ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/104
Karar Sayısı : 2014/96
Karar Günü : 22.5.2014
R.G. Tarih-Sayı :12.12.2014-29203
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Mersin 2.Vergi Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999 günlü, 4458sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesinin birinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 10.ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline veyürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük ve katma değer vergisininiadesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davada, itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 216. maddesi şöyledir :
“Madde 216- Yetkili idarelertarafından, gümrük vergileri ile bunların ödenmelerine bağlı olarak tahsiledilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geri verilmesinde idarece faizödenmez. Ancak, geri verme kararının alındığı tarihten itibaren üç ayiçerisinde idarece sözkonusu kararın uygulanmaması halinde, ilgilinin talebiüzerine, üç aylık sürenin bitiminden itibaren faiz ödenir. Bu faiz, 6183 sayılıAmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun tecil faizine ilişkinhükümlerine göre hesaplanır.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa’nın 2., 10. ve 35. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve ZühtüARSLAN’ın katılımlarıyla 25.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Devlet işlerini yürütecek makamların hukukdüzenine bağlı olması gerektiği, vatandaşın peşin olarak ödediği ancak mahkemekararıyla hukuka aykırılığı sabit hâle gelen vergilerin geri verilmesinde faizödenmesinin düzenlenmeyerek engellendiği, idarenin gümrük vergilerinin eksiktahsil edilmesi durumunda beyannamenin tescil tarihinden itibaren gecikme faizi(veya zammı) almasına karşın haksız tahsil edilen gümrük vergilerinin iadesindefaiz ödenmediği, kanun önünde eşitlik ilkesinin bu açıdan Devlet lehine vevatandaşların aleyhine ihlal edildiği, hukuk sistemlerinde paranın sahibindenbaşkası tarafından kullanılmasının neden olacağı zararın tazmininin faiz ilekarşılandığı, gerek kişi gerek Devlet yönünden alacağın zamanında ödenmemesihâlinde ekonomik varlıkta enflasyon sebebiyle azalma olduğu, sonradan yapılacakiadelere faiz işletilmemesi veya vade tarihinden sonraki dönemlerdeişletilmesinin kişi aleyhine mülkiyet hakkının ihlali anlamına geleceğidolayısıyla kuralın, Anayasa’nın 2., 10. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
İtiraz konusu kuralla gümrük vergileri ile bunların ödenmelerinebağlı olarak tahsil edilmiş gecikme faizinin veya gecikme zammının geriverilmesinde, yetkili idareler tarafından faiz ödenmeyeceği düzenlenmektedir.
Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletlibir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa vehukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olandevlettir.
Anayasa’nın 35. maddesinde ise herkesin, mülkiyet hakkına sahipolduğu; bu hakkın kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; mülkiyethakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır.
Mülkiyet hakkı, herkese başkasının hakkına zarar vermemek vekanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şey üzerindedilediği biçimde yararlanma, tasarruf etme, başkalarına devretme, kullanma,biçimini değiştirme, harcama ve tüketme olanağı verir.
Vergi, devletin vatandaşlardan kamu gücüne dayalı ve karşılıksıztahsil ettiği bedel olsa da idarece yapılmış olan vergi tahsilâtının fazla veyayersiz olduğu tespit edildikten sonra bu tahsilât, mükellefler için alacakhâline gelmektedir. Söz konusu alacak hakkı ile bu hakkın sahibine geç iadeedilmesi durumunda ilgiliye faiz ödenmesinin de mülkiyet hakkı kapsamındaolduğu açıktır.
İtiraz konusu düzenleme ile Devlet, fazla veya yersiz yapılmıştahsilâtlar ile hazinesinde tuttuğu parayı kişilere iade ederken üzerinden uzunzaman geçmiş olsa bile faiz ödememektedir. Düzenleme ile elde edilen kamusalyarar, kamu için öncelikli, genel menfaatleri koruyan, kamu hizmetlerininsürdürülmesi için zorunlu bir durum olmayıp sadece Devlete başkasının mülküüzerinde sebepsiz ve karşılıksız biçimde tasarruf etme hakkını vermektedir.Dolayısıyla itiraz konusu kural, kamu kurumları ile kişiler arasında kamuidarelerinin kamu gücüne dayalı olan yetkilerini kullanırken hatalı işlemlerinedeniyle oluşan alacak-borç ilişkilerinin alacaklı olan kişilerin aleyhinekamu kurumlarının da lehine bozulmasına sebebiyet vermektedir. Ayrıca kural,kamu kurumlarının borcunu ödemesini geciktirmede teşvik edici olmakta vevatandaşların Devlete olan güven duygusunu sarsmaktadır.
Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde faizödenmemesine ilişkin kural, kişinin belli bir dönem için faiz gelirinden mahrumkalması sonucunu doğurarak kamusal yarar ile bireysel yarar arasındaki dengeninbozulmasına ve mülkiyet hakkının ihlaline neden olmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2. ve 35.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptaledildiğinden Anayasa’nın 10. maddesi yönünden incelenmemiştir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun216. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesine yönelik yürürlüğündurdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, 22.5.2014gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII- SONUÇ
27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 216. maddesininbirinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,22.5.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN