez' denilmekte, AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.
28.5.1988 günlü, 3466 sayılı Kanun'un 16. maddesininbirinci fıkrasının (d) bendinin iptal edilmesi nedeniyle, doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edeceknitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu bende ilişkin iptal hükmünün,kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
VII- SONUÇ
1-28.5.1988 günlü, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu'nun 16. maddesinin birincifıkrasının 'Mülki, adli ve askeri görevlerini yaptıkları sırada işlediklerisuçlardan (6) aydan fazla hapis cezasına hüküm giyenler.' biçimindeki (d)bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2-3466 sayılı Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptaledilmesi nedeniyle, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
27.9.2012gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN