ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/51
Karar Sayısı : 2013/159
Karar Günü : 26.12.2013
R.G. Tarih-Sayı :09.05.2014-28995
İPTAL DAVASIN AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve M. Akif HAMZAÇEBİ ilebirlikte 125 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.2.1998günlü, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12. maddesine, 27.2.2013 günlü, 6443 sayılıMera Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle eklenenfıkranın birinci ve son cümlelerinin Anayasa'nın 2., 7., 8., 11. ve 45.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
Kanun'un 12. maddesine, 6443 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenenve dava konusu kuralların da yer aldığı fıkra şöyledir:
“Kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım, barınmave su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerikurulabilir. Bu tesislerin taban alanı, kiralanacak alanınyüzölçümünün yüzde birini geçemez. Bu oranı bir katına kadar artırmaya BakanlarKurulu yetkilidir. Bu tesislerin yapılması ve kullanılması ile ilgiliusul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 7., 8., 11. ve45. maddelerine dayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, ZehraAyla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, HicabiDURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.Emin KUZ'un katılımlarıyla 22.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralları,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaçdışı kullanılması ve tahribini önlemek görevinin Anayasa'nın 45. maddesiyleDevlete verildiği, hâl böyleyken mera, yaylak ve kışlakların yapılaşmayaaçılmasının, Devlete verilen bu görev ile bağdaşmasının mümkün olmadığı;meraların kendilerine tahsis edilen köy veya kasaba halkının hayvanlarınınyayılıp otlatılmasına mahsus olduğu, bu yerler özel mülkiyete konuolamayacağından üzerlerine hayvancılık tesisi yapılamayacağı; dava konusukuralların kamu yararına dayanmadığı, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaçdışı kullanılmasının ve tahribinin önünü açtığı; kurallarda yapılaşmaya konuolacak mera, yaylak ve kışlakların alanlarını sınırlamaya dönük bir hüküm(kiralanacak alanın yüzölçümünün yüzde biri) yer almakla birlikte, buralardakurulacak tesislerin niteliğine, yüksekliğine ilişkin herhangi bir sınırlamahükmü getirilmediği, bu tesislerin kullanılmasıyla ilgili usul ve esaslarınçıkarılacak yönetmelikle belirlenmesi konusunda Bakanlığa sınırları veçerçevesi belirlenmeden yetki verildiği; Anayasa'nın herhangi bir hükmüneaykırı bir düzenlemenin 11. maddesinde yer alan Anayasa'nın üstünlüğü vebağlayıcılığı ve dolayısıyla 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesiylebağdaşmasının düşünülemeyeceği belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 7., 8.,11. ve 45. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun'un 3. maddesinin (d) bendine göre meralar, hayvanlarınotlatılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri buamaçla kullanılan yerlerdir. Kanun'un 4. maddesinde, meralar, yaylak vekışlakların kullanma hakkının bir veya birden çok köy veya belediyeye aitolduğu, bu yerlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunduğu, özelmülkiyete geçirilemeyeceği, amacı dışında kullanılamayacağı, sınırlarının daraltılamayacağı,zaman aşımına konu olamayacağı, ancak kullanım hakkının kiralanabileceği; 11.maddesinde, köy veya belediyenin münferiden veya müştereken yararlanacağı mera,yaylak ve kışlak ihtiyacının belirlenmesinde, bu alanların karakter ve otlatmakapasitesi, bitkisel ve hayvansal gelişme ve otlatılacak hayvan miktarınındikkate alınacağı; 12. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, köy veyabelediye tüzel kişiliğine tahsis edilen mera, yaylak ve kışlakların ihtiyaçtanfazla çıkan kısmının, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerlehayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabileceği, ayrıca ancak ıslahedilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanların da gerekli ıslahişlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiraya verilebileceğibelirtilmiş; maddenin dava konusu kuralların da yer aldığı dördüncü fıkrasındaise kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım, barınma ve suihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerinin kurulabileceği, butesislerin taban alanının, kiralanacak alanın yüzölçümünün yüzde birinigeçemeyeceği, bu oranı bir katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulunun yetkiliolduğu ve bu tesislerin yapılması ve kullanılmasıyla ilgili usul ve esaslarınBakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren,eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzenikurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardankaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarlakendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanunların kamuyararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallariçermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi de hukuk devleti olmanıngereğidir. Bu nedenle, kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınantakdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararıölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir.
Anayasa'nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarındaçalışanların korunması” başlıklı 45. maddesinde,”Devlet, tarımarazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribiniönlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel vehayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanlarınişletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçekdeğerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.” denilerek, Devletetarımsal alanlarda toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda düzenleme yapma ödeviverilmiş, ancak bu ödevin ne şekilde yerine getirileceği kanun koyucununtakdirine bırakılmıştır.
Hayvanların yaşama ve barınma ortamlarındaki çevre koşullarınıniyileştirilmesi ve optimum seviyeye getirilmesi, hayvansal üretiminartırılmasında önemli bir role sahiptir. Düzenleme ile taban alanı dabelirtilmek suretiyle, kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım,barınma ve su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerikurulmasına imkân tanınarak, bir yandan ulusal gelirin ve istihdamınartırılması, et, süt, tekstil, deri, kozmetik ve ilaç sanayi dallarına hammaddesağlanması, istikrarlı kalkınmaya katkıda bulunulması, kırsal alandaki açık vegizli işsizliğin ve buna bağlı sosyal sorunların azaltılması ve önlenmesi gibiülkede sosyo-ekonomik açıdan önemli bir işleve sahip olan hayvansal üretiminartırılmasının, diğer yandan da meraların tahsis amaçları doğrultusundakullanılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, kamu yararı amacıylaöngörülen kuralların, anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirindeolduğu açıktır.
Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Buna göre,kanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına, genel, sınırsız,esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi, yasamayetkisinin devri anlamına geleceğinden Anayasa'nın 7. maddesine aykırı düşer.Ancak, kanunda temel esasların ve çerçevenin belirlenmesi koşuluyla, uzmanlıkve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesinin yürütmeye bırakılmasıAnayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Esasen Anayasa'nın 8. maddesinde yer alan, “yürütmeyetkisi ve görevi Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerinegetirilir” hükmünün anlamı da budur.
Bakanlığa verilen mera alanında hayvancılık için gerekli bakım,barınma ve su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerininyapılması ve kullanılması ile ilgili usul ve esasları belirleme yetkisi, işinözelliğinden kaynaklanan, uzmanlık gerektiren, teknik konuları içeren, objektifbir düzenleme yetkisidir. Kanun koyucu, kiralanacak alanda kurulmasına izinverilen tesislerin, hayvancılık için gerekli bakım, barınma ve su ihtiyaçlarınıkarşılamak amacıyla kurulabileceğini, tesislerin taban alanının kiralanacakalanın yüzölçümünün yüzde birini geçemeyeceğini, bu oranın Bakanlar Kurulutarafından bir katına kadar artırılabileceğini belirterek, bu tesislerin amaçve nitelikleri ile ilgili asli düzenlemeleri yapmış ve bu şekilde Bakanlığaverilen yetkinin çerçevesini belirlemiştir. Buna göre, dava konusu kurallarlasöz konusu tesislerin yapılması ve kullanılması ile ilgili usul ve esaslarınBakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğinin öngörülmesi, yasamayetkisinin devri olarak nitelendirilemez.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2., 7., 8.ve 45. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
25.2.1998 günlü, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12.maddesine, 27.2.2013 günlü, 6443 sayılı Mera Kanununda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle eklenen fıkranın birinci ve soncümlelerine yönelik iptal istemleri, 26.12.2013 günlü,E.2013/51, K.2013/159 sayılı kararla reddedildiğinden, bu cümlelere ilişkinyürürlüğün durdurulması istemlerinin REDDİNE, 26.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
VI- SONUÇ
25.2.1998 günlü, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12. maddesine, 27.2.2013 günlü,6443 sayılı Mera Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyleeklenen fıkranın birinci ve son cümlelerinin Anayasa'ya aykırıolmadıklarına ve iptal istemlerinin REDDİNE, 26.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ