ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/68
Karar Sayısı: 2013/165
Karar Günü: 26.12.2013
R.G. Tarih-Sayı:27.3.2014-28954
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR :
1- Bursa 3. AsliyeHukukMahkemesi (E.2013/68)
2- Batman 2. AsliyeHukuk Mahkemesi (E.2013/117)
İTİRAZLARIN KONUSU : 13.10.1983günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 11.1.2011 günlü, 6099 sayılıKanun'un 14. maddesiyle değiştirilen 110. maddesinin birinci fıkrasınınAnayasa'nın 2., 37., 125., 140. ve 155. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davacılartarafından, Karayolları Genel Müdürlüğü aleyhine açılan tazminat talepli tamyargı davalarında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkemeler, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2918sayılı Kanun'un, 6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen ve itirazkonusu kuralı da içeren 110. maddesi şöyledir:
“Görevli ve Yetkili Mahkeme
Madde 110- (Değişik: 11/1/2011-6099/14 md.) İşleteni veya sahibiDevlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlarailişkin olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıdagörülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da buKanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapanacentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vukubulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararlarında, Anayasa'nın 2., 37., 125.,140. ve 155. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
A-E.2013/68 Sayılı Başvuru Yönünden
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, MuammerTOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.6.2013gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B-E.2013/117 Sayılı Başvuru Yönünden
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN,Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 31.10.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esasinceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V-BİRLEŞTİRME KARARI
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun11.1.2011 günlü, 6099 sayılı Tebligat Kanunu ve Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun'un 14. maddesi ile değiştirilen 110. maddesinin birincifıkrasının iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemiyleyapılan itiraz başvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki hukuki irtibatnedeniyle E.2013/68 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2013/117 sayılı dosyanınesasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2013/68 sayılı dosya üzerindenyürütülmesine, 31.10.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI-ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusuyasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararlarında, idari eylem ve işlemlere ilişkindavaların idarî yargı yerlerinde görülmesi gerekirken 2918 sayılı Kanun'dandoğan tüm sorumluluk davalarının itiraz konusu kural gereğince adli yargıdagörüldüğü belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 37., 125., 140. ve 155.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtirazkonusu kuralla, 2918 sayılı Kanun'dan doğan sorumluluk davalarının, işleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları da dâhil olmak üzere adli yargıda görüleceği, zarar görenin kamu görevlisi olmasının bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemeyeceği ve hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazalarında da bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı öngörülmektedir.
Anayasa'nın2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir.Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hakve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurupbunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıylakendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasında, “İdareninher türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.”; 155. maddesininbirinci fıkrasında ise “Danıştay, idarî mahkemelerce verilen kanununbaşka bir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son incelememerciidir. Kanunda gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesiolarak bakar.” hükmü yer almaktadır.
Anayasa Mahkemesinin daha önceki kimi kararlarında da belirtildiğiüzere, tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa'da adli ve idari yargı ayrımınagidilmiş ve idari uyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle, genel olarak idare hukuku alanınagiren konularda idari yargı, özel hukuk alanına giren konularda adli yargıgörevli olacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanına giren biruyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevlendirilmesi konusunda kanunkoyucunun mutlak bir takdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gereken idari bir uyuşmazlığınçözümü, haklı neden ve kamu yararının bulunması hâlinde kanun koyucu tarafındanadli yargıya bırakılabilir.
İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya da memur olmasına,aracın askeri hizmete ilişkin olmasına, kamu ya da özel araç olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına göre farklı yargıkollarında görülmekte olan 2918 sayılı Kanun'dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğini öngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idari yargı veya adliyargı kolları arasında uygulamada var olan yargı yolu belirsizliği giderilerek,söz konusu davalarla ilgili olarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı türdavaların aynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarak davaların görülmesi veçözümlenmesinin hızlandırıldığı, bu suretle kısasürede sonuç alınmasının olanaklı kılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamu yararına yönelik olduğuanlaşılmaktadır.
Öteyandan, 2918 sayılı Kanun'da tanımlanan karayolu şeridi üzerindeki araçtrafiğinden kaynaklanan sorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusundabir tartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması söz konusu olmadığı gibi aynıkarayolu üzerinde aynı seyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımı yapılmasını gerektiren bir neden deyoktur.
Açıklanannedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 125. ve 155. maddelerineaykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Kuralın,Anayasa'nın 37. ve 140. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
VII- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 11.1.2011 günlü,6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen 110. maddesinin birincifıkrasına yönelik iptal istemi, 26.12.2013 günlü, E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararla reddedildiğinden, bu fıkraya ilişkin yürürlüğün durdurulması istemininREDDİNE, 26.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VIII- SONUÇ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 11.1.2011 günlü,6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen 110. maddesininbirinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 26.12.2013gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ