ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/15
Karar Sayısı : 2013/131
Karar Günü : 14.11.2013
R.G. Tarih-Sayı : 28.02.2014-28927
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkkaleİdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982 günlü, 2670 sayılıKanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 57. maddesinin birinci fıkrasının “Adaylıksüresi içinde disiplin cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi veatamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir.” biçimindeki birincicümlesinin Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaliistemidir.
I- OLAY
Devlet memurluğundan ilişiği kesilen davacının, işlemin iptaledilmesi için açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuiddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
657 sayılı Kanun'un, 2670 sayılı Kanun'un 22. maddesiyledeğiştirilen ve itiraz konusu kuralı da içeren 57. maddesi şöyledir:
“Adaylık süresi içinde disiplin cezası almış olanlarındisiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişiklerikesilir. İlişkileri kesilenler ilgili kurumlarca derhal DevletPersonel Başkanlığına bildirilir.
Adaylık devresi içinde veya sonunda, 56 ncı ve bu maddehükümlerine göre ilişikleri kesilenler (sağlık nedenleri hariç) 3 yıl süre ileDevlet memurluğuna alınmazlar.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 6.2.2013 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde düzenlenendisiplin suç ve cezalarının aday memurlar için de uygulanacağı, Devletmemurluğundan çıkarma cezasını gerektiren hâllerin neler olduğunun Kanun'daayrıca belirtildiği, dava konusu kuralda adaylık süresi içinde hiçbir ayrımyapılmadan disiplin cezası almış olanların memuriyetle ilişiklerininkesilmesinin öngörüldüğü, kuralın bu hâliyle uyarma cezası alanların dahimemuriyetlerine son verilmesine imkan sağladığı, bu durumun hukuk devletiolmanın bir gereği olan orantılılık ilkesi ile bağdaşmadığı belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kural, aday olarak görev yapmakta olan devletmemurlarının adaylık süresi içerisinde disiplin cezası almış olmaları hâlindedisiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile memuriyettenilişiklerinin kesilmesini öngörmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Kanun koyucu hukuk devletinde kamu hizmetlerinin uyum ve düzeniçinde yürütülmesini sağlamak amacıyla hizmeti sunan kamu görevlileri içindisiplin düzenlemeleri içeren kurallar öngörebilir ve bu kurallara uyulmasınıtemin etmek amacıyla çeşitli disiplin yaptırımları benimseyebilir. Ancakdisipline konu eylemler ile yaptırımlar arasında adil bir dengenin gözetilmeside hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. Eylem ile yaptırım arasında bulunmasıgereken adil denge, “ölçülülük ilkesi” olarak da adlandırılmakta ve builkenin alt ilkelerini de elverişlilik, zorunluluk ve orantılılık ilkelerioluşturmaktadır.
“Elverişlilik ilkesi”, öngörülen yaptırımın ulaşılmakistenen amaç için elverişli olmasını, “zorunluluk ilkesi” öngörülenyaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve “orantılılıkilkesi” ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olmasıgereken orantıyı ifade etmektedir.
İtiraz konusu kuralda disiplin cezası gerektiren farklı fiilleriçin ayrım yapılmaksızın tek bir yaptırım benimsenmiştir. Diğer bir ifadeyleuyarma cezasını gerektirecek bir fiil karşılığında uygulanacak yaptırım iledaha ağır bir disiplin cezasını gerektirecek bir davranış aynı sonucabağlanmıştır. Buna göre bireyin kamu hizmetinde kalmasının, disiplin cezasıgerektiren eylemlerin ağırlığına uygun herhangi bir kademelendirmeyapılmayarak, adil ve makul bir denge gözetilmeksizin ölçüsüz bir biçimdememuriyetten çıkarılma yaptırımına tabi tutulmasının hukuk devleti ilkesi ilebağdaşmayacağı açıktır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.
VI- SONUÇ
14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun, 12.5.1982günlü, 2670 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen 57. maddesinin birincifıkrasının “Adaylık süresi içinde disiplin cezası almış olanlarındisiplin amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişiklerikesilir.” biçimindeki birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, M. Emin KUZ'un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 14.11.2013 gününde kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
657 sayılı Kanunun 57. maddesinin birinci fıkrasının “Adaylıksüresi içinde disiplin cezası almış olanların disiplin amirlerinin teklifi veatamaya yetkili amirin onayı ile ilişikleri kesilir” şeklindeki birincicümlesinin, Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline kararverilmiştir.
İptal kararında, kanun koyucunun, kamu hizmetlerinin uyum ve düzeniçinde yürütülmesini sağlamak amacıyla hizmeti sunan kamu görevlileri içindisiplin düzenlemeleri içeren kurallar öngörebileceği ve disiplin yaptırımlarıgetirebileceği, ancak disipline konu eylemler ile yaptırımlar arasındaölçülülük ilkesinin gözetilmesinin de hukuk devleti ilkesinin bir gereğiolduğu, itiraz konusu kuralda disiplin cezası gerektiren farklı fiiller içinayrım yapılmaksızın tek bir yaptırım benimsendiği, disiplin cezası gerektireneylemlerin ağırlığına uygun herhangi bir kademelendirme yapılmayarak, adil vemakul bir denge gözetilmeksizin ölçüsüz bir biçimde memuriyetten çıkarma yaptırımıuygulanmasının hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı, bu nedenle Anayasanın2. maddesine aykırı olduğu belirtilmiştir.
İtiraz konusu hükmün de yer aldığı 57. madde, 657 sayılı Kanunun,“Devlet Memurluğuna Alınma” başlıklı Üçüncü Kısmının “Adaylık” başlıklı ÜçüncüBölümünde bulunmaktadır. Bu Bölümde “Adaylık devresi içinde göreve son verme”başlıklı 56. madde ile “Adaylık süresi sonunda başarısızlık” başlıklı 57.maddede öngörülen hükümler, Kanunun Dördüncü Kısmının “Disiplin” başlıklıYedinci Bölümünde yer alan 125. maddenin (E) bendindeki memurluktan çıkarmacezasından farklı olarak, çıkarma disiplin cezalarını değil, maddelerde sayılansebeplerle aday memurlukla ilişik kesme işlemlerini düzenlemektedir. Busebeple, itiraz konusu kuralın bir disiplin düzenlemesi olarak görülmesine veilişik kesilmesinin disiplin yaptırımı gibi değerlendirilmesine imkânbulunmamaktadır.
İtiraz konusu kural, adaylık süresi içinde disiplin cezasıalanların durumunu (bir önceki maddede, adaylık süresi içinde başarısızolanlarla hâl ve hareketlerinde memuriyetle bağdaşmayacak durumları ve görevedevamsızlıkları tespit edilenlerin durumlarında olduğu gibi) düzenleyerekidareye, adaylık süresi içinde ilişik kesme yetkisi vermektedir.
Her iki hükümde de bu durumdaki adayların disiplin amirlerininteklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişiklerinin kesilmesiöngörülmektedir. Kuşkusuz, anılan maddelerde ilişik kesme işleminin sebepunsuru olarak öngörülen “başarısızlık”, “hâl ve hareketlerdeki memuriyetlebağdaşmayacak durumlar”, “göreve devamsızlık” veya “disiplin cezaları”ndanhangilerinin somut olaya uyduğunun ve ilişik kesmeyi gerektirdiğinin idarecedeğerlendirilerek işlem tesis edilmesi gerekir.
Kanunlar idarî işlemin sebep unsurunu genel, esnek ve belirsizkavramlarla belirlediğinde, idarenin somut olay ve durumda sebep unsurunailişkin bir değerlendirme yaparak, kanunda öngörülen sebep unsurunun bulunupbulunmadığını ve işlem tesis edildiği takdirde sebep ve konu unsurları arasındaölçüsüzlük olup olmayacağını tespit etmesi gerekmektedir.
İtiraz konusu kuralda ilişik kesme işleminin sebep unsuru olaraköngörülen “disiplin cezası almış” olmanın da, ilişik kesme işlemi tesisedilirken aynı değerlendirmeye tâbi tutularak somut olayda aday memurun aldığıdisiplin cezası ile işlemin konusu arasında ölçüsüzlük bulunup bulunmayacağınındeğerlendirilmesi gerekmektedir. İtiraz konusu kurala göre, idare, memuradayına verilen disiplin cezasının ilişik kesmeyi gerektirecek önem veağırlıkta olup olmadığını değerlendirerek ulaşacağı sonuca göre ilişik kesmekararı alıp almama konusunda takdir yetkisine sahiptir. İlişik kesme işlemininhukuka ve bu çerçevede “ölçülülük ilkesi”ne uygunluğunun idarî yargı denetiminetâbi olduğunda da kuşku bulunmamaktadır. Somut olayda, idarî işlemin sebepunsurunu oluşturan disiplin cezası ile konu unsurunu oluşturan ilişik kesmearasında bir ölçüsüzlük olduğu kabul edilse bile, bunun itiraz konusu kuralıdeğil, söz konusu idarî işlemi ölçülülük ilkesine aykırı hâle getireceğiaçıktır.
Bu sebeplerle, itiraz konusu kuralın Anayasaya aykırı olmadığınıve itirazın reddine karar verilmesi gerektiğini düşündüğümden, iptal yönündekiçoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
M. Emin KUZ