ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/69
Karar Sayısı : 2012/149
Karar Günü : 11.10.2012
R.G. Tarih-Sayı :13.02.2013-28558
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kestel Asliye HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011 günlü, 6100 sayılıHukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 240. maddesinin (3) numaralı fıkrasının birincicümlesinde yer alan ''kesin süre'' ibaresi ile 'Busüre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, butanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.' biçimindeki ikincicümlesinin, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir
I- OLAY
Açılan maddi ve manevi tazminat davasında, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun itirazkonusu ibare ve cümleyi de içeren 'Tanık gösterme şekli' başlıklı 240.maddesi şöyledir:
'MADDE 240- (1) Davada taraf olmayan kişilertanık olarak gösterilebilir.
(2) Tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı vedinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adresleriniiçeren listeyi mahkemeye sunar. Bu listede gösterilmemiş olan kimseler tanıkolarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.
(3) Tanık listesinde adres gösterilmemiş veya gösterilen adrestetanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için, işin niteliğine uygun kesinsüre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilenyeni adres de doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.'
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, SerdarÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımıyla 5.7.2012 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Anayasa Mahkemesi Raportörü Yunus HEPERtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, tanığın duruşmadan kaçtığı, tebligatı kabuletmediği veya adresini gizlediği durumlarda tanıkların açık kimlik ve adresbilgilerinin davanın taraflarınca bulunamadığı, tanıklığın bir kamu göreviolması nedeniyle tanıkların adres ve kimlik bilgilerinin kamu gücü imkânlarıylatespit edilmesi gerektiği, ayrıca tanık listesinde adres gösterilmemiş veyagösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için verilensürenin kesin olmasının hukuk devleti ilkesinin ve adil yargılanma hakkınınihlali anlamına geldiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6100 sayılı Kanun'un itiraz konusu ibare ve cümleyi de içeren 240.maddesinde, tarafların tanık gösterme şekli düzenlenmiştir. Maddenin birincifıkrasında, davada taraf olmayan kişilerin tanık olarak gösterilebileceği;ikinci fıkrasında, tanık gösteren tarafın, tanık dinletmek istediği vakıayı vedinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adresleriniiçeren listeyi mahkemeye sunmak zorunda olduğu; itiraz konusu ibare vecümlenin de yer aldığı son fıkrasında ise tanık listesinde adresgösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa adres göstermesi içintarafa, işin niteliğine uygun kesin süre verileceği ve verilen süre içindeadres gösterilmediği veya gösterilen yeni adres de doğru olmadığı takdirde butanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılacağı belirtilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemlerihukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardankaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarlakendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devletindeyasa koyucu, Anayasa kurallarına bağlı olmak koşuluyla ihtiyaç duyduğudüzenlemeyi yapma yetkisine sahiptir.
Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesininbirinci fıkrasında 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyleyargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adilyargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacı ve davalıolarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adilyargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kuşkusuz davanın makul süredesonuçlandırılması ve bireylere iddialarını ispat etmek için tanık delili ilerisürme olanağının tanınması da adil yargılanma hakkının gereklerindendir.
6100 sayılı Kanun'da esas itibariyle, iddianın ve savunmanındayanağı olan vakıaların ve bunların delillerinin mahkemeye bildirilmesiniöngören 'taraflarca hazırlama ilkesi' kabul edilmiştir. Bu ilkeninuygulandığı davalarda hâkim, kural olarak, diğer deliller yanında tanıkdeliline de kendiliğinden başvuramaz. Tanık deliline ancak davanın taraflarıbaşvurabilir. Davada tanık gösteren taraf, dinlenilmesini istediği tanıklarınad ve soyadları ile tebliğe elverişli adreslerini bir liste hâlinde mahkemeyesunmak zorundadır. Tanık ancak hâkim huzurunda dinlenebileceğinden, taraflarcahazır edilmediği takdirde davetiye ile çağrılır. Tanık listesinde adresgösterilmemiş veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa hâkim, adresgöstermesi için tarafa, işin niteliğine uygun kesin süre verir.
Kuralda yer alan 'kesin' ibaresi süreninuzatılamayacağına ilişkin olmayıp ikinci kez süre verilemeyeceğine ilişkindir.Nitekim 6100 sayılı Kanun'un 90. maddesinin ikinci fıkrasına göre hâkim,kendisinin tespit ettiği süreleri, haklı sebeplerle artırabilir veyakısaltabilir. Başka bir deyişle, hâkim tarafından verilen kesin süre sonaermeden önce sürenin uzatılması istenebilir. Sonuçta, verilen kesin süre içindeadres gösterilmemiş ise veya gösterilen yeni adres de doğru değilse bu tanığındinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılmaktadır.
Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında, 'Davaların enaz giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir' denilmiştir.Bu hükmün amacı yargılamanın sürüncemede kalmasını önlemek, tarafları uzunsüren gecikmelere karşı korumaktır.
İtiraz konusu kuralın gerekçesinden, tarafa adres göstermesi içinişin niteliğine uygun olarak verilen sürenin kesin olması, bu süre içinde adresgösterilmemesi veya bildirilen yeni adresin doğru olmaması halinde, tanığındinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılacağı kuralı ile söz konusu nedenlerden doğangecikmelerin önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, 'Adil yargılanma hakkı'nın unsurları arasındaönemli bir yer tutan 'silahlarıneşitliği' ilkesi, davanın tarafları arasında yargılama sırasında usulhükümleri yönünden eşit konumda bulunma, taraflardan birine dezavantaj,diğerine avantaj sağlayacak kurallara yer vermeme esasını içermekte, diğer birdeyişle davanın tarafları arasında hakkaniyete uygun bir dengenin varlığınıgerekli kılmaktadır.
Tanık adreslerinin taraflarca mahkemeye sunulması esasını, davanınher iki tarafı için de kabul eden itiraz konusu kural, adil yargılanmaunsurları içinde yer alan 'makul süre içinde yargılanma' ve 'silahlarıneşitliği' ilkelerine, bu bağlamda Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
12.1.2011 günlü, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 240.maddesinin (3) numaralı fıkrasının, birinci cümlesinde yer alan ''kesin süre''ibaresi ile 'Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres dedoğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.' biçimindekiikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.10.2012gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN