ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2013/39
Karar Sayısı : 2013/65
Karar Günü : 22.5.2013
R.G. Tarih-Sayı :12.07.2013-28705
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 11. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.2.2007 günlü, 5580sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 10. maddesinin ikincifıkrasının Anayasa'nın 5., 13. ve 48. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Özel bir eğitim ve rehabilitasyon merkezinde öğretmen olarak görevyapan davacının, derse girmeyen bazı öğrencilerin velileri yerine devamçizelgelerini imzalamak suretiyle derse girmiş gibi gerçeğe aykırı belgedüzenlediği gerekçesiyle görevine son verilmesine ilişkin işlemin iptaliistemiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nunitiraz konusu kuralı da içeren 10. maddesi şöyledir:
'MADDE 10- İki defa teftiş raporuyla başarısızlığıtespit edilen yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin çalışmaizni, izni veren makam tarafından iptal edilir.
Hizmete devamında 9 uncu madde hükümlerine göre sakınca görülenyönetici, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin görevine,izni veren makam tarafından son verilir.
Bu durum, ilgiliye tebliğ edilmek üzere kuruma bildirilir. Tebliğ,sözleşmenin feshine ve ilgilinin kurumla ilişiğinin kesilmesine yeter sebepteşkil eder.
Kurumların teftiş ve denetlenmesi sırasında valilik, lüzum görülendurumlarda kurumun yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerinigörevden uzaklaştırabilir. Bu takdirde valilikçe, geçici görevlendirmeyapılarak gerekli tedbirler alınır.'
B- İlgili Yasa Kuralı
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nunilgili görülen 9. maddesi şöyledir:
'MADDE 9- Kurumlarda çalışan yönetici, öğretmen, uzmanöğretici ve usta öğreticiler ile kurucu veya kurucu temsilcisi arasında yapılacakiş sözleşmesi, en az bir takvim yılı süreli olmak üzere yönetmelikle belirtilenesaslara göre yazılı olarak yapılır. Mazeretleri nedeniyle kurumdan ayrılanöğretmen ve öğreticilerin yerine alınacak olanlar ile devredilen kurumlarınyönetici, öğretmen ve öğreticileri ile bir yıldan daha az bir süre için de işsözleşmesi yapılabilir.
Okullarda yöneticilik ve eğitim-öğretim hizmeti yapanlara,kıdemlerine göre (emekliler hariç) dengi resmî okullarda ödenen aylık ilesosyal yardım kapsamındaki ek ödeme tutarlarından az ücret verilemez.
Sosyal yardım kapsamındaki ek ödemeler, bütçe kanunlarıyla resmîokul öğretmen ve personeline sağlanan haklara denk olarak okul öğretmenlerineve personeline de ödenir. Sosyal yardım kapsamındaki ek ödemelerden gelir vergisikesilmez.
Kurumlardaki ek ders ücreti miktarı, resmî okullar için tespitedilen miktardan az olamaz. Ancak, 8 inci madde uyarınca resmî okul vekurumlardan ücretli olarak görevlendirilenlere verilecek ek ders ücretimiktarı, resmî okullar için tespit edilen ek ders ücretinin iki katını geçemez.
Kurumlarda görev yapan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve ustaöğreticiler, bu Kanun hükümleri saklı kalmak üzere;
a) Sosyal güvenlik ve özlük hakları yönünden; 506 sayılı SosyalSigortalar Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu,
b) Yetki, sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunların uygulanmasıbakımından; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 1702 sayılı İlk ve OrtaTedrisat Muallimlerinin Terfi ve Tecziyeleri Hakkında Kanun, 4357 sayılı Hususiİdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına Terfi, Taltif veCezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimaîYardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun ile4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun,
hükümlerine tâbidir.
Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre kademeilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiillerin işlenmesi halinde bukişilere kademe ilerlemesinin durdurulması cezası yerine brüt aylığından 1/4'üile 1/2'si arasında maaş kesim cezası, çalışma izni veren makam tarafındanverilir. Tekrarı hâlinde ise göreve son verilir.
1702 sayılı Kanuna göre meslekten çıkarılma veya 657 sayılı DevletMemurları Kanununa göre Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiilve hâllerin işlenmesi hâlinde, Bakanlığın görüşü alınmak suretiyle personelingörevine, izni veren makam tarafından son verilir.
Yetki, sorumluluk, ödül, sicil, disiplin ve cezalarınuygulanmasına ilişkin diğer esas ve usûller çıkarılacak yönetmeliklebelirlenir.
Kurumlarda görev yapan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve ustaöğreticiler, görevleri sırasında suç işlemeleri veya görevleri nedeniylekendilerine karşı işlenen suçlardan dolayı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunununuygulanması ve ceza kovuşturması bakımından kamu görevlisi sayılır.'
C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 5., 13. ve48. maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 2. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'unkatılımlarıyla 2.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen yasakuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Anlam ve Kapsam
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun, itiraz konusukuralı da içeren 10. maddesinde, özel öğretim kurumlarında çalışan yönetici,öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin çalışma izinlerinin iptali vegeçici görevlendirilmeleri düzenlenmektedir. İtiraz konusu kuralda, hizmetedevamında 5580 sayılı Kanun'un 9. maddesi hükümlerine göre sakınca görülenyönetici, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin görevine,izni veren makam tarafından son verileceği belirtilmektedir.
Atıf yapılan 9. maddenin ilk dört fıkrasında, kurum ile yönetici,öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler arasında akdedilecek işsözleşmesinin süresi ile bu kişilerin özlük haklarına ilişkin hükümlere yerverilmektedir. Anılan fıkralarda, ilgilinin hizmete devamında sakıncaoluşturacak herhangi bir husus düzenlenmediğinden, 9. maddeye yapılan atfın bufıkralarla bir ilgisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Maddenin devam eden fıkralarında ise ilgililerin, sosyal güvenlikve özlük hakları yönünden tabi oldukları kanunlar açıklığa kavuşturulduktansonra, bunların, yetki, sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunların uygulanmasıbakımından tabi oldukları kanunlar ve görevlerine son verilmesini gerektirendurumlar düzenlenmiştir. Buna göre, bu Kanun'daki hükümler saklı olmak üzere,özel öğretim kurumlarında çalışan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve ustaöğreticiler, yetki, sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunların uygulanmasıbakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 1702 sayılı İlk ve Orta TedrisatMuallimlerinin Terfi ve Tecziyeleri Hakkında Kanun, 4357 sayılı Hususiİdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına Terfi, Taltif veCezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimaîYardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun ile4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunhükümlerine tabidir. Bu bağlamda, 657 sayılı Kanun ile 1702 sayılı Kanun'undisiplin suç ve cezalarına ilişkin hükümleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüdeözel öğretim kurumlarında görev yapan yönetici ve öğretmenler hakkında dauygulanacaktır. Dolayısıyla, özel öğretim kurumlarında çalışan yönetici veöğretmenler hakkında, anılan kanunlarda öngörülen fiilleri işlediklerinde,soruşturmalar kamu makamlarınca yapılacak ve eylemlerinin sabit görülmesihalinde söz konusu kanunlarda belirtilen cezalar uygulanacaktır.
Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memuriyetten çıkarmacezaları, mahiyeti itibarıyla özel öğretim kurumlarında çalışan yönetici veöğretmenlere uygulanabilecek nitelikte olmadığından, 5580 sayılı Kanun'un 9.maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında, bu iki ceza türüne ilişkin özelhükümlere yer verilmiştir. 657 sayılı Kanun'a göre kademe ilerlemesinindurdurulması cezasını gerektiren fiillerin işlenmesi hâlinde bu kişilere kademeilerlemesinin durdurulması cezası yerine brüt aylığından 1/4'ü ile 1/2'siarasında maaş kesim cezası uygulanmakta, aynı eylemin tekrarı hâlinde iseilgili kişinin görevine son verilmektedir. 1702 sayılı Kanun gereğincemeslekten çıkarılma veya 657 sayılı Kanun'a göre devlet memurluğundan çıkarmacezasını gerektiren fiil ve hâllerin bulunması durumunda ise Bakanlığın görüşüalınmak suretiyle personelin görevine, izni veren makam tarafından sonverilmektedir.
Dava konusu kural ile 9. maddenin ilk dört fıkrası dışında kalanbölümünde yer alan düzenlemeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, 9.maddeye yapılan atfın, özel öğretim kurumlarında görev yapan yönetici,öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin yetki, sorumluluk, ödül vecezalar ile bunların uygulanması bakımından tabi oldukları hükümlere yönelikolduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu durumda, söz konusu personelin, yetki,sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunların uygulanması bakımından tabi oldukları657, 1702, 4357 ve 4483 sayılı kanunları ihlal eden eylemlerinin bulunması vebu eylemlerin aynı zamanda sakıncalı görülmesi durumunda, bu kişileringörevine, izni veren makam tarafından son verilebileceği anlaşılmaktadır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, yetki, sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunlarınuygulanması bakımından resmi okullarda görev yapan öğretmenlerle aynı kurallaratabi kılınan özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin, 657 ve 1702sayılı kanunlarda yer alan nedenlerle görevlerine son verilmesi mümkün olduğuhalde, itiraz konusu kuralla, bunların hizmete devamında 5580 sayılı Kanun'un9. maddesine göre sakınca görülmesi hâlinde de görevlerine son verilebilmesininolanaklı kılındığı, sakınca oluşturan eylemlerin kanunda açıkçagösterilmemesinin belirlilik ilkesini ihlal ettiği ve buna dayanılarakilgilinin görevine son verilmesinin çalışma hakkının ölçüsüz bir şekildesınırlandırılması sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 5., 13.ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural,Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa'ya aykırı durumve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa veyasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletininönkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukukigüvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerintüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasaldüzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gereklikılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idareyönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfiuygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir. Bubakımdan, kanunun metni, bireylerin, gerektiğinde hukuki yardım almaksuretiyle, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını belli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecekdüzeyde kaleme alınmış olmalıdır. Dolayısıyla, uygulanması öncesinde kanunun,muhtemel etki ve sonuçlarının yeterli derecede öngörülebilir olmasıgereklidir.
İtiraz konusu kural, hizmete devamında 9. maddeye göre sakıncagörülmesi durumunda özel öğretim kurumlarında görev yapan yönetici, öğretmen,uzman öğretici ve usta öğreticilerin görevine, çalışma iznini veren makamtarafından son verilmesini öngörmektedir. Atıf yapılan 9. maddenin itirazkonusu kuralı ilgilendiren bölümü, söz konusu kişilerin, yetki, sorumluluk,ödül ve cezalar ile bunların uygulanması bakımından tabi oldukları kanunlarıgöstermekte olup hizmete devamında sakınca oluşturan eylemleridüzenlememektedir. Bu durumda idarenin, göreve devamında sakınca oluşturaneylemlerin neler olduğunun belirlenmesi hususunda geniş bir takdir yetkisinesahip olacağı açıktır. Bu hâliyle netür eylemlerin 9. maddeye göre sakınca oluşturduğunun ilgili kişilerce öncedenbilinebilir olduğu söylenemez. Özel öğretim kurumunda çalışan yönetici,öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin görevine son verilmesinigerektiren fiillerin tespiti hususunda idareyegeniş takdir yetkisi tanıyan itiraz konusu kural, öngörülebilir olmadığı gibiilgiliye, idarenin keyfi yorum ve uygulamalarına karşı yeterince korumasağlayacak nitelikte olmadığından hukuki güvenlik ilkesini zedelemektedir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden Anayasa'nın 5., 13. ve 48. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
VI- SONUÇ
8.2.2007 günlü, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 10.maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 22.5.2013gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ