ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2012/91
Karar Sayısı : 2013/86
Karar Günü : 10.7.2013
R.G. Tarih-Sayı :27.3.2014-28954
İPTAL DAVASINI AÇAN : TürkiyeBüyük Millet Meclisi Üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ ve Muharrem İNCE ile birlikte118 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 31.5.2012 günlü, 6322sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiyle 2.7.1964 günlü, 492 sayılıHarçlar Kanunu'nun (8) SAYILI TARİFESİ'ne eklenen “XIV- Denetimyetkilendirme belgeleri ve müşavirlik ruhsat harçları:”bölümünün Anayasa'nın 2., 10., 73. ve 167. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline ve iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
6322 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle, 492 sayılıKanun'un (8) SAYILI TARİFE'sine eklenen dava konusu “XIV- Denetimyetkilendirme belgeleri ve müşavirlik ruhsat harçları:” bölümü şöyledir:
“XIV- Denetim yetkilendirme belgeleri ve müşavirlik ruhsatharçları:
1- Denetim kuruluşları yetkilendirme belgeleri (Her yıl için):
a) Kamu yararını ilgilendiren kuruluşları denetleyecek bağımsız denetim kuruluşları yetkilendirme belgeleri:
aa) Belgenin verildiği yıl 30.000 TL
bb) Takip eden yıllarda 10.000 TL'den az olmamak üzere bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen bir önceki yıl gayrisafi iş hasılatının Binde 5'i
b) Diğer kuruluşları denetleyecek bağımsız denetim kuruluşları yetkilendirme belgeleri:
aa) Belgenin verildiği yıl 15.000 TL
bb) Takip eden yıllarda 5.000 TL'den az olmamak üzere bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilen bir önceki yıl gayrisafi iş hasılatının Binde 5'i
2- Denetim yetkilendirme belgeleri ve müşavirlik ruhsat harçları:
a) Yeminli mali müşavirlik ruhsatı
b) Bağımsız denetçi yetkilendirme belgesi
c) Serbest muhasebeci mali müşavirlik ruhsatı
1.800 TL
900 TL
450 TL
Bakanlar Kurulu gayrisafi iş hasılatı üzerinden hesaplanacakharcın oranını binde 2'den az, binde 10'dan çok olmamak üzere yenidenbelirlemeye yetkilidir. Bakanlar Kurulu bu yetkisini denetim kuruluşlarınıngayrisafi iş hasılatlarına göre farklı oranlar belirleyerek de kullanabilir.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 10., 73. ve 167. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 12.9.2012 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine ve yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, bağımsız denetim kuruluşlarınca her yılödenmesi öngörülen harcın yüksek tutulduğu ve şube sayısına göre harcınfarklılaştırılmadığı, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (SMMM) ve Yeminli MaliMüşavirlerin (YMM) ruhsat için hem Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğine (TÜRMOB)ruhsatname ücreti hem de 492 sayılı Kanun kapsamında Hazineye harç ödemelerininharcın mükerrerliği sonucunu doğurduğu, bağımsız denetimin SMMM ve YMM'leringörev alanı içinde yer alan bir faaliyet olmasına rağmen, SMMM ve YMM'lerin hemruhsat alırken hem bağımsız denetçi olarak yetkilendirilirken harç ödemeklekarşı karşıya kaldığı ve SMMM ile YMM için belirlenen harç tutarlarının benzerserbest meslek mensupları için belirlenen harç tutarlarından yaklaşık üç katıfazla olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10., 73. ve 167. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kural ile yeminli mali müşavirlik ruhsatları, serbestmuhasebeci mali müşavirlik ruhsatları ile bağımsız denetçi yetkilendirmebelgeleri ve denetim kuruluşları yetkilendirme belgeleri harç kapsamınaalınmıştır. Denetim kuruluşları yetkilendirme belgeleri, ilk alındığında maktuharca, daha sonraki yıllarda ise bağımsız denetim faaliyetlerinden elde edilengayri safi iş hasılatı üzerinden hesaplanacak nispi harca tabi olacaktır.Ancak, yapılan düzenlemeye göre hesaplanacak harç, ilgili bentlerde belirtilentutarlardan az olamayacaktır.
SMMM ve YMM ile bağımsız denetçilerin, ruhsatalabilmek için dava konusu kural uyarınca Hazineye maktu ruhsat harcı ödemesigerekmekte olup bu harç, ruhsat veya belgenin ilk alındığında bir defaya mahsusolmak üzere ödenecektir.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan sosyal hukukdevleti, insan haklarına dayanan, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içindeyaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararıarasında adil bir denge kurabilen, milli gelirin adalete uygun biçimdedağıtılması için gereken önlemleri alan, her alanda adaletli bir hukuk düzenikurup bunu geliştirerek sürdüren, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyaraksosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir.
Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen “kanun önünde eşitlikilkesi” hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ileeylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynıdurumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumdabulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısındaeşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynıkurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimikişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Anayasa'nın “Vergi ödevi” başlıklı 73. maddesinde ise “Herkes,kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasınınsosyal amacıdır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur,değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık,istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiğiyukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulunaverilebilir.” denilmiştir.
Harç, kamu kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmetlerdenyararlananlardan, bu yararlanmaları karşılığı alınan bedel olup, kamuhizmetinden yararlananların ödeme güçlerine bakılmaksızın harca tabi tutulmasıasıldır. Serbest meslek faaliyetlerinin yürütülmesi için meslekiyeterlilik göstergesi durumunda olan ruhsatlar ile uzmanlık ve yeterlilikbelgeleri, bu belgelere sahip olan kişilere özel bir fayda sağladığından harcatabi tutulabilmektedir.
SMMM ve YMM ruhsatları Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) tarafından verilmektedir.SMMM ve YMM'lerin ruhsat alabilmek için iptali istenilen kural uyarıncaHazineye ödedikleri ruhsat harcının yanı sıra TÜRMOB'a “ruhsatname ücreti” de ödemeleri gerekmektedir. 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik veYeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 30. maddesinde “Birliğin gelirleri,birliğe dahil odaların gelirlerinden alınacak paylar ile birliğe ait malvarlığından sağlanan gelirler, ruhsatname ücretleri ve genel hükümler çerçevesindeelde edilen bağış ve yardımlardan meydana gelir.” hükmüne yer verilmiştir.TÜRMOB tarafından alınan ve geliri TÜRMOB varlıklarına aktarılan ruhsatücretleri, Birliğin gelirlerini oluşturmakta olup odalara ve meslekmensuplarına verilecek hizmetle ilgilidir. TÜRMOB tarafından ruhsat ücretialınmasının temelinde, TÜRMOB'un ve ilgili odaların faaliyetlerinisürdürebilecekleri, meslek mensuplarına hizmet verebilecek kaynaklarısağlamaları yer almaktadır. İptale konu kuralda düzenlenen müşavirlikruhsat harçları ise Devlet tarafından yapılan hizmetin karşılığında alınmaktave bu gelir Devlet varlıklarına aktarılmaktadır. TÜRMOB tarafından alınanruhsatname ücreti ile dava konusu kural uyarınca alınan ruhsat harçlarınınnitelikleri birbirinden farklı olup harcın mükerrer alınması söz konusudeğildir. SMMM, YMM ve bağımsız denetçilerin mesleki şartları, faaliyetalanları ve yükümlülükleri farklı olduğundan, bunlara ilişkin olarak alınacakruhsatlardan farklı harç alınması harcın mükerrer alınması anlamına gelmeyecektir.Eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilebilmesi için bir yasa kuralının aynıhukuksal durumda olanlar arasında bir ayırım veya ayrıcalık yaratması gerekir.İptale konu kural uyarınca öngörülen ruhsat harçları, aynı hukuksal konumdaolan tüm kişilere uygulanacağından eşitlik ilkesine aykırı bir yön bulunduğusöylenemez.
Bağımsız denetim kuruluşlarının ödemesi öngörülen harcın, bağımsızdenetim sektörünün önemi, iş hacmi ve piyasa değeri dikkate alındığında yüksekolmadığı, bağımsız denetim şirketlerinin piyasa değerleri, denetim hizmetiverilen işletme sayısı ve denetlenen işletmelerin piyasa değerlerinin büyüklüğübirlikte değerlendirildiğinde bağımsız denetim kuruluşlarınca iptali istenilenkuralla ödemesi öngörülen yetkilendirme belgesi harcı, makul ve kabuledilebilir olduğu gibi aynı hukuksal durumda olanlar arasında bir ayrım,ayrıcalık veya piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemesini engelleyen birdurum da söz konusu değildir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2., 10. ve 73.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 167. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASIİSTEMİ
31.5.2012 günlü, 6322sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesiyle 2.7.1964 günlü, 492 sayılıHarçlar Kanunu'nun (8) SAYILI TARİFE'sine eklenen “XIV- Denetimyetkilendirme belgeleri ve müşavirlik ruhsat harçları:” bölümüneyönelik iptal istemi, 10.7.2013 günlü, E.2012/91, K.2013/86 sayılı kararlareddedildiğinden, bu bölüme ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,10.7.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
31.5.2012 günlü, 6322 sayılı Amme AlacaklarınınTahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 20. maddesiyle 2.7.1964 günlü, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun (8) SAYILITARİFE'sine eklenen “XIV- Denetim yetkilendirme belgeleri ve müşavirlikruhsat harçları:” bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE, 10.7.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ