ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/102
Karar Sayısı : 2014/57
Karar Günü : 27.3.2014
R.G. Tarih-Sayı :24.7.2014-29070
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bursa 3. İcra HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 9.6.1932 günlü, 2004sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun;
1- 18.2.1965 günlü, 538 sayılı 2004 sayılı İcra ve İflas KanunununBazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına ve Bu Kanuna Bazı Madde ve FıkralarEklenmesine Dair Kanun'un 15. maddesiyle eklenen 25/a maddesinin birincifıkrasında yer alan ".şahsi münasebette bulunmasına mani olunmamasını."ibaresinin,
2- 31.5.2005 günlü, 5358 sayılı İcra ve İflas Kanununda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen 341. maddesinin,
Anayasa'nın 41. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptallerinekarar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Çocuğu ile şahsi münasebet tesisine karar verilen alacaklının,vekili vasıtasıyla şahsi münasebet tesisi amacıyla yaptığı takip talebininborçlu annenin adresini değiştirmesi nedeniyle reddedilmesine karar verilmesiüzerine, alacaklı vekili bu kararın şikâyet yoluyla iptalini talep etmiş,davaya bakmakta olan Mahkeme ise itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırıoldukları kanısına vararak iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu ibareyi de içeren 25/a maddesi ile 341.maddesi şöyledir:
"Çocukla şahsi münasebet tesisine dair ilâmın icrası:
Madde 25/a- (Ek: 18/2/1965 -538/15 md.)
Çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilâm hükmününyerine getirilmesi talebi üzerine icra memuru, küçüğün ilâm hükümleridairesinde lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasınamani olunmamasını; aksi halde ilâm hükmünün zorla yerine getirileceğiniborçluya 24 üncü maddede yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğ eder. Buemirde ilâm hükmüne aykırı hareketin 341 inci maddedeki cezayı müstelzim olduğuda yazılır.
Borçlu bu emri tutmazsa ilâm hükmü zorla yerine getirilir. Borçlualacaklının şikâyeti üzerine ayrıca 341 inci maddeye göre cezalandırılır.
Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezası:
Madde 341- (Değişik: 31/5/2005 - 5358/12 md.)
Çocuk teslimi hakkındaki ilâmın veya ara kararının gereğiniyerine getirmeyen veya yerine getirilmesini engelleyen kişinin, lehine hükümverilmiş kimsenin şikâyeti üzerine, altı aya kadar tazyik hapsine kararverilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra ilâmın veya ara kararının gereğiyerine getirilirse, kişi tahliye edilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 41. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL,Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 12.9.2013 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
Başvuru kararında, Kanun'un 341. maddesinin de iptaliistenilmektedir. Bakılmakta olan dava, icra müdürlüğü tarafından verilen takiptalebinin reddi kararının iptaline ilişkindir. Kanun'un 341. maddesi ise çocukteslimi hakkındaki ilamın veya ara kararının gereğini yerine getirmeyen veyayerine getirilmesini engelleyen kişinin, lehine hüküm verilmiş kimseninşikâyeti üzerine hapis ile tazyikini düzenlemekte olup davada uygulanacak kuralniteliğinde değildir.
Bu nedenlerle, 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflasKanunu'nun;
A- 31.5.2005 günlü, 5358 sayılı İcra ve İflas KanunundaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 12. maddesiyle değiştirilen 341.maddesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu maddeye ilişkin başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B- 18.2.1965 günlü, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen25/a maddesinin birinci fıkrasında yer alan ".şahsi münasebettebulunmasına mani olunmamasını."ibaresinin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Kanun'un 25/a maddesinin, boşanma davası sonucundaçocuğun velayeti kendisine verilen eşe, çocuk teslimine dair icra takibinisonuçsuz bırakarak, çocuğun diğer eşle kişisel ilişki kurmasına engel olmaimkânı sağladığı, bu nedenle yapılması gerekenin, maddede yer alan şahsimünasebette bulunmasına mani olunmaması şeklindeki emir yerine, maddeninçocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilâm hükmünün gereğine uygundavranılmasını emredecek şekilde düzenlenmesi olduğu belirtilerek kuralın,Anayasa'nın 41. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 25/a maddesininbirinci fıkrasında, çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilâmhükmünün yerine getirilmesi talebi üzerine icra müdürünün, küçüğün ilâmhükümleri dairesinde lehine hüküm verilen tarafla şahsi münasebette bulunmasınamani olunmamasını, aksi hâlde ilâm hükmünün zorla yerine getirileceğiniborçluya Kanun'un 24. maddesinde yazılı şekilde bir icra emri ile tebliğedeceği, bu emirde ilâm hükmüne aykırı hareketin Kanun'un 341. maddesindekicezayı müstelzim olduğunun da yazılacağı; ikinci fıkrasında ise borçlunun buemri tutmazsa ilâm hükmünün zorla yerine getirileceği ve alacaklının şikâyetiüzerine ayrıca Kanun'un 341. maddesine göre cezalandırılacağı hükmebağlanmıştır.
Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk hakları"başlıklı 41. maddesinin birinci fıkrasında, ailenin Türk toplumunun temeliolduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı; ikinci fıkrasında,Devletin,ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aileplanlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirlerialacağı, teşkilâtı kuracağı;üçüncü fıkrasında ise her çocuğun korunma vebakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıylakişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğubelirtilmiştir.
Kanun'un 25/a maddesi, sahip oldukları ilâm hükmü gereğinceçocukla şahsi münasebet kurmaya hakkı olan anne, baba veya üçüncü kişilerin,ilâm hükmünün yerine getirilmemesi hâlinde haklarını icra yolu ile eldeetmelerine imkân tanıyan bir düzenlemedir. Bu düzenleme sayesinde çocuğun daAnayasa ile güvence altına alınan ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişkikurma ve sürdürme hakkı korunmakta ve somut olarak hayata geçirilmektedir.Ayrıca, alacaklının hakkını icra yoluyla alabileceğine ilişkin düzenlemeyleyetinilmemiş, maddenin son fıkrasında, çocukla kişisel ilişki kurulmasınıengelleyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsiylecezalandırılacağı kuralı getirilerek, hakkın etkin bir şekilde korunmasıamaçlanmıştır. Kanun'un 25/b maddesinde ise çocukla kişisel ilişki kurulmasınadair ilâmların icrası sırasında yaşanabilecek olumsuz durumların çocuğuetkilemesini önlemek amacıyla, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumutarafından görevlendirilen sosyal çalışmacı, pedagog, psikolog veya çocukgelişimcisi gibi bir uzmanın, bunların bulunmadığı yerlerde ise bir eğitimcininicra müdürü ile birlikte hazır bulunması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle,çocukla şahsi münasebetlerin düzenlenmesine dair ilâm hükmünün yerinegetirilmesi amacıyla kabul edildiği anlaşılan itiraz konusu ibarenin Anayasa'yaaykırı bir yönü bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare Anayasa'nın 41. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun, 18.2.1965günlü, 538 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen 25/a maddesinin birincifıkrasında yer alan ".şahsi münasebette bulunmasına maniolunmamasını." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ