ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/46
Karar Sayısı : 2013/140
Karar Günü : 28.11.2013
R.G. Tarih-Sayı: 27.3.2014-28954
İPTALDAVASINI AÇAN : Türkiye BüyükMillet Meclisi Üyeleri Muharrem İNCE, M. Akif HAMZAÇEBİ ile birlikte 117milletvekili
İPTALDAVASININ KONUSU : 31.1.2013 günlü,6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun;
1-13. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinde yer alan “…ile 21inci madde gereğince…” ibaresinin,
2-20. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan “…ağır suçveya disiplinsizlik teşkil eden fiiller…” ibaresinin,
Anayasa'nın2., 36., 38. ve 129. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine veyürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II-YASA METİNLERİ
A- İptaliİstenilen Yasa Kuralları
6413sayılı Kanun'un dava konusu ibarelerin yer aldığı;
1- 13.maddesinin (6) numaralı fıkrası şöyledir:
“SilahlıKuvvetlerden ayırma cezasının verilmesine ilişkin sürecin; disiplin amirlerininteklifi ile başlatılması hâlinde süreci başlatan disiplin amiri tarafından,diğer durumlarda ise yetkili komutanlıklar vasıtası ile yüksek disiplinkurulları tarafından hakkında karar verilecek personelin savunması alınır.Yazılı savunma haricinde, yüksek disiplin kurulu tarafından gerek görülmesiveya personelin talepte bulunması hâlinde personel sözlü olarak da ifadevermeye çağrılabilir. Firar ve izin tecavüzü gibi ilgilinin bulunamamasınedeniyle savunma almayı imkânsız hâle getiren zorunlu hâller ile 21inci madde gereğince verilecek Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasındasavunma alınmaz.”
2- 20.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“SilahlıKuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
a)Aşırı borçlanmak ve borçlarını ödeyememek: Nafaka, trafik kazası, doğal afet,personelin öngöremeyeceği şekilde ülke genelinde yaşanan olağanüstü ekonomikdalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi giderleri ile kefillik vebenzeri zorunluluk hâlleri hariç olmak üzere, aşırı derecede borçlanmaya düşkünolmak ve bu borçlarını ödememeyi alışkanlık hâline getirmektir.
b)Ahlaki zayıflık: Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecedemenfaatine, içkiye, kumara düşkün olmak veya Türk Silahlı Kuvvetlerininitibarını sarsacak şekilde yüz kızartıcı, utanç verici veya toplumun genelahlak yapısına aykırı fiillerde bulunmaktır.
c)Hizmete engel davranışlarda bulunmak: Devletin ve Türk Silahlı Kuvvetlerininitibarına zarar verecek nitelikte tutum ve davranışlarda veya ağır suçveya disiplinsizlik teşkil eden fiillerde bulunmaktır.
ç)Gizli bilgileri açıklamak: Yetkisi olmadığı hâlde, devletin güvenliği ile iç vedış siyasi yararlarına ilişkin elde ettiği gizli bilgileri yetkisiz kişi vekuruluşlara vermek, ulaştırmak veya açıklamaktır.
d)İdeolojik veya siyasi amaçlı faaliyetlere karışmak: Siyasi partilere girmek,ideolojik veya siyasi faaliyetlere karışmak, ideolojik veya siyasi amaçlarladisiplini bozucu tavır ve davranışlarda bulunmaktır.
e)Uzun süreli firar etmek: Geçerli bir mazereti olmaksızın kesintisiz olarak biryıldan fazla süre ile izin süresini geçirmek veya firar hâlinde bulunmaktır.
f)Disiplinsizliği alışkanlık hâline getirmek: Disiplini bozucu tavır vedavranışlarda bulunmayı alışkanlık hâline getirmek veya aldığı disiplincezalarına rağmen ıslah olmamaktır.
g)İffetsiz bir kimse ile evlenmek veya böyle bir kimse ile yaşamak: İffetsizliğianlaşılmış olan bir kimse ile bilerek evlenen veya evlilik bağını devamettirmekte veya böyle bir kimseyi yanında bulundurmakta veya karı koca gibiherhangi bir kimse ile nikahsız olarak devamlı surette yaşamakta ısraretmektir.
ğ)Gayri tabii mukarenette bulunmak: Bir kimseyle gayri tabii mukarenette bulunmakyahut bu fiili kendisine rızasıyla yaptırmaktır.”
B-İlgili Görülen Yasa Kuralı
6413sayılı Kanun'un 21. maddesi şöyledir:
“Disiplinceza puanına bağlı olarak ayırma cezası verilmesi
MADDE21- (1)Aşağıda belirtilen durumlar disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme olarakkabul edilir ve sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç subaylar, astsubaylar veuzman jandarmalar hakkında ayırma cezası verilir.
a)En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıliçinde on sekiz disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirindentoplam on iki defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
b)En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son beş yıliçinde otuz beş disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirindentoplam yirmi beş defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
(2)Birinci fıkra kapsamında ceza puanlarının hesaplanması ekli (2) sayılıçizelgeye göre yapılır.”
C-Dayanılan Anayasa Kuralları
Davadilekçesinde, Anayasa'nın 2., 36., 38. ve 129. maddelerine dayanılmıştır.
III-İLK İNCELEME
AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, MehmetERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 2.5.2013 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasındakarara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV-ESASIN İNCELENMESİ
Davadilekçesi ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafından hazırlanan işin esasınailişkin rapor, iptali istenen ve ilgili görülen yasa kuralları,dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kanun'un 13. Maddesinin (6) NumaralıFıkrasının Son Cümlesinde Yer Alan “…ile 21 inci maddegereğince…” İbaresinin İncelenmesi
Davadilekçesinde, askeri personele, belirli bir ceza puanını doldurmuş olmasınedeniyle kendini savunma imkânı tanınmadan Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasıöngören dava konusu kuralın, Anayasa'nın 36. ve 129. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
Kanun'un21. maddesinde, belli bir disiplin cezası puanına ulaşan personelindisiplinsizliği alışkanlık hâline getirdiği kabul edilmekte ve bu personelhakkında Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasının verileceği öngörülmektedir. Davakonusu kuralda ise Kanun'un 21. maddesi gereğince verilecek SilahlıKuvvetlerden ayırma cezasında savunma alınmayacağı düzenlenmektedir.
Davadilekçesinde her ne kadar “…ile 21 inci madde gereğince…” ibaresininiptali istenilmiş ise de bu ibarede yer alan “…gereğince…” sözcüğü,firar ve izin tecavüzü gibi ilgilinin bulunamaması nedeniyle savunma almayıimkânsız hâle getiren zorunlu hâller gereğince verilecek Silahlı Kuvvetlerdenayırma cezasını da kapsamakta olup dava dilekçesinde bu sözcüğe ilişkin biriptal talebi de bulunmadığından, anayasal inceleme yalnızca “…ile 21inci madde…” ibaresi yönünden yapılmıştır.
Anayasa'nın129. maddesinin ikinci fıkrasında, “Memurlar ve diğer kamu görevlileriile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşlarımensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.” denilmiştir.
Kanun'un21. maddesine göre, belli bir disiplin puanına ulaşma hâlinde verilecek SilahlıKuvvetlerden ayırma cezası, Kanun'da sayılan diğer disiplin cezalarından ayrıbir ceza olarak öngörülmüş olup bu disiplin cezalarının otomatik bir sonucudeğildir. Ayrı bir ceza olarak öngörülen bu ayırma cezası, diğer disiplincezalarından farklı bir makam tarafından ayrı bir usule göre kararabağlanmaktadır. Kanun'da ceza puanına bağlanan disiplin cezaları,cezalandırılacak personelin rütbesine göre Kanun'a ek (1) Sayılı Çizelge'degösterilen disiplin amirleri veya üst disiplin amirleri tarafından verilmekte;Kanun'un 21. maddesi gereğince verilecek Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası iseyüksek disiplin kurulları tarafından karara bağlanmaktadır.
Savunmahakkı, kişilerin dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez nitelikli temel haklarıarasında yer alır. Disiplin hukukunda savunma hakkının bir anlam ifade etmesibu hakkın etkili şekilde kullanılabilmesi, savunmanın mutlak surette kararveren makam önünde yapılabilmesine bağlıdır. Yüksek disiplin kurullarıtarafından 21. madde gereğince disiplin ceza puanına bağlı olarak verilenayırma cezası, daha önce verilen disiplin cezalarının toplanmasından ibaretotomatik bir karar olmayıp, kurulların 21. maddede yer alan koşulların oluşupoluşmadığı konusunda bir değerlendirme yapma yetkileri bulunmaktadır. Bunedenle cezalandırılacak personele bu ayırma cezasında da savunma hakkıverilmesi anayasal bir zorunluluktur. Bubağlamda, dava konusu kuralda, cezalandırılacak personele savunmahakkı verilmesine ilişkin anayasal kuraldan ayrılmayı gerektirecek herhangi birhukuki ve fiili bir zorunluluk da bulunmamaktadır.
Açıklanannedenlerle, dava konusu olan “…ile 21 inci madde…” ibaresiAnayasa'nın 129. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın,Anayasa'nın 36. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
B-Kanun'un 20. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (c) Bendinde Yer Alan “…ağırsuç veya disiplinsizlik teşkil eden fiiller…” İbaresinin İncelenmesi
Davadilekçesinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizliklerarasında sayılan hizmete engel davranışlarda bulunmak tanımında yeralan “…ağır suç veya disiplinsizlik teşkil eden fiiller…” biçimindekidava konusu ibarelerin, belirsiz olması ve idarenin keyfi uygulamalarına yolaçabilmesi nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Kanun'un20. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasınıgerektiren disiplinsizlik hâlleri kural altına alınmıştır. Dava konusu kuralıda içeren anılan fıkranın (c) bendinde ise Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasınıgerektiren disiplinsizliklerden olan hizmete engel davranışlarda bulunmanın,ağır suç veya disiplinsizlik teşkil eden fiillerde bulunmak şeklinde olacağıöngörülmektedir.
Anayasa'nın2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir.Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hakve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurupbunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan,hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir.Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangibir duraksamaya ya da kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır veuygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşıkoruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenliklebağlantılı olup bireyin, kanundan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somuteylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunlarınidareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır.
Anayasa'nın38. maddesinin birinci fıkrasında ise “Kimse, ...kanunun suç saymadığıbir fiilden dolayı cezalandırılamaz”denilerek “suçun kanuniliği”,üçüncü fıkrasında da “Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleriancak kanunla konulur” denilerek, “cezanın kanuniliği” ilkesigetirilmiştir. Buna göre, ceza hukuku bakımından genel bir değerlendirmeylekanunilik ilkesi, hiç kimsenin kanunda suç olarak belirtilmeyen bir fiildendolayı cezalandırılamamasını ve hiç kimseye kanunda yer almayan bir cezanınverilememesini ifade etmektedir.
Dava konusu kuralda belirtilen ağır suç veya disiplinsizlik teşkileden fiiller, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizliklerarasında sayılan hizmete engel davranışlarda bulunmak tanımında yer almaktadır.Kanun'da, hizmete engel davranışlarda bulunmak, “Devletin ve TürkSilahlı Kuvvetlerinin itibarına zarar verecek nitelikte tutum ve davranışlardaveya ağır suç veya disiplinsizlik teşkil eden fiillerde bulunmaktır.” şeklindeifade edilmiştir. Hizmete engel davranışlardan olan fiillerin, Devletin ve TürkSilahlı Kuvvetlerinin itibarına zarar verecek tutum ve davranışlardan kaynaklıolması gerektiği açıktır. Bu hâlde ise dava konusu ağır suç veya disiplinsizlikteşkil eden fiillerin çerçevesinin belli olmadığı ve Türk SilahlıKuvvetlerinden ayırma cezası sonucunu doğuran fiillerin tespiti noktasındaidarenin sınırları belli olmayan geniş bir takdir yetkisine sahip olduğusöylenemez. Bu bağlamda, dava konusu ibarede geçen ağır suç veya disiplinsizlikfiilleri, tümüyle muğlâk, objektiflikten uzak ve belirsiz kavramlar olmayıp,belirlenen çerçeve içinde idarenin keyfi yorum ve uygulamalarına karşı yeterlikoruma sağladığı anlaşıldığından, dava konusu kuralda hukuk devleti ilkesineaykırılık yoktur.
Öteyandan, Devletin ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarına zarar vereceknitelikte olan ağır suç ve disiplinsizlik fiilleri, zamana, yere, işlendiğikişiye veya yarattığı etkiye göre farklı sonuçlar doğurabilmektedir. Cezahukuku bakımından aynı hukuki yaptırıma tâbi tutulan fiillerin disiplin hukukubağlamında yarattığı etki ve sonuçlar farklı olabildiğinden söz konusu fiillerisabit bir tanıma bağlamak mümkün olmadığı gibi tek tek saymak da mümkündeğildir. Kanun koyucu tarafından, disiplinsizlik sayılacak tutum, davranış vefiillerin, Devletin ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarına zarar vermesişeklinde nitelendirilmesinden sonra, cezanın kanunda açıkça SilahlıKuvvetlerden ayırma şeklinde belirlenmesi hakkında dava konusu kuraldakanunilik ilkesine aykırılık yoktur.
Açıklanannedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
V-YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
31.1.2013 günlü, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri DisiplinKanunu'nun;
A- 13.maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinde yer alan “...ile 21inci madde...” ibaresinin yürürlüğünün durdurulması isteminin,koşulları oluşmadığından REDDİNE,
B-20. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan “…ağır suçveya disiplinsizlik teşkil eden fiiller...” ibaresine yönelik iptalistemi, 28.11.2013 günlü, E.2013/46, K.2013/140 sayılı kararlareddedildiğinden, bu ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE,
28.11.2013gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
31.1.2013 günlü, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri DisiplinKanunu'nun;
A- 13.maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinde yer alan “...ile 21inci madde...” ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- 20. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yeralan “…ağır suç veya disiplinsizlik teşkil eden fiiller...” ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
28.11.2013gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ