ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/71
Karar Sayısı : 2013/77
Karar Günü : 18.6.2013
R.G. Tarih-Sayı :26.07.2013-28719
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay OnüçüncüDairesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.9.1983 günlü, 2886sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrasının 'Mektubunpostaya verilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihisayılır.' biçimindeki ikinci cümlesinin, Anayasa'nın 2. ve 36.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali ve yürürlüğünün durdurulmasınakarar verilmesi istemidir.
I- OLAY
İzmir Defterdarlığı tarafından ihalenin feshedilip, geçici teminatirat kaydedilerek davacı şirket hakkında bir yıl süreyle ihalelere katılmaktanyasaklama kararı verilmesi için Maliye Bakanlığına bildirimde bulunulmasınailişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, İzmir 3. İdare Mahkemesincereddedilmesi ve davanın temyiz edilmesi üzerine, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onüçüncü Dairesi, iptali veyürürlüğünün durdurulması için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
8.9.1983 günlü, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun itiraz konusukuralı da içeren 32. maddesişöyledir:
'Kesinleşen ihale kararlarının bildirilmesi:
Madde 32- İta amirince onaylanan ihalekararları, onaylandığı günden itibaren engeç 5 işgünü içinde, üzerine ihaleyapılana veya vekiline, imzası alınmak suretiyle bildirilir veya iadelitaahhütlü mektupla tebligat adresine postalanır. Mektubun postayaverilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır.
İhale kararlarının ita amirince iptal edilmesi halinde de,durum istekliye aynı şekilde bildirilir.'
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 36.maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.Emin KUZ'un katılımlarıyla 18.6.2013 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan veilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iptali istenilen yasa kuralıyla mektubunpostaya verilmesini takip eden yedinci günün kararın istekliye tebliğ tarihisayılacağının belirtilmesi nedeniyle posta idaresinden kaynaklanan gecikmelerinsonucunun da tebligatın muhatabı olan ilgililere yüklendiği, bu gecikmeninidare karşısında daha zayıf bir konumda olan ilgililer açısından "öngörülemez"nitelikte olduğu, oysa ilgililerin hukuk düzeninin kendilerine verdiği birhakkı kullanabilmeleri ya da bir yükümlülüğü yerine getirebilmeleri için bu hakve yükümlülüğün kendileri açısından doğduğunu bilmeleri gerektiği belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural,Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.
2886 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, kesinleşen ihalekararlarıyla ilgili yapılacak her türlü bildirim ve tebligatlarda uyulmasızorunlu hususlar belirlenmiştir. İtiraz konusu kuralda ise iadeli taahhütlümektupla yapılan tebligatlarda, mektubun postaya verilmesini takip eden yedincigünün kararın istekliye tebliğ tarihi sayılacağı hükme bağlanmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden biri 'hukuk güvenliği'ilkesidir. Hukuk güvenliği, normlarınöngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güvenduyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyiciyöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesininbirinci fıkrasında, 'Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir.' denilerek yargı mercilerine davacıve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma veadil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Maddeyle korunan hakarama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde,Anayasa'nın 40. maddesi uyarınca diğer temel hak ve özgürlüklerden gerekenşekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkiligüvencelerden biridir. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşıkendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işlemekarşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesininetkili yolu, yargı mercileri önünde dava hakkınıkullanabilmesidir. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü içinherhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte, bunun hiçbirşekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özelsınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazısınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca, hakkı düzenleyen maddedeherhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da, Anayasa'nın başkamaddelerinde yer alan kurallara dayanarak bu hakların sınırlandırılması damümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanımına ilişkindüzenlemelerin hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortayakoyan ve hakkın norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak, busınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz.
Anayasa'nın 13. maddesine göre ise temel hak ve özgürlüklereyönelik sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetingereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı gibi, hak ve özgürlüklerinözlerine de dokunamaz.
Tebligat, yetkili makamlarca birtakım hukuki işlemlerin, buişlemin hukuki sonuçlarından etkilenmeleri amaçlanan kişilere kanuna uygunşekilde bildirimi ve bu bildirimin usulüne uygun olarak yapıldığınınbelgelendirilmesi işlemidir. Usulüne uygun işlemlerin kendilerine bağlananhukuki sonuçları doğurabilmesi için muhatabına bildirilmesi gerekir. Usulüneuygun olarak yapılan tebligat, Anayasa'da güvence altına alınmış olan iddia vesavunma hakkının tam olarak kullanılabilmesinin ve bireylere tanınan hak aramahürriyetinin önemli güvencelerinden biridir.
İtiraz konusu kuralda, kamu idareleri tarafından alınan kararlarailişkin tebligatın, iadeli taahhütlü mektupla yapılması hâlinde mektubunpostaya verilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihisayılmaktadır. Kendilerinden kaynaklanmayan ve kendilerine kusur izafe edilmesimümkün olmayan sebeplerle posta hizmetlerinde yaşanan bir gecikme sonucunda,kendilerine fiilen herhangi bir bildirim ve tebligat yapılmaksızın, haklarındaalınan kararların tebliğ edilmiş sayılmasının, ilgililerin kazandıkları ihaleyeilişkin sözleşme yapmaları veya ihaleye karşı adli ya da idari yargı makamlarınezdinde dava açabilmeleri gibi bazı hakların kullanılamamasına neden olacağıaçıktır. Bu durum tebligatın muhatabının, kendisine izafe edilemeyen nedenlerleposta hizmetlerinde yaşanan gecikme sonucunda, tebligatın içeriğiniilgilendiren konulara ilişkin iddialarını adli veya idari yargı makamlarıönünde hiçbir şekilde ortaya koyamamasına neden olacaktır. Dolayısıyla, itirazkonusu kural, kendilerinden kaynaklanmayan gecikmelere karşı kişilere yeterincekoruma sağlamadığı için hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluşturduğu gibikişilerin hak arama özgürlüğünün özünü de zedelemektedir.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36. ve13. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
8.9.1983 günlü, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 32. maddesininbirinci fıkrasının 'Mektubun postaya verilmesini takip eden yedincigün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır.'biçimindeki ikinci cümlesineyönelik yürürlüğün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,18.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII- SONUÇ
8.9.1983 günlü, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 32. maddesininbirinci fıkrasının 'Mektubun postaya verilmesini takip eden yedincigün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır.'biçimindeki ikinci cümlesininAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 18.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ