Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2013/32, K.2013/112 Sayılı Karar - 10/10/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 2013/32

Karar Sayısı : 2013/112

Karar Günü : 10.10.2013

R.G. Tarih-Sayı :31.12.2013-28868

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :İzmir 2. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU:4.6.1937 günlü, 3201 sayılıEmniyet Teşkilat Kanunu'na 26.4.2005 günlü, 5336 sayılı Kanun'un 2. maddesiyleeklenen ek 24. maddenin beşinci fıkrasının son cümlesinde yer alan''mecburihizmet sürelerinin kalan her yılı için,''ibaresinin, Anayasa'nın 2. maddesineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Polis meslek eğitim merkezindeki eğitimini tamamlayan ve adaypolis memuru olarak atanan davacıdan, mecburi hizmet süresini tamamlamaksızınmemuriyetten ayrılması nedeniyle kendisine yapılan öğretim masrafı karşılığıolarak tazminat istenilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

 A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

3201 sayılı Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı ek 24.maddesi şöyledir:

 'Emniyet Teşkilatının polis memuru ihtiyacını karşılamak üzere,Maliye Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Devlet PersonelBaşkanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının teklifi veBakanlar Kurulu kararı ile polis meslek eğitim merkezleri açılabilir.

 En az dört yıllık yükseköğretim kurumlarından veya bunlaradenkliği kabul edilen yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olup,sınav tarihi itibarıyla 28 yaşından gün almayan erkek ve bayanlar ileaskerliğini yapmış 30 yaşından gün almamış erkek adaylar arasında yapılacakseçme sınavında başarılı olanlar, altı aydan az olmamak üzere polis meslekeğitimine alınırlar.

  Polis meslek eğitim merkezlerinde eğitim-öğretim, parasız yatılıve üniformalı olup, öğrencilerin iaşe, ibate ve sağlık giderleri ile diğeristihkakları Devletçe karşılanır. Ayrıca, öğrencilere polis meslek yüksek okuluöğrencilerine ödenen miktar kadar harçlık ödenir.

  Polis meslek eğitim merkezlerindeki eğitim-öğretim süresiiçerisinde; giriş şartlarını taşımadıkları sonradan anlaşılanlar, eğitim veöğretimini başarı ile tamamlayamayanlar, sağlık ve disiplin yönünden polisolamayacağına yetkili kurullarca karar verilenlerin polis meslek eğitimmerkezleri ile ilişikleri kesilir. Sağlık veya ölüm dışındaki nedenlerleilişiği kesilenlerden, ödenen harçlık ve yapılan masraflar kanunî faizi ilebirlikte tahsil edilir.

  Polis meslek eğitim merkezlerinde eğitimlerini başarı iletamamlayanlar, Emniyet Genel Müdürlüğü kadrolarına aday polis memuru olarakatanırlar. Bu şekilde atananlar, atanma tarihinden itibaren altı yıl süreylebaşka kurumlara nakil yoluyla atanamazlar. Bu süre zarfında memuriyettençekilen, çekilmiş sayılan, meslekten veya memuriyetten çıkarma cezası alan veaslî memurluğa atanamayarak ilişiği kesilenler,mecburi hizmet sürelerininkalan her yılı için, kendilerine yapılmış olan öğretim masraflarınıtazminat olarak ödemek zorundadırlar.

  Polis meslek eğitim merkezlerinin kuruluş ve çalışma usûl veesasları; bu merkezlerde eğitime alınacak öğrencilerde aranacak şartlar,yapılacak sınavlar, disiplin ve eğitim-öğretimle ilgili konular, öğrenciliğin sonaermesi, tazminat ve yükümlülük esasları ile giyecekleri kıyafetler ve diğerhususlar İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

 Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. maddesine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

 Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL veZühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 3.4.2013 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

 Başvuru kararında, kanun koyucunun hukuk devleti ilkesinin birgereği olarak ölçülülük ilkesiyle bağlı olduğu ve kanunla öngörülen biryaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında ölçülülük ilkesi gereğince makulbir dengenin bulunmasının zorunlu olduğu, emniyet teşkilatının personeleksikliği gibi bir sorunla karşılaşmaması ve buna bağlı olarak güvenlikhizmetinin etkin ve süratli bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla getirildiğianlaşılan itiraz konusu kuralın mecburi hizmete hiç başlanılmayan ya dabaşlanıldıktan kısa süre sonra ayrılınan hâllerde öğrenim giderinin altı katıkadar bir tazminatı söz konusu kılması nedeniyle ölçülü olduğundan sözedilemeyeceği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğuileri sürülmüştür.

 Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun ek 24. maddesinin beşincifıkrasında, aday polis memuru olarak atandıktan sonra mecburi hizmetyükümlülüğünü tamamlamadan memuriyetten çekilen, çekilmiş sayılan, meslektenveya memuriyetten çıkarma cezası alan ve asli memurluğa atanmayarak ilişiğikesilenlerin mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılı içinkendilerine yapılmışolan öğretim masraflarını tazminat olarak ödemek zorunda oldukları hükmebağlanmış olup, fıkrada yer alan 'mecburi hizmet sürelerinin kalan her yılıiçin'ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

 Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan, yargı denetimine açık olan devlettir.

 Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesihukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukukidüzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet,hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir.

 Kanun koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin birgereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise 'elverişlilik','gereklilik' ve'orantılılık'olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır.'Elverişlilik', başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişliolmasını,'gereklilik' başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaçbakımından gerekli olmasını ve 'orantılılık' ise başvurulan önlem veulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade etmektedir. Birkurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafından öngörülen yaptırım ileulaşılmak istenen amaç arasında da 'ölçülülük ilkesi' gereğince makulbir dengenin bulunması zorunludur.

 Kanun'un ek 24. maddesinde emniyet teşkilatının polis memuruihtiyacını karşılamak üzere polis meslek eğitim merkezleri açılabileceğibelirtilmiş, madde gerekçesinde de mevcut polis memuru sayısının yetersizliğive bu sayının arttırılması zorunluluğuna işaret edilerek, teşkilatın personelihtiyacının kısa sürede karşılanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir. Anılanmadde uyarınca açılan polis eğitim merkezlerinde, en az dört yıllıkyükseköğretim kurumlarından veya bunlara denkliği kabul edilen yurt dışındakiyükseköğretim kurumlarından mezun olup, sınav tarihi itibarıyla 28 yaşından günalmayan erkek ve bayanlar ile askerliğini yapmış 30 yaşından gün almamış erkekadaylar arasında yapılacak seçme sınavında başarılı olanlar, altı aydan azolmamak üzere polis meslek eğitimine alınmıştır.

 Emniyet teşkilatının polis memuru ihtiyacının karşılanmasındatemel kaynak olan polis meslek yüksek okullarının yanı sıra mevcut ihtiyacınbir an önce karşılanmasını sağlamak üzere açılan polis meslek eğitimmerkezlerinde kişilerin eğitimi, yetiştirilmeleri, yerlerine başkalarınınikamesi belirli bir zaman ve maddi imkân gerektirdiğinden, bu merkezlerdeeğitimlerini başarıyla tamamlayan ve aday polis memuru olarak atananlarınkurumda kalmalarını sağlamaya yönelik tedbirler alınması mümkün olmaklabirlikte, bu tedbirlerin hukuka uygun ve ölçülü olması gerekmektedir.

 Kanun'un ek 24. maddesi incelendiğinde, polis meslek eğitimmerkezinde aldığı eğitimi başarıyla tamamlayarak aday polis memuru olarakatananların, altı yıl süre ile mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunduğu, bu sürezarfında başka kurumlara nakil yoluyla atanmalarının yasaklandığı ve mecburihizmet yükümlüğünü tamamlamadan ayrılmaları halinde tazminat ödemelerininöngörüldüğü anlaşılmaktadır.

 Bu kişilerin, mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmedenmemuriyettençekilmesi, çekilmiş sayılması, meslekten veya memuriyetten çıkarma cezasıalması veya aslî memurluğa atanamayarak ilişiğinin kesilmesi hallerinde mecburihizmet süresinin kalan her yılı içinkendilerine yapılan öğretim masraflarınıtazminat olarak ödemekle yükümlü kılınmaları, güvenlik hizmetinin eksiksiz birşekilde yerine getirilmesi amacını gütmektedir. Güvenlikhizmetininetkin vesüratli bir şekilde yerine getirilebilmesi ise bu husus gözetilerek oluşturulanpersonel politikasının aksamadan uygulanabilmesine bağlı olduğundan, davakonusu kuralın, bu kural ile ulaşılmak istenen amaç yönünden elverişsiz vegereksiz olduğundan söz edilemez.

 Mecburi hizmet yükümlülüğü süresini tamamlamayanların ödemeleriöngörülen tazminat miktarı yönünden ise bu tutarın, yükümlülüğün tamamlanmayankısmına bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Bu kişilere polis meslek eğitimmerkezlerinde yapılan öğretim masraflarının esas alınarak yapılan tazminathesaplamasında, söz konusu öğretim masraflarının mecburi hizmet süresinintamamlanmamış kısmına karşılık gelen yıl sayısı ile çarpımı sonucu elde edilenmiktar, tazminat olarak belirlenmektedir. Bu durum ise ilgililerin mecburihizmet süresinin tamamlanmayan kısmına bağlı olarak farklı miktarlarda tazminatödemelerini söz konusu kılmakta ve göreve başladıktan kısa süre sonraayrılanlar yönünden bu miktar, öğretim masrafının yaklaşık altı katıolmaktadır.

 Polis meslek eğitim merkezinde en az altı ay süreli öğretimsonrası aday polis olarak atanan ve kendilerine altı yıl süreli mecburi hizmetyükümlülüğü getirilerek bu süre zarfında başka kamu kurumlarına naklenatanmaları da yasaklanmış olan kişilerin, mecburi hizmet süresini tamamlamadanemniyet teşkilatından ayrılmaları halinde, ayrıldıkları tarihe bağlı olarakDevletçe kendilerine yapılan öğretim masrafının altı katına kadar ulaşabilecektutarda yüksek bir tazminat ödemekle yükümlü kılınması, söz konusu tazminatmiktarı ile ulaşılmak istenen amaç arasında orantısızlığa yol açmakta ve buyönüyle ölçülülük ve hakkaniyet ilkelerine aykırı bulunmaktadır.

 Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

VI- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

 Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında,'Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez.' denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır.

 4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun ek 24.maddesinin beşinci fıkrasının son cümlesinde yer alan''mecburi hizmetsürelerinin kalan her yılı için''ibaresininiptaline karar verilmesinindoğuracağı hukuksal boşluk, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğundangerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

VII- SONUÇ

4.6.1937 günlü, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'na, 26.4.2005günlü, 5336 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen ek 24. maddenin beşincifıkrasının son cümlesinde yer alan''mecburi hizmet sürelerinin kalan heryılı için,''ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptalhükmünün, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 10.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy