ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2013/77
Karar Sayısı : 2014/4
Karar Günü : 16.1.2014
R.G. Tarih-Sayı :4.3.2015-29285
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay 10. Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 21.5.1986 günlü, 3289sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un;
1- Ek 9. maddesinin, 29.3.2011 günlü, 6215 sayılı Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilenbirinci, ikinci, üçüncü, dördüncü fıkraları ile "Federasyonbaşkanı adaylarında aşağıdaki şartlar aranır:
a) T.C. vatandaşı olmak.
b) En az lise mezunu olmak.
c) Kesinleşmiş sigorta veya vergi borcu olmamak.
ç) Tahkim Kurulu, Genel Müdürlük ceza kurulları veya sporfederasyonlarının ceza veya disiplin kurullarınca son beş yıl içerisinde birdefada üç ay veya toplam altı ay hak mahrumiyeti cezası almamış olmak.
d) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ilecasusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık,sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şerefve haysiyeti kırıcı suçtan veya ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesatkarıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergikaçakçılığı ve haksız mal edinme suçlarından hükümlü bulunmamak."
biçimindeki beşinci fıkrasının,
2- Ek 9. maddesine, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesinin onikincifıkrasıyla eklenen "Spor federasyonları ile ilgili olarak buKanunda hüküm bulunmayan konularda 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı DerneklerKanunu ile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleriuygulanır." biçimindeki fıkranın,
3- 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesinin birinci, ikinci ve dördüncü fıkralarının,
Anayasa'nın 2., 7., 123. ve 153. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Spor federasyonlarının genel kurullarının toplanmasına ilişkinhususların 3289 sayılı Kanun'da ana statüde belirleneceğinin öngörülmesinerağmen yönetmelik hükümleri ile düzenlenmesinin, belirtilen Kanun'a aykırıolduğu ileri sürülerek yönetmelik hükmünün iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
Kanun'un itiraz konusu kuralları da içeren 6215 sayılı Kanun'un10. maddesiyle değiştirilen ek 9. maddesi ve 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesi şöyledir:
"Bağımsız spor federasyonları
Ek Madde 9 - (Ek: 4/3/2004-5105/2 md.)
(Değişik birinci fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Spor dalı ileilgili faaliyetleri ulusal ve uluslararası kurallara göre yürütmek, gelişmesinisağlamak, sporcu sağlığı ile ilgili konularda gerekli önlemleri almak,teşkilatlandırmak, federasyonu uluslararası faaliyetlerde temsil etmek veTahkim Kurulu kararlarını uygulamakla görevli ve yetkili, özel hukukhükümlerine tabi bağımsız spor federasyonları kurulur. Federasyonlar, MerkezDanışma Kurulunun uygun görüşü, Bakanın teklifi ve Başbakanın kararı ile kurulurve kararın Resmi Gazetede yayımlanması ile tüzel kişilik kazanır. Bu Kanundabelirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen federasyonların tüzel kişilikleribu maddede belirtilen usulle iptal edilir ve mal varlıkları Genel Müdürlüğedevredilir. Genel Müdürlük tarafından bağımsız spor federasyonlarına yapılanyardımlar ile Genel Müdürlük bütçesinden bu federasyonlara tahsis edilenkaynaklar kullanılarak edinilen her türlü taşınır ve taşınmazlar edinim amacıdışında kullanılamaz ve Genel Müdürün izni alınmadan üçüncü kişilere satılamazve devredilemez. Genel Müdürlük tarafından yapılan yardımlar ve tahsis edilenkaynaklar kullanılarak alınan taşınmazların mülkiyeti Genel Müdürlüğe ait olur.Bu taşınmazlar Genel Müdürlüğün mevzuatı çerçevesinde kullanılır. Federasyonmalları Devlet malı hükmündedir, haczedilemez. Federasyon faaliyetlerindegörevli bulunanlar, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlarbakımından kamu görevlisi sayılır.
(Değişik ikinci fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Spor federasyonlarınınmerkezleri Ankara'dadır. Federasyonların merkez teşkilatı; genel kurul,yönetim, denetim, disiplin kurulları ile genel sekreterlikten teşekkül eder.Federasyon yönetim kurulu, yedi üyeden az, on beş üyeden fazla, disiplin kuruluise üç üyeden az, beş üyeden fazla olamaz. Denetim kurulu; iki üyesi seçimlebelirlenen, üç üyesi ise Genel Müdürlükçe görevlendirilen beş üyeden oluşur.Genel sekreter, en az dört yıllık yüksekokul mezunu kişiler arasındangörevlendirilir. Bu fıkrada belirtilen kurulların oluşumu, görev, yetki vesorumlulukları ile çalışma usul ve esasları ana statüyle, diğer kurullarınoluşumu, çalışma usul ve esasları ise talimatlarla belirlenir. Profesyonel şubekurulması, federasyona spor dalı bağlanması, bağlı spor dallarının ayrılması işlemlerifederasyon yönetim kurulunun Genel Müdürlüğe müracaatı üzerine bu Kanununhükümlerine göre yürütülür. Federasyonların yurt içi bağlantısını sağlamaküzere, illerde federasyon temsilcilikleri kurulabilir. Bağımsız sporfederasyonlarının il temsilcileri, federasyon başkanının teklifi ve GenelMüdürün onayı ile görevlendirilir.
(Değişik üçüncü fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Genel kurulfederasyonun en üst organıdır. Genel kurulun toplanması ile ilgili her türlüişlemler yönetim kurulunca yürütülür. Genel Müdürlük, genel kurultoplantılarında gözlemci bulundurur. Gözlemci, genel kurul çalışmalarının buKanun ile ana statüye uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleyerek, raporunuBakana sunulmak üzere onbeş gün içerisinde Genel Müdürlüğe verir. Genel Müdürlük,raporun verildiği, ilgililer ise genel kurulun yapıldığı tarihten itibaren otuzgün içerisinde asliye hukuk mahkemesinde genel kurulun iptalini isteyebilir.Genel kurulun toplanması, üyelerin belirlenmesi, divanın oluşturulması, delegelistesine yapılacak itirazlar ve oyların sayımı ile ilgili diğer esas veusuller ana statüde belirlenir. Genel kurul üye sayısı olimpik ve paralimpikspor dallarında 150'den az 300 üyeden fazla, diğer branşlarda ise 100'den az200 üyeden fazla olamaz. Genel kurul;
a) Olağan genel kurul; olimpik ve paralimpik spor dallarındailgili olimpiyat oyunlarının, diğer spor dallarında yaz olimpiyat oyunlarınınbitiminden, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kurulacakfederasyonlarda ise; kararın Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren üçay içerisinde yapılır.
b) Olağanüstü genel kurul;
1) Sportif Değerlendirme ve Geliştirme Kurulu raporlarında yeterlidüzeyde görülmeyen veya yapılan denetim sonucu görev başında kalmasında sakıncagörülen federasyon başkanı ve yönetim kurulu üyeleri hakkında karar almak üzereBakanın istemi üzerine,
2) Federasyon yönetim kurulunun kararıyla,
3) Son yapılan genel kurul toplantısında delege olanların en azyüzde 40'ının noter kanalı ile yazılı müracaatıyla,
4) Federasyon başkanının istifası, başkan olma şartlarındanherhangi birisini kaybetmesi veya ölümü halinde,
olağanüstü toplanır.
c) Mali genel kurul iki yılda bir ana statülerinde belirtilentarihte yapılır. Mali genel kurulda ibra edilmeyen veya üçüncü fıkranın (b)bendinde belirtilen hallerde başkan ve yönetim kurulu üyelerinin yerine kalansüreyi tamamlamak üzere en geç altmış gün içerisinde seçimli olağanüstü genelkurul toplanır. Ancak, üçüncü fıkranın (b) bendinin (2) ve (3) numaralı altbentlerinde belirtilen hallerde, son toplantı tarihinden itibaren altı aygeçmeden veya olimpik ve paralimpik branşlarda olimpiyat oyunlarınınyapılmasına altı aydan az süre kalmış ise olağanüstü genel kurul toplantısıyapılamaz.
(Değişik dördüncü fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Genel kurul; üyetam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ilekarar alınır. Seçimde en fazla oyu alan aday ve listesi seçilmiş sayılır. İlktoplantıda çoğunluk sağlanamaması halinde, takip eden günde çoğunlukaranmaksızın toplanır. Ancak, toplantıya katılanların sayısı seçimle belirlenenkurulların asıl üye sayısının iki katından aşağı olamaz. Olağan ve olağanüstügenel kurullarını bu maddede öngörülen süre ve esaslar dahilinde yapmayanfederasyonların genel kurulları Tahkim Kurulunca oluşturulacak üç kişilikkomisyon marifetiyle altmış gün içerisinde yapılır ve federasyon başkanı veyönetim kurulu üyeleri hakkında mevzuata uymamaktan dolayı idari ve adli işlembaşlatılır. Genel kurul çağrısı ve gündemi, toplantı tarihinden en az otuz günönce; faaliyet raporu, denetleme raporu ile bütçe tasarısı ise en az onbeş günönce federasyonun ve Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinde üyelereduyurulur. Seçimler tek liste halinde gizli oy, açık tasnif şeklinde yapılır.Genel kurulun yapılacağı tarihten geriye doğru en az bir yıl önce faalsporculuğu, hakemliği, antrenörlüğü bırakmamış kişiler ile federasyonda maaşlıveya ücretli çalışanlar genel kurul üyesi olamazlar. Genel kurulda kulüplerindelege sayısı, toplam delege sayısının yüzde 60'ından az olamaz. Genel kurulundelege sayısının yüzde 10'u Genel Müdürlük temsilcilerinden oluşur. Genelkurulun görevleri şunlardır:
a) Ana statüyü yapmak, değiştirmek.
b) Başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelerini seçmek.
c) Yönetim kurulu tarafından hazırlanan faaliyet programını,bütçeyi onaylamak ve gerektiğinde bütçe harcama kalemleri arasında değişiklikyapmak konusunda yönetim kuruluna yetki vermek.
ç) Yönetim kuruluna, taşınmaz mal alımı-satımı ile uluslararasıfederasyonlara karşı mali taahhütlerde bulunmak için yetki vermek.
d) Yönetim kurulu faaliyet ve mali raporlarının ibra edilipedilmemesini oylamak.
e) Kanun ile verilen diğer görevleri yapmak.
Federasyon başkanı adaylarında aşağıdaki şartlar aranır:
a) T.C. vatandaşı olmak.
b) En az lise mezunu olmak.
c) Kesinleşmiş sigorta veya vergi borcu olmamak.
ç) Tahkim Kurulu, Genel Müdürlük ceza kurulları veya sporfederasyonlarının ceza veya disiplin kurullarınca son beş yıl içerisinde birdefada üç ay veya toplam altı ay hak mahrumiyeti cezası almamış olmak.
d) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ilecasusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık,sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şerefve haysiyeti kırıcı suçtan veya ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesatkarıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergikaçakçılığı ve haksız mal edinme suçlarından hükümlü bulunmamak.
(İptal beşinci fıkra: Anayasa Mahkemesi'nin 2/7/2009 tarihli veE.: 2006/118, K.: 2009/107 sayılı Kararı ile.)
(Değişik altıncı fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Federasyonlarınsportif başarılarını, plan ve projelerini kontrol etmek, faaliyetlerinideğerlendirmek, geliştirmek ve izlemek üzere Sportif Değerlendirme veGeliştirme Kurulu kurulur. Kurul; Bakan tarafından spor alanında bilimselçalışmalar yapmış veya sporda idareci, teknik adam ve benzeri görevlerde veyakamu kurum ve kuruşları ile özel sektörde üst düzey görevlerde bulunmuş kişilerarasından iki yıl için görevlendirilecek, bir başkan, bir başkan yardımcısı,bir raportör ile dört üyeden oluşur. Toplantıda karar alınabilmesi için en azbeş üyenin katılması şarttır. Kararlar salt çoğunlukla alınır. Mazeretsizolarak üst üste dört toplantıya katılmayan üyelerin üyeliği sona erer. Kurulunsekretarya hizmetleri Genel Müdürlük tarafından yürütülür. Kurulun görevlerişunlardır:
a) Spor federasyonlarının Bakana verecekleri taahhütnameninesaslarını belirlemek ve yıl sonu itibarıyla taahhütlerine uyup uymadıklarınıdeğerlendirerek Bakana sunmak.
b) Federasyonlar tarafından hazırlanan master planını, performansölçütlerini, amaç ve hedeflerini incelemek, uluslararası federasyonların statüve talimatlarını gözeterek hizmet kalite standartlarını belirlemek.
c) Bakana sunulan taahhütname ile master planı ve performansölçütlerine uyulup uyulmadığı konusunda altı ayda bir Bakana rapor vermek.
(Değişik yedinci fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.) Tahkim Kurulu yediasıl ve yedi yedek üyeden teşekkül eder. Üyelerin beşinin hukukçu, ikisinin isespor alanında bilimsel çalışmalar yapmış veya sporda idareci, teknik adam vebenzeri görevlerde bulunmuş kariyer sahibi kişiler olmaları şarttır. ÜyelerGenel Müdürün teklifi ve Gençlik ve Spor Bakanının onayı ile dört yıl içingörevlendirilir. Hâkim ve savcılar ile bu meslekten sayılanlar hâkimlikteminatı esasları gözetilerek ve yetkili kurulların onayı alınmak suretiyleTahkim Kurulunda görev alabilirler. Üyeler kendi aralarından bir başkanseçerler. Tahkim Kurulu tarafından verilen kararlar kesindir.(1)
(Değişik sekizinci fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.) Tahkim Kurulu,federasyon ile kulüpler, sporcular, hakemler, teknik direktör veantrenörler;kulüpler ile teknik direktörler, antrenörler ve sporcular; kulüpler ilekulüpler arasında çıkacak ihtilaflarla, federasyonlarca verilecek kararlar iledisiplin veya ceza kurulu kararlarını, ilgililerin itirazı üzerine inceleyereksonuçlandırır. Tahkim Kurulu; itiraz üzerine Genel Müdürlük ile federasyonlarve federasyonların birbirleri arasında çıkacak ihtilafları inceleyereksonuçlandırır.
(Ek fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.; Değişik dokuzuncu fıkra:29/3/2011-6215/10 md.) Tahkim Kurulu, bu maddenin üçüncü fıkrasının (b)bendinin (1) numaralı alt bendi ile dördüncü fıkrasında belirtilen hallerdefederasyonu genel kurula götürecek komisyonu belirler. Federasyon başkanı ileyönetim, disiplin ve denetim kurulu üyelerinin, spor ahlakına ve disiplinineaykırı davranışlarının tespiti halinde Bakan tarafından Genel Müdürlük MerkezCeza Kuruluna sevk edilmeleri sonucunda, Merkez Ceza Kurulunca verilecek kararlarakarşı, ilgililerin itirazı üzerine karar verir.
(Ek fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.; Değişik onuncu fıkra:29/3/2011-6215/10 md.) Tahkim Kurulu, görevinde bağımsız ve tarafsızdır.Üyeler, istifa etmedikçe veya çekilmiş sayılmadıkça, yerlerine yenisi görevlendirilemez.Federasyonların veya spor kulüplerinin kurullarında görevli olanlar ile ihtarcezası dışında sportif ceza alanlar ve maddenin beşinci fıkrasının (d) bendindebelirtilen suçlardan ceza alanlar Tahkim Kurulu üyeliği yapamazlar.
(Ek fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.; Değişik onbirinci fıkra:29/3/2011-6215/10 md.) Tahkim Kurulu ile Sportif Değerlendirme ve GeliştirmeKurulu üyelerine bir ayda dört toplantıyı geçmemek üzere, görev yapılan her güniçin uhdesinde kamu görevi bulunanlar bakımından (5.000), bulunmayanlarbakımından (6.000) gösterge rakamının Devlet memuruna uygulanan aylıkkatsayıyla çarpımı sonucunda bulunulacak miktarı geçmemek üzere huzur ücretiödenir. Tahkim Kurulu ile Sportif Değerlendirme ve Geliştirme Kurulu tarafındangörevlendirilen bilirkişi ve uzmanların ücretleri Genel Müdürlükçe karşılanır.
(Ek fıkra: 27/5/2007-5674/2 md.) Tahkim Kurulunun görev, yetki vesorumlulukları, çalışma usûl ve esasları ile üyelere verilecek huzur ücretininmiktarı Genel Müdürlükçe hazırlanan yönetmelikle belirlenir.
(Değişik fıkra: 28/4/2005 - 5340/2 md.) Bağımsız federasyonlarınbütçesi; katılım payı, tescil, vize, transfer, itiraz, ceza, yayın, sponsorluk,reklam, yardım, bağış ve benzeri gelirlerden oluşur. Genel Müdürlük olimpikbranşlarda; federasyonun bir önceki yıl gerçekleşen gelirlerinin % 75'i kadar,olimpik olmayan federasyonlara ise; % 50'si kadar yardımda bulunabilir.
Bağımsız federasyonların gelirleri ana statüsünde belirlenen usulve esaslar dahilinde harcanır. Genel Müdürlük bütçesinden bağımsızfederasyonlara, ilgili branşın alt yapısına ve eğitime ilişkin projelerinindesteklenmesi amacıyla gerektiğinde kaynak tahsis edilebilir. Bağımsızfederasyonların tüm gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
Genel Müdürlük, bağımsız federasyonların talebi durumunda,kendisine ait spor tesislerinin işletilmesini, menkul ve gayrimenkullerinibedelsiz olarak kırkdokuz yıla kadar federasyonun faaliyetleri için tahsisedebilir. Söz konusu spor tesisleri ile menkul ve gayrimenkullerin tahsis amacıdışında kullanılması halinde, tahsis işlemi Genel Müdürlükçe iptal edilir.
(Değişik onaltıncı fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.)Federasyonların her türlü faaliyetlerinin denetimi; genel kurul, denetim kuruluve Bakan tarafından görevlendirilecek denetim elemanlarınca yapılır. Federasyonharcamalarının yerindelik denetimi yetkili kurullarınca, Genel Müdürlükçeyapılan her türlü yardımların amaca uygunluğu ve denetimi ise Genel Müdürlükçeyapılır. Genel Müdürlük tarafından yapılan ayni ve nakdi yardımların mevzuatave amacına uygun olarak harcanmaması halinde oluşacak zarar, kusurları bulunanfederasyon başkanı ve yönetim kurulu üyelerinden tahsil edilir ve bunlarhakkında suç duyurusunda bulunulur. Teknik elemanlar ve sporculara ödenecekücretler hariç, federasyonda çalışan personel ve diğer görevlilere verilecekücret ve yolluklar kamu kaynakları ve Spor Toto Teşkilat Başkanlığındansağlanan reklam gelirlerinden karşılanamaz.
(Ek fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Federasyonlar; sporcu, antrenör,hakem ve benzeri spor elemanları ile spor kulüplerine ve sponsorluklara aitistatistiki bilgileri üç ayda bir Genel Müdürlüğe göndermek zorundadırlar.Federasyonlar, Genel Müdürlük ile uluslararası federasyonların belirlediğieğitim kriterlerine uygun olarak işbirliği içerisinde antrenör, hakem vebenzeri diğer spor elemanlarını yetiştirirler.
(Ek fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Federasyonlar, faaliyettebulundukları spor dalları ile ilgili olarak bağlı oldukları uluslararasıfederasyonun kurallarını göz önünde bulundurarak hangi eylem ve davranışlara netür sportif ceza verileceğini, ceza talimatında düzenler. Federasyonlarınprogramında yer alan veya izni ile yapılan faaliyetlerden dolayı sportif cezaverme yetkisi federasyon disiplin/ceza kuruluna aittir. Federasyonların anastatüsü Resmi Gazetede, ana statüye dayanılarak hazırlanan yönetmelik dışındakitalimat ile diğer alt düzenleyici işlemler ise Genel Müdürlüğün internetsitesinde yayımlanır.
(Ek fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Spor federasyonları ile ilgiliolarak bu Kanunda hüküm bulunmayan konularda 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılıDernekler Kanunu ile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunuhükümleri uygulanır.
(Ek fıkra: 29/3/2011-6215/10 md.) Kamu kurum ve kuruluşlarına aitalacaklar hariç olmak üzere, spor kulüplerinin Spor Toto Teşkilat Başkanlığınezdindeki isim haklarından doğan alacakları haczedilemez ve bu alacaklar devirve temlik edilemez.
Geçici Madde 11- (Ek:29/3/2011-6215/12 md.)
Bu Kanun ile çıkarılması öngörülen düzenlemeler yürürlüğegirinceye kadar mevcut düzenlemelerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerininuygulanmasına devam olunur.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte; 3289 sayılı Kanunun ek 9uncu maddesine göre özerk olan spor federasyonları bu Kanuna göre kurulmuşbağımsız spor federasyonu olarak kabul edilir. Diğer kanunlarda özerk sporfederasyonlarına yapılan atıflar, bağımsız spor federasyonlarına yapılmışsayılır.
Tahkim Kurulunun asıl ve yedek üyeleri, bu maddenin yayımıtarihinden itibaren otuz gün içerisinde görevlendirilir.
Bu Kanunla tüzel kişilik kazanan spor federasyonları, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak ilk ilgili olimpiyat oyunlarınınbitim tarihlerinden itibaren üç ay içerisinde genel kurullarını yaparak hukukiyapılarını bu Kanuna uygun hale getirmek zorundadırlar."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 7., 123. ve 153. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ,Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, ZehraAyla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLANve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 17.7.2013 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Ek 9. maddenin birinci ve beşincifıkralarının, Ek 9. maddesine, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesinin onikincifıkrasıyla eklenen "Spor federasyonları ile ilgili olarak bu Kanundahüküm bulunmayan konularda 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunuile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır."biçimindeki fıkranın, 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının da iptalini istemiştir.
Kanun'un ek 9. maddesinin birinci fıkrası, bağımsız sporfederasyonlarının görevlerini, kuruluşunu, tüzel kişilik kazanmalarını,yapılacak yardımları, taşınmazları, taşınmazlarının kullanımını, taşınmazlarınve federasyon görevlilerinin niteliğini; beşinci fıkrası, federasyon başkanıolmak için gereken koşulları; 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 12.fıkrasıyla eklenen fıkra, spor federasyonları ile ilgili Kanun'da hükümbulunmayan konularda 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu'nun hükümlerinin uygulanmasını; 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyleeklenen geçici 11. maddenin birinci fıkrası, Kanun ile öngörülen düzenlemelerinyürürlüğe girinceye kadar mevcut düzenlemelerin Kanun'a aykırı olmayanhükümlerinin uygulanmasına devam edilmesini; ikinci fıkrası ise ek 11. maddeninyürürlüğe girdiği tarihte özerk olan spor federasyonlarının Kanun'a görekurulmuş bağımsız spor federasyonu olarak kabul edilmesini, yapılan atıflarınbağımsız spor federasyonlarına yapılmış sayılmasını öngörmektedir. İtirazyoluna başvuran Mahkemedeki bakılmakta olan dava ise bağımsız federasyonlarınıngenel kurullarının oluşumuna ilişkindir. Bu durumda, genel kurullarınoluşumuyla ilgisi bulunmayan bu hükümlerin bakılmakta olan davadakiuyuşmazlığın çözümüne bir etkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, belirtilenkuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 21.5.1986 günlü, 3289 sayılı Spor GenelMüdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un;
A- 1- Ek 9. maddesinin, 29.3.2011 günlü, 6215 sayılı BazıKanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen;
a- Birinci fıkrasının,
b- "Federasyon başkanı adaylarında aşağıdaki şartlararanır:
a) T.C. vatandaşı olmak.
b) En az lise mezunu olmak.
c) Kesinleşmiş sigorta veya vergi borcu olmamak.
ç) Tahkim Kurulu, Genel Müdürlük ceza kurulları veya sporfederasyonlarının ceza veya disiplin kurullarınca son beş yıl içerisinde birdefada üç ay veya toplam altı ay hak mahrumiyeti cezası almamış olmak.
d) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ilecasusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık,sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şerefve haysiyeti kırıcı suçtan veya ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesatkarıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergikaçakçılığı ve haksız mal edinme suçlarından hükümlü bulunmamak."biçimindeki beşinci fıkrasının,
2- Ek 9. maddesine, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesinin onikincifıkrasıyla eklenen "Spor federasyonları ile ilgili olarak bu Kanundahüküm bulunmayan konularda 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunuile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır."biçimindeki fıkranın,
3- 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkralara ilişkin başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B- 1- Ek 9. maddesinin, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesiyledeğiştirilen ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarının,
2- 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesinin dördüncü fıkrasının,
esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ümit DENİZ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- On Yıllık Süre Sorunu
Anayasa'nın "Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerdeileri sürülmesi" başlıklı 152. maddesinin son fıkrasında, "AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığıiddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz."; 6216 sayılı Kanun'un "Başvuruyaengel durumlar" başlıklı 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise"Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz." hükümlerine yerverilmiştir.
Kanun'un;
A- 1- 29.3.2011 günlü, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesiyledeğiştirilen ek 9. maddesinin;
a- İkinci fıkrasının;
aa- Dördüncü cümlesinde yer alan ".iki üyesi seçimlebelirlenen, üç üyesi ise Genel Müdürlükçe görevlendirilen."ibaresinin,
ab-Son cümlesinde yer alan ".teklifi ve GenelMüdürün." ibaresinin,
b- Üçüncü fıkrasının;
ba- "Genel kurul üye sayısı olimpik ve paralimpik spordallarında 150'den az 300 üyeden fazla, diğer branşlarda ise 100'den az 200üyeden fazla olamaz." biçimindeki yedinci cümlesinin,
bb- (a) bendinde yer alan ".üç ay içerisinde."ibaresinin,
bc- (b) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "SportifDeğerlendirme ve Geliştirme Kurulu raporlarında yeterli düzeyde görülmeyenveya." ibaresinin,
c- Dördüncü fıkrasının "Genel kurulun delege sayısınınyüzde 10'u Genel Müdürlük temsilcilerinden oluşur." biçimindeki onuncucümlesinin,
2- 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici 11.maddesinin son fıkrasının,
Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülerek daha önce iptal istemindebulunulmuş ve Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek 14.2.2013 günlü,E.2011/63, K.2013/28 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 31.12.2013günlü, 28868 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek, belirtilenkuralların fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verildiğinden, bukonuda yeni bir başvurunun yapılabilmesi için kararın Resmî Gazete'deyayımlandığı 31.12.2013 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık sürehenüz dolmamıştır. Bu nedenlerle, anılan kurallara yönelik itiraz başvurusununAnayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin(1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, itiraz konusu kurallarda kanun ile düzenlenmesigereken bazı konuların temel ilkeler belirlenmeden ve çerçeve çizilmedendüzenleme yetkisinin yürütmeye bırakılmasının belirsizlik yarattığı ve yasamayetkisinin devri niteliğinde olduğu, bağımsız federasyonların özel hukukhükümlerine tabi kılındığı, oysa hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu vekamu tüzel kişisi olan bu federasyonların düzenlemelerinin yerinden yönetim ilkesineuygun olmadığı, spor federasyonlarının genel kurulları kanun ile düzenlenirkendiğer kurulların ana statü ile düzenlendiği, açık ve net şekilde kanunlarladüzenlenmesi gereken hususların ana statüye bırakılmasının kanunlarınbelirliliği dolayısıyla hukuk devleti ve yasama yetkisinin devredilmezliğiilkelerine aykırılık teşkil ettiği, ayrıca federasyon genel kurul kararlarınakarşı asliye hukuk mahkemelerinde dava açılması ve Kanun'da hüküm olmamasıdurumunda 5253 sayılı Kanun ve 4721 sayılı Kanun'un uygulanmasının yerindenyönetim ilkesi ve kamu tüzel kişiliği ile bağdaşmadığı, Anayasa Mahkemesinindaha önce verdiği iptal kararına rağmen spor federasyonlarının görev, yetki veniteliklerinin aynen korunarak sadece isim değişikliğine gidilmesinin ve yasayladüzenleme koşulunun karşılanmamasının Anayasa Mahkemesi kararlarınınbağlayıcılığını ihlal ettiği belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 7., 123.ve 153. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun'un ek 9. maddesinin ikinci fıkrası, spor federasyonlarınınmerkez teşkilatının genel kurul, yönetim, denetim, disiplin kurulları ve genelsekreterlikten oluşacağını, federasyon yönetim ve denetim kurullarınınyapısını, genel sekreter olabileceklerin eğitim durumunu, belirtilen kurullarınoluşumu, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarının anastatüyle, diğer kurulların oluşumunun ise talimatlarla belirlenmesini,profesyonel şube kurulması, federasyona spor dalı bağlanması ve ayrılması ilefederasyonların il temsilcilikleri kurmasını ve bunlara temsilci atanmasıusullerini düzenlemektedir.
Kanun'un ek 9. maddesinin üçüncü fıkrası, genel kurulunfederasyonun en üst organı olduğunu belirtmiş ve toplanması ile ilgiliişlemlerin yönetim kurulunca yapılacağını, genel kurul toplantılarında genelmüdürlüğün gözlemci bulundurmasını ve gözlemcinin yapacağı işlemleri, genelkurulun iptali için genel müdürlük tarafından dava açılması usulünü, genelkurulun toplanması, üyelerin belirlenmesi, divanın oluşturulması, delegelistesine yapılacak itirazlar ve oyların sayımı ile ilgili diğer usul veesasların ana statü ile belirlenmesini, genel kurul üye sayısının alt ve üstsınırını, olağan genel kurulların hangi süre içerisinde yapılacağını,olağanüstü genel kurul toplantısı için gereken şartları, mali genel kurulyapılması ve bunun sonucunda genel kurulun toplanması şart ve usulünüöngörmektedir.
Kanun'un ek 9. maddesinin dördüncü fıkrası ise genel kuruluntoplanmasını, karar alınması ve seçim yapılması usullerini, genel kurul üyeliğive üye sayısını, olağan ve olağanüstü kurallarını yapmayan federasyonlarıngenel kurullarının nasıl yapılacağını ve uygulanacak yaptırımları, genel kurulüyesi olamayacakları, genel kuruldaki kulüp ve genel müdürlük delegelerininsayısını ve sınırını, genel kurulun görevlerini düzenlemektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden biri "belirlilik"tir. Belirlilik ilkesi, yalnızcayasal belirliliği değil, daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifadeetmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir veöngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla, mahkemeiçtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirliliksağlanabilir. Aslolan muhtemel muhataplarının mevcut şartlar altında belirlibir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini öngörmelerini mümkün kılacak birnormun varlığıdır.
Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük MilletMeclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Anayasa'dakanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda yürütme organına genel ve sınırlarıbelirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklı değildir. Kanunladüzenleme ilkesi, düzenlenen alanda temel ilkelerin kanunla konulmasını veçerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmektedir. Gelişen koşul ve durumlaragöre sık sık değişik önlemler alma, bunları kaldırma ve süratli biçimde hareketetme zorunluluğunun bulunduğu alanlarda, yasama organının temel kurallarısaptadıktan sonra, uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmeyebırakması, yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamayacağı gibi yürütmeorganının yasama organı tarafından çerçevesi çizilmiş alanda ve değişenkoşullara uyum sağlayabilecek esnekliğe sahip kriterlere uygun olarak, genelnitelikte hukuksal tasarruflarda bulunması, kanunla düzenleme ilkesineaykırılık oluşturmaz ve yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamaz.
Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle birbütün olduğu ve kanunla düzenleneceği, kuruluş ve görevlerinin merkezdenyönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanacağı ve kamu tüzel kişiliğininancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulacağıbelirtilmiştir. Anayasa'nın 123. maddesinin ikinci fıkrasında, "İdareninkuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır."denilmektedir. Öğretide "özerklik" ve "vesayetilişkisi" kavramlarının yerinden yönetim esasları arasında merkezî birrol oynadığı kabul edilmektedir. Bununla birlikte, özerkliğin sınırları vevesayet yetkisinin kapsamı kanunlarda farklı şekillerde düzenlenebilmektedir.Bu bağlamda, özerkliğin derecelerinden söz edilmekte ve kimi kurumlarıngöreceli olarak daha özerk, kimi kurumların ise oldukça sınırlı bir alandaözerk olduklarına vurgu yapılmaktadır.
Kurumların özerkliğinin hangi unsurları içermesi gerektiği vehangi hâllerde bir kurumun özerk sayılabileceği gibi soruların Anayasa'daherhangi bir cevabı olmadığı gibi ilgili kanunlarda da her duruma uyan genel vetek bir özerklik tanımlamasının bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla,Anayasa'da belirtilen amacı ya da kamu yararını gerçekleştirmek için kanunlayapılacak olan düzenleme, kanun koyucunun yapacağı tercihlere göreşekillenecektir. Bu konuda takdir yetkisi anayasal ilkelere aykırı olmamakkoşuluyla kanun koyucuya aittir.
Kanun'un ek 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Merkez DanışmaKurulunun uygun görüşü, Gençlik ve Spor Bakanı'nın teklifi ve Başbakan'ınkararı ile kurulan ve kararın Resmî Gazete'de yayımlanması ile tüzel kişilikkazanan spor federasyonları, kanunun verdiği yetkiye göre idari bir işlemsonucu kurulmaları, mali yapıları, denetimleri ve kararlarına karşı üyeleriSpor Genel Müdürü'nün teklifi ve Gençlik ve Spor Bakanı'nın onayı ilegörevlendirilen Tahkim Kuruluna başvurulabilmesi gibi ölçütler dikkatealındığında hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır.
Kanun'da değişiklik yapan 6215 sayılı Kanun'un gerekçesinden, Türksporunu, çağdaş ülkelerde olduğu gibi Devletin dışında idari ve mali özerkliğesahip bir yönetime kavuşturmak, uluslararası federasyonlar gibi yapılanmalarınaimkân sağlamak, faaliyetlerini daha verimli ve süratli bir şekilde organizeedebilmek ve spor faaliyetlerinin daha geniş kitlelere ulaştırılması amacıyla,federasyonlara özerk olma imkânı sağlanarak, Devlet bütçesinden yardım alan,Devletin siyasi ve idari birimleri tarafından yönetilmeyip ancak denetlenebilenfederasyon sistemine geçilmek istenildiği anlaşılmaktadır. Bu amaçla yapılanyasal düzenlemelerde, spor federasyonlarının özel hukuk hükümlerine tabi vebağımsız oldukları vurgulanmıştır.
İtiraz konusu kurallar ile spor federasyonlarının kuruluşu,teşkilat yapıları, spor dallarının bağlanması ve ayrılması usulleri,oluşturulması zorunlu kurullar, kurulların üye sayısının alt ve üst sınırları,genel kurulun görevleri ile olağan ve olağanüstü toplanma ve seçim usulleri,genel kurul üyesi olamayacaklar, denetim kurulunda yer alacak genel müdürlüktemsilcilerinin sayısı ile genel kurulda yer alacakların sayısının alt ve üstsınırları ile birlikte genel müdürlük temsilcilerinin oranları belirlenmiştir.Böylece idarenin, yönetim kurulunun, disiplin kurulunun ve genel kurulunoluşumuna ilişkin kuralları belirleme yetkisi ortadan kalkmıştır.Federasyonların temel kurullarının oluşumu, genel kurulun toplanması, üyelerinbelirlenmesi, divanın oluşturulması, delege listesine yapılacak itirazlar veoyların sayımı ile ilgili diğer esas ve usuller ile genel kurulun dışındakikurulların görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları, genelkurulun iradesi sonucu ana statüyle belirlenecektir. Spor federasyonlarınınyapıları, üye kulüp sayıları, faaliyet alanları birbirlerinden farklıdır. Kimifederasyonlar hem uluslar arası hem de yerel faaliyetlerde bulunur ikenkimileri sadece yerel olarak faaliyetlerde bulunmaktadırlar. Bu nedenle kanunkoyucu, her federasyon için ayrı yasal düzenleme yapmak yerine kanunla anailkeleri belirlemiştir. Ana ilkeler belirlendikten sonra özerk federasyonyapısına uygun olarak bazı hususların belirlenmesi ana statüye dolayısıylafederasyonun en üst organı olan genel kurulun iradesine bırakılmıştır. Buşekilde genel kurulun yetki alanı genişletilirken idarenin alanıdaraltılmıştır.
Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngörmediği konulardakanunda genel ifadelerle düzenleme yapılarak, ayrıntının yürütmeye bırakılmasımümkündür. Anayasa'da münhasıran kanunla düzenleme yapılması öngörülmeyenkonularda yürütme organının doğrudan ve ilk elden düzenleyici işlemyapabileceği düşünülebilirse de yasamanın asliliği ve yürütmenin türevselliğiilkeleri gereği idari işlemlerin kanuna dayanması zorunluluğu vardır. NitekimAnayasa'nın gerek yürütme yetkisinin kanunlara uygun olarak kullanılacağınıifade eden 8. maddesi, gerekse yönetmeliklerin, kanunların uygulanmasınısağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak kaydıyla çıkarılabileceğini belirten124. maddesi bu zorunluluğa işaret etmektedir. Ancak, bu durumda kanundabelirlenmesi beklenen çerçeve, Anayasa'nın kanunla düzenlenmesini öngördüğüdurumdakinden çok daha geniş olabilecektir. Başka bir ifadeyle, Anayasa'ya göremutlaka kanunla düzenlenmesi gerekmeyen bir konu, kanuni dayanağı olmakkaydıyla idarenin düzenleyici işlemlerine ya da ilgili kurumun üyelerininoluşturduğu genel kurula bırakılabilir. Aksi yorum, Anayasa'da bazı hususlarınkanunla düzenlenmesinin öngörülmüş olmasını anlamsız hâle getirmektedir.
Öte yandan Anayasa'da federasyonların özerkliği ve özerkliğisağlamak üzere hangi konuların ana statüyle düzenleneceğine yönelik bir hükümde bulunmamaktadır. Bu konularda kanun koyucunun takdir hakkının olduğuaçıktır. Federasyonların organlarının nasıl oluşturulacağı, kurumun özerkliğininhangi unsurları içereceği ve vesayet makamına hangi yetkilerin tanınacağıhususlarını da bu çerçevede ele almak gerekir. Bu nedenle kanun koyucununçerçevesini kanunla belirledikten sonra takdir yetkisine göre belirleyebileceğikonuları, oluşturmayı amaçladığı özerkliğin bir gereği olarak ana statüyledüzenlenmek üzere spor federasyonu genel kuruluna bırakması Anayasa'nın 123.maddesine aykırılık oluşturmaz.
6215 sayılı Kanun gerekçesinden itiraz konusu kuralların kamuyararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Düzenleme sonucu kamu yararının nekadar gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise anayasal denetimin dışındadır. Kanunkoyucu, takdir yetkisine dayanarak genel nitelikte hukuksal tasarruflardabulunmuş, genel çerçeveyi çizmiş, sınırları belirlemiştir. Her federasyonundurumuna göre belirlenmesi gereken, zaman içerisinde gelişen koşul ve durumlaragöre değişebilecek alanlarda teknik ayrıntıların düzenlenmesini ise ana statüyebırakmıştır. Ayrıntılı düzenlemelerin ana statüye bırakılması hukuk devletiilkelerinden biri olan "belirlilik" ve yasama yetkisinindevredilmezliği ilkelerine aykırı olarak değerlendirilemez.
Bir yasa kuralının Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasınaaykırılığından söz edilebilmesi için, kurallar farklı kanunlarda yer almış olsabile iptal edilen önceki kuralla içeriği yönünden "aynı" ya da"benzeri" olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Teknik,içerik ve kapsam bakımından benzerlik, iptal edilen kural ile yeniden çıkarılankuralın sözcüğü sözcüğüne aynı olması anlamına gelmez. Çünkü böyle bir anlayış153. maddenin son fıkrasındaki kuralı anlamsız ve uygulanmaz kılar. Konu vekapsam bakımından sözcüklerde farklılıklar olsa bile ikinci kuralın aynı amaçdoğrultusunda Anayasa Mahkemesi kararına karşın onu etkisiz kılmak amacıylaçıkarıldığının saptanması aranan koşulun gerçekleşmiş sayılması içinyeterlidir.
Başvuru kararında, Anayasa'nın 153. maddesine aykırılık iddiasınındayanağı olarak gösterilen Anayasa Mahkemesinin 2.7.2009 günlü, E.2006/118,K.2009/107 sayılı kararı incelendiğinde, bu kararda iptal edilen kurallar ileitiraz konusu kuralların farklı olduğu anlaşılmaktadır.
Söz konusu Anayasa Mahkemesi kararında, iki farklı kurala ilişkiniki farklı hüküm tesis edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, özerk federasyonlarıngenel kurullarının toplanması ve çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar ilekimlerin oy kullanabileceği ve Tahkim Kurulu ile ilişkilerinin Gençlik ve SporGenel Müdürlüğünce düzenlenecek çerçeve statü ile belirlenmesini öngören ek 9.maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesini değerlendirmiş, özerkfederasyonların hizmet yönünden yerinden yönetim ilkesine göre kurulmalarınedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğigerekçesiyle kuralı Anayasa'ya aykırı bulmuştur. Başvuru kararında dayanılangerekçe bu kısma ilişkindir.
Kanun'un ek 9. maddesinin birinci fıkrasında, sporfederasyonlarının bağımsız oldukları vurgulandıktan sonra itiraz konusukurallarla da, spor federasyonlarına ilişkin bazı hususların ana statüylebelirleneceği vurgulanmıştır. İtiraza konu kurallar ile çerçeve statü kavramıkaldırılmış, iptal edilen kuraldan farklı olarak bazı hususların ana statü ilebelirlenmesi uygulaması getirilmiş, idarenin müdahale alanı daraltılmıştır.Dolayısıyla, Anayasa Mahkemesince iptal edilen kural ile itiraz konusukurallar, kapsam ve içerik yönünden birbirinden farklıdır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 2., 7.,123. ve 153. maddelerine aykırı değildir. İptal istemlerinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN bu sonuca Anayasa'nın 153. maddesi yönünden farklıgerekçe ile katılmıştır.
VI- SONUÇ
21.5.1986 günlü, 3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun'un;
A- 1- 29.3.2011 günlü, 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesiyledeğiştirilen ek 9. maddesinin;
a- İkinci fıkrasının;
aa- Dördüncü cümlesinde yer alan ".ikiüyesi seçimle belirlenen, üç üyesi ise Genel Müdürlükçegörevlendirilen." ibaresinin,
ab-Son cümlesinde yer alan ".teklifi ve GenelMüdürün." ibaresinin,
b- Üçüncü fıkrasının;
ba- "Genel kurul üye sayısı olimpik ve paralimpikspor dallarında 150'den az 300 üyeden fazla, diğer branşlarda ise 100'den az200 üyeden fazla olamaz." biçimindeki yedinci cümlesinin,
bb- (a) bendinde yer alan ".üç ay içerisinde." ibaresinin,
bc- (b) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "Sportif Değerlendirme ve Geliştirme Kuruluraporlarında yeterli düzeyde görülmeyen veya." ibaresinin,
c- Dördüncü fıkrasının "Genel kurulun delegesayısının yüzde 10'u Genel Müdürlük temsilcilerinden oluşur." biçimindekionuncu cümlesinin,
2- 6215 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle eklenen geçici11. maddesinin son fıkrasının,
iptallerine karar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusunun,Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince REDDİNE,
B- 1- 6215 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ek 9.maddesinin;
a- İkinci fıkrasının;
aa- Dördüncü cümlesinde yer alan ".ikiüyesi seçimle belirlenen, üç üyesi ise Genel Müdürlükçegörevlendirilen." ibaresi,
ab-Son cümlesinde yer alan ".teklifi ve GenelMüdürün." ibaresi,
b- Üçüncü fıkrasının;
ba- Yedinci cümlesi,
bb- (a) bendinde yer alan ".üç ay içerisinde." ibaresi,
bc- (b) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "Sportif Değerlendirme ve Geliştirme Kuruluraporlarında yeterli düzeyde görülmeyen veya." ibaresi,
c- Dördüncü fıkrasının onuncu cümlesi,
dışında kalan bölümlerinin Anayasa'ya aykırı olmadıklarına veitirazın REDDİNE,
16.1.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
FARKLI GEREKÇE
Mahkememiz çoğunluğu, itiraz konusu kuralların AnayasaMahkemesinin 2.7.2009 tarihli, E. 2006/118, K. 2009/107 sayılı kararıyla iptaledilen kanun hükmüyle aynı nitelikte olduğu, dolayısıyla Anayasanın 153.maddesine aykırı olduğu yönündeki iddiayı, söz konusu iptal kararına konukurallar ile itiraz konusu kuralları karşılaştırmak suretiyle reddetmiştir.Mahkememizçoğunluğuna göre, "Bir yasa kuralının Anayasanın 153. maddesinin sonfıkrasına aykırılığından söz edilebilmesi için, kurallar farklı yasalarda yeralmış olsa bile iptal edilen önceki kuralla içeriği yönünden "aynı"ya da "benzeri" olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir."
Anayasanın 153. maddesinin son fıkrası gereğince, AnayasaMahkemesinin kararları "yasama, yürütme ve yargı organlarını, idaremakamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar". Bu bağlayıcılık,fıkrada sayılan organ, makam ve kişilerin Anayasa Mahkemesinin kararlarına uymave kararların gereğini yerine getirme zorunluluğunu ifade etmektedir.
Yasama organı, Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği bir kanunhükmünün yerine hiç kuşkusuz yeni düzenleme yapabilir. Bunu yaparken de enazından yeni kanun hükmünün muhtemel iptalini engellemek amacıyla Mahkemeniniptal gerekçelerini dikkate alacaktır. Ancak bu durum, yasama organının iptaledilen bir kuralın benzerini hatta aynısını yasalaştıramayacağı anlamınagelmez. Kaldı ki, bir başka açıdan bakıldığında, "sebep ve amaçunsurları da dikkate alınırsa, farklı tarihlerde çıkarılmış iki kanun hiçbirzaman "aynı" kanun olamaz." (Kemal Gözler, AnayasaHukukunun Genel Teorisi, Cilt II, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2011,s.829).
Yasama organının iptal edilen bir kuralın yerine yaptığı yenidüzenleme Anayasa Mahkemesinin önüne tekrar geldiğinde, anayasallık denetimibakımından ilk defa gelen kuraldan farklı bir durum söz konusu değildir.Mahkeme, daha önceki Anayasaya aykırılık gerekçelerinin halen geçerli olduğunudüşünüyorsa kuralın iptaline karar verebilecektir. Anayasa Mahkemesinin iptaliistenen kuralla daha önce iptal edilen kural arasında özdeşlik veya benzerlikincelemesi yapma yükümlülüğü yoktur. Anayasanın 153. maddesinin son fıkrası daböyle bir incelemeyi gerektirmemektedir. Esasen böyle bir incelemeye ihtiyaç dayoktur, zira anayasallık denetimi için Anayasanın ilgili maddeleri yeterlidir.Bu nedenle, Mahkemenin bir kuralı, Anayasanın diğer hükümleri bakımındanincelemeden, sadece daha önce iptal edilen kural ile aralarında özdeşlik veyabenzerlik bulunduğu gerekçesiyle iptal etmesi Anayasanın lafzıyla ve ruhuylabağdaşmaz.
Anayasanın 153. maddesine yönelik çoğunluğun yaklaşımı, her şeydenönce kuvvetler ayrılığı ilkesini zedeleyecektir. Anayasa Mahkemesince iptaledilen bir kuralın yasama organı tarafından yeniden yasalaştırılamayacağınınkabulü, yasama organının yetkilerine yönelik olarak Anayasada öngörülmeyen birsınırlama anlamına gelecektir.
Diğer yandan, bu kabul, Anayasa Mahkemesi içtihatlarınındinamizmini de olumsuz yönde etkileyecektir. Gerek Mahkemenin üyekompozisyonundaki değişim, gerekse zamana ve yeni şartlara göre görüşlerindeğişmesi, kararların da değişebileceğini göstermektedir. Bu nedenle 153.maddedeki bağlayıcılığı, iptal edilen kuralın yeniden yasalaştırılamayacağışeklinde yorumlamak, iptal kararının ve gerekçelerinin mutlak doğru olduğu vedeğiştirilemeyeceği anlamına gelecektir. Böyle bir anlayışın da toplumsalhayatı ve hukuku donduracağı açıktır (Ergun Özbudun, Türk AnayasaHukuku, 13. Baskı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2012, s. 442).
Toplumsal hayatın değişkenliği, zamanla mahkemelerin kararlarındadeğişimi zorunlu kılmaktadır. Nitekim Mahkememiz de benzer ya da aynı kurallarhakkında aradan uzun süre geçmeden farklı sonuçlara ulaşabilmektedir. Bunun ensomut örneklerinden biri bizatihi Anayasanın 153. maddesine ilişkinyaklaşımlardaki farklılıktır.
Anayasa Mahkemesi, 24.6.1997 tarihli bir kararında Anayasanın 153.maddesine ilişkin yaklaşımını şu şekilde ifade etmiştir: "İptal edilenyasalarla sözcükler ayrı da olsa aynı doğrultu, içerik ya da nitelikte yeniyasa çıkarılmaması gerekir. Bir yasanın Anayasanın 153. maddesineaykırılığından söz edilebilmesi ve iptal edilen önceki yasayla aynı ya dabenzer nitelikte olup olmadığının saptanabilmesi için öncelikle, aralarındaözdeşlik, anlam ve kapsam ile nitelik ve teknik içerik yönlerinden benzerlik olupolmadığı incelenmelidir" (E.1996/56, K.1997/58, K.T: 24.6.1997, R.G:13.01.2005).Mahkeme 28.3.2013 tarihli kararında da, dava konusu kuralınMahkemece daha önce "iptal edilen kural ile aralarında"özdeşlik" yani amaç, anlam ve kapsam yönlerinden benzerlikbulunmadığından" Anayasanın 153. maddesine aykırıolmadığını belirtmiştir (E.2011/65, K.2013/49, K.T: 28.3.2013, R.G: 25.1.2014).
Buna karşılık 4.7.2013 tarihli diğer bir kararda ise, iptaliistenen kuralın daha önce iptal edilen kuralın yeniden yasalaştırılmasındanibaret olduğu, dolayısıyla Anayasanın 153. maddesine aykırı olduğu yönündekiiddiayı reddederken, Mahkememiz "özdeşlik" incelemesine girmemiştir.Mahkeme, bu kararında Anayasanın 153. maddesine aykırılık iddiasını şuifadelerle reddetmiştir: "Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasında,Anayasa Mahkemesi kararlarının yasama, yürütme ve yargı organları ile idaremakamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı hükmüne yer verilmiştir. Anayasa'nınbu kuralı Mahkemenin somut olarak Anayasa'ya aykırı bularak iptal ettiğihükümlerin bağlayıcılığıyla sınırlı olup, bu bağlayıcılık yasakoyucunun iptal edilen konuyla ilgili olarak ileriye yönelik farklı bir kanundayeni bir düzenleme yapamayacağı ve eğer yaparsa yeni düzenlemenin sırf bunedenle Anayasaya aykırı hale geleceği anlamına gelmemektedir. Bu yönüylekuralın, Anayasa'nın 153. maddesine aykırılığından söz edilemez"(E.2012/100, K.2013/84, K.T: 4.7.2013, R.G: 02.08.2013).
Kanaatimizce, bu gerekçenin daha önce iptal edilen kuralın yenidenyasalaştırıldığı yönündeki tüm anayasaya aykırılık iddialarında geçerli olmasıgerekir. Ancak, Mahkememiz, bu karardan sonra 153. madde konusunda yeniden eskiyaklaşımına dönmüş ve önümüzdeki kararda olduğu gibi özdeşlik karşılaştırmasıyapmaya devam etmiştir (Bkz. E.2013/19, 2013/100, K.T: 12.9.2013, R.G:18.9.2014).
Mahkememizin bu konudaki ısrarı, zaman zaman çelişkili durumlarınortaya çıkmasına da neden olabilmektedir (Bkz. E. 2013/19, K.2013/100,K.T:12.9.2013, R.G:18.9.2014, E.2014/72, K.2014/141, K.T: 11.9.2014, R.G:10.1.2015). Bu çelişkileri önlemek için, iptali istenen kuralla daha önce iptaledilen kural arasında özdeşlik veya benzerlik incelemesi yapmaktan vazgeçilmesigerekir.
Sonuç olarak, itiraz konusu kuralların Anayasanın 153. maddesineaykırı olmadığı yönündeki karara bu gerekçelerle katılıyorum.
Üye
Zühtü ARSLAN