ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/128
Karar Sayısı : 2014/66
Karar Günü : 27.3.2014
R.G. Tarih-Sayı :12.09.2014-29117
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR :
1- Yahyalı Sulh Ceza Mahkemesi(E.2013/128)
2- Adıyaman 2. Sulh Ceza Mahkemesi (E.2014/10)
İTİRAZLARIN KONUSU : 24.4.1969 günlü, 1163sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340.maddesiyle değiştirilen ek 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınAnayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Kooperatif genel kurulunu olağan toplantıya çağırmamak suçundanaçılan kamu davalarında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkemeler, iptali için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren ek 2. maddesi şöyledir:
"Ek Madde 2- (Ek:6/10/1988 - 3476/26 md.; Değişik: 23/1/2008-5728/340 md.)
1. 8 inci maddenin üçüncü fıkrasına, 16 ncı maddenin beşincifıkrasına, 56 ncı maddenin altıncı fıkrasına, 59 uncu maddenin dördüncü,altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına ve 90 ıncı maddenin beşinci fıkrasınaaykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri vememurları üç aydan iki yıla kadar hapis ve elli günden beşyüz güne kadar adlîpara cezası ile cezalandırılırlar.
2. Genel kurulu olağan toplantıyaçağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile 2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 incimaddenin ikinci fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddeninikinci fıkrasına ve 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket edenkooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri altı aya kadar hapis veotuz günden üçyüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar.
3. 56 ncı maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarına, 66 ve 67 ncimaddeye aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının denetim kuruluüyeleri bir aydan altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadaradlî para cezası ile cezalandırılırlar.
İlgili bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim vedenetim kurulu üyeleri ile memurları hakkında görevlerine ilişkin olarakişledikleri suçlardan dolayı açılan kamu davalarına katılma talebindebulunabilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca E.2013/128 sayılıdosyanın 11.12.2013, E.2014/10 sayılı dosyanın ise 29.1.2014 gününde yapılanilk inceleme toplantılarında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.
Anayasa'nın 152. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, AnayasaMahkemesine yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.
İtiraz yoluna başvuran mahkemeler, Kanun'un ek 2. maddesinin (2)numaralı fıkrasının tamamının iptalini talep etmişlerdir.
Kanun'un ek 2. maddesinin (2) numaralı fıkrası, kooperatif yönetimkurulu üyelerinin genel kurulu olağan toplantıya çağırmamaları durumu ileKanun'un 2. maddesinin (4) numaralı fıkrasında, 8. maddesinin (2) numaralıfıkrasında, 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, 66. maddesinin (2) numaralıfıkrasında ve 90. maddesinin (3) numaralı fıkrasında kendilerine yüklenen diğergörevleri yerine getirmemeleriyle ilgili olarak ceza sorumluluklarınıdüzenlemektedir. Başvuran mahkemelerin baktıkları davalar, bu görevlerden biriolan genel kurulun zamanında toplantıya çağrılmamasıyla ilgilidir. Dolayısıyla,itiraz konusu kuralda geçen "2 nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8 incimaddenin ikinci fıkrasına, 16 ncı maddenin birinci fıkrasına, 66 ncı maddeninikinci fıkrasına ve 90 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına" aykırıhareket edildiği iddiası ile açılmış bir kamu davası bulunmamaktadır. Bunedenlerle esasa ilişkin incelemenin kuralda yer alan "Genel kuruluolağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresiylesınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle;
A- 24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun,23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2.maddenin (2) numaralı fıkrasının esasının incelenmesine,
B- Esasa ilişkin incelemenin fıkrada yer alan "Genelkurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresiile sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2. maddenin (2)numaralı fıkrasında yer alan "Genel kurulu olağan toplantıyaçağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresinin iptaline kararverilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2014/10 sayılıdavanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2013/128 sayılı dava ileBİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2014/10 sayılı dosyanın esasının kapatılmasına, esasincelemenin E.2013/128 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine, 29.1.2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, "genel kurulun toplantıyaçağrılmaması" sonucunda oluşabilecek sorunların, hukuki ya daidari nitelikteki önlemlerle giderilebileceği, buna rağmen söz konusu eyleminceza yaptırımına bağlanmasının ekonomik ve toplumsal hayatın gerekleriyleörtüşmediği, bu türlü bir yaklaşımın toplumsal yaşama zarar vereceği, başkaönlemler kullanılarak elde edilebilecek olumlu sonuçlar varken hapis ve adlipara cezası içeren yaptırımların uygulanmasının ölçülü olmadığı, ekonomik ya daticari nitelikteki bu eylemin hapis cezasıyla yaptırım altına alınmasının Devletinekonomik ve ticari hayatın gelişmesiyle ilgili gerekli önlemleri almayükümlülüğüyle bağdaşmadığı, kooperatif genel kurulunu toplantıya çağırmakonusunda yönetim kuruluna ve gerekli durumlarda denetim kuruluna yetkiverildiği, buna karşın toplantıya çağrı yapmayan denetim kurulu üyelerine cezaverilmezken itiraz konusu kuralla yönetim kurulu üyelerinincezalandırılacağının öngörülmesinin eşitlik ilkesiyle de çeliştiği belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralla kooperatiflerde her yıl en az bir kezyapılması zorunlu olan olağan genel kurul toplantısına çağrı yapmayan yönetimkurulu üyelerinin altı aya kadar hapis ve otuz günden üç yüz güne kadaradli para cezası ile cezalandırılacakları öngörülmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirlerine ilişkin kurallar, ceza hukukunun ana ilkeleri ile Anayasa'nınkonuya ilişkin kuralları başta olmak üzere, ülkenin sosyal, kültürel yapısı,etik değerleri ve ekonomik hayatın gereksinmeleri göz önüne alınarak saptanacakceza siyasetine göre belirlenir. Kanun koyucu, cezalandırma yetkisinikullanırken toplumda kimlerin hangi eylemlerinin suç sayılacağı, bunun hangitür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veyahafifletici sebep olarak kabul edilebileceği konularında takdir yetkisinesahiptir.
Genel kurul toplantıları, kooperatiflerin varlığınısürdürebilmesi ve yönetim kurulunun denetiminin sağlanabilmesi açısından büyüköneme sahiptir. Kooperatifler çoğunlukla düşük ve orta gelir düzeyine sahipkişilerin, karşılıklı güven temelinde bir araya gelerek kurduklarıortaklıklardır. Kanun koyucu belirli gelir düzeyine sahip olan kooperatifüyelerinin mali menfaatlerinin kötü niyetli davranışlarla ihlâl edilmesiniönlemek adına, yönetim kuruluna genel kurulu yılda en az bir kez toplantıya çağırmagörevi vermiştir. Bu şekilde kooperatifin amacına uygun yönetilipyönetilmediğinin ve kooperatifin malvarlığı üzerindeki tasarrufların usuleuygun biçimde yapılıp yapılmadığının, genel kurulu oluşturan üyeler tarafındanetkin biçimde denetlenmesine olanak tanınmak istenmiştir. Kanun koyucununkooperatiflerde güven ilkesinin zedelenmesini önlemek ve ortakların malimenfaatlerini korumak üzere, genel kurulu yılda bir kez olağan toplantıyaçağırmayan yönetim kurulu üyeleri hakkında hapis ve adli para cezası içerenyaptırım öngörmesi takdir yetkisi kapsamında olup kuralın hukuk devletiilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen "kanunönünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlikilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işlemebağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasınıönlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrıkurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlâli yasaklanmıştır. Kanunönünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamınagelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez.
Kanun'da, yönetim kurulu ve denetim kurulu arasında bir astlık yada üstlük ilişkisine yer verilmemiştir. Ancak bu durum iki organın birbirineeşit olduğu anlamına gelmemektedir. Kooperatiflere özgü işbölümü esaslarınagöre her iki organa farklı işlev ve statüler tanınmıştır. Bu durumuyla her ikiorganın birbiriyle eşit değil, birbirini tamamlayıcı statüde olduklarını kabuletmek gerekir. Dolayısıyla farklı hukuksal konumda bulunan kişilerhakkında farklı kuralların uygulanmasını öngören itiraz konusu kuralda eşitlikilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın, Anayasa'nın 13. ve 48. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
VII- SONUÇ
24.4.1969 günlü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun, 23.1.2008günlü, 5728 sayılı Kanun'un 340. maddesiyle değiştirilen ek 2. maddesinin (2)numaralı fıkrasında yer alan "Genel kurulu olağan toplantıyaçağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 27.3.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ