Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2013/83, K.2013/116 Sayılı Karar - 10/10/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2013/83

Karar Sayısı : 2013/116

Karar Günü : 10.10.2013

R.G Tarih-Sayı :10.12.2013-28847

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara9. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 27.10.1999günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının(2) numaralı bendinin Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Gümrük müşaviri olan davacının, bir yıl süreyle geçici olarakmesleki faaliyetten alıkoyma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işleminiptali talebiyle açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılıkiddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4458 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6.maddesi şöyledir:

'Gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları çıkarılacakbir kanunla bağlı bulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanıitibariyle kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceyekadar aşağıdaki hükümler uygulanır:

1. 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan GümrükKomisyoncuları Dernekleri faaliyetlerine devam eder ve sınav açılması ile izinbelgeleri verilmesi işlemleri Gümrük Müsteşarlığınca yürütülür.

a) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarıMüsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde her yıl bir kez yapılır.

b) 227 ve 228 inci maddelerde belirtilen koşulları sınavınaçıldığı yılbaşında sağlamış olanlar, o yıl açılan gümrük müşavirliği veya gümrükmüşavir yardımcılığı sınavlarına müracaat edebilirler.

c) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarınaen fazla üçer kez girilebilir.

2. Gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir yardımcılığı mesleğinvakar ve onuruna aykırı fiil ve hareketlerde bulunanlarla, görevlerini yapmayanveya kusurlu olarak yapan ya da görevinin gerektirdiği güveni sarsıcıhareketlerde bulunan meslek mensupları hakkında, gümrük müşavirliğihizmetlerinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla, durumun niteliğine ve ağırlıkderecesine göre aşağıda tanımlanan disiplin cezaları verilir.

a) Uyarma: Meslek mensubuna mesleğinin icrasında daha dikkatlidavranması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

b) Kınama: Meslek mensubuna görevinde ve davranışında kusurlusayıldığının yazı ile bildirilmesidir.

c) Geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma: Mesleki sıfatısaklı kalmak şartıyla altı aydan az, bir yıldan çok olmamak üzere meslekifaaliyetten alıkoymadır.

d) Meslekten çıkarma: Meslek mensubunun izin belgesinin gerialınarak, bir daha bu mesleği icra etmesine izin verilmemesidir.

3. Mesleki kurallara, mesleğin vakar ve onuruna aykırı fiil veharekette bulunanlarla, görevin gerektirdiği güveni sarsıcı harekette bulunanmeslek mensupları hakkında, ilk defasında uyarma, tekrarında ise kınama cezasıuygulanır.

Görevini bağımsızlık, tarafsızlık ve dürüstlükle yapmayan veyakusurlu olarak yapan ya da bu Kanunda yer alan mesleğin genel prensiplerineaykırı harekette bulunan meslek mensupları için geçici olarak meslekifaaliyetten alıkoyma cezası uygulanır.

Sahte belgelere dayanılarak yanlış beyanda bulunulduğunun, ancakbu durumun gümrük müşavirinin bilgisi dışında olduğunun, bununla birlikte, biraraştırma sonucunda gerçek durumun öğrenilebileceğinin Gümrük Müsteşarlığımerkez denetim elemanlarınca rapora bağlandığı durumlarda, ilgili gümrükmüşavirine ilk defasında kınama cezası verilir. Bu hususun tekerrür etmesihalinde geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası uygulanır.

7.1.1932 tarihli ve 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine DairKanun hükümlerine göre kaçakçılık suçundan mahkûmiyet kararı kesinleşen meslekmensuplarına, meslekten çıkarma cezası verilir.

4. Üç yıllık dönem içinde iki veya daha fazla disiplin cezasınıgerektiren davranışta bulunan meslek mensubuna, her yeni suçu için biröncekinden daha ağır ceza uygulanabilir. Beş yıllık dönem içinde iki defamesleki faaliyetten alıkoyma cezası ile cezalandırılmasından sonra bu cezayıgerektiren fiili yeniden işleyen meslek mensupları hakkında meslekten çıkarmacezası uygulanır.

Disiplin kurulları bir derece ağır veya bir derece hafif disiplincezasının uygulanmasına karar verebilirler. Takibat ve hüküm tesisi, disiplinsoruşturması yapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel değildir.

5. Meslek mensubu hakkında savunması alınmadan disiplin cezasıverilemez. Yetkili disiplin kurulunun on günden az olmamak üzere verdiği süreiçinde savunma yapmayanlar, savunma hakkından vazgeçmiş sayılırlar.

Disiplin cezaları kesinleşme tarihinden itibaren uygulanır.

6. Gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları, görevlerisırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı fillerininniteliğine göre Türk Ceza Kanununun Devlet memurlarına ait hükümleri uyarıncacezalandırılır.

7. Disiplin cezaları bir dava sonucuna bağlı olmaksızın mevzuathükümlerine aykırılığı gümrük idarelerince tespit edildiği tarihten itibaren üçyıl süreyle uygulanmadığı takdirde zamanaşımına uğrar. Mevzuata aykırı işlem veeylemlerin aynı zamanda bir adli kovuşturma konusu olması halinde, bu aykırılıkiçin Türk Ceza Kanununda öngörülen zamanaşımı hükümlerine göre disiplin cezasıverilebilir.

8. 2 numaralı bentte belirtilen uyarma ve kınama cezası yetkiligümrük başmüdürü, geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezası MüsteşarlıkMerkez Disiplin Kurulu, meslekten çıkarma cezaları Müsteşarlık Yüksek DisiplinKurulu tarafından verilir.

9. Bu Kanuna ve gümrüklerde uygulanan mevzuat hükümlerine aykırıhareketleri görülen gümrük müşavirleri ve gümrük müşavir yardımcılarının izinbelgeleri gümrük müfettişleri, gümrük müfettiş yardımcıları, kontrolörler,stajyer kontrolörler ve gümrük ve muhafaza başmüdürleri tarafından gerekgörülmesi halinde tedbir mahiyetinde geçici olarak alınır ve gümrüklerde iştakip etmelerine izin verilmez. Bu durum, gerekçesiyle birlikte izin belgesininalınmasını izleyen günde Müsteşarlığa bildirilir. Bu şekilde izin belgelerialınanlar hakkında geçici mesleki faaliyetten alıkoyma cezası verilmesi halinde,tedbir mahiyetinde izin belgelerinin alındığı süre verilen cezadan mahsupedilir.

10. (Ek: 18/6/2009-5911/65 md.) Gümrük müşavir derneklerince,gümrük müşavirlerinin yapacakları iş ve işlemler karşılığı alacakları asgariücretleri gösteren ve takvim yılı bazında belirlenen Asgari Ücret Tarifesi,Müsteşarlıkça uygun görülerek onaylanmak suretiyle uygulamaya konulur.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve ZühtüARSLAN'ın katılımlarıyla 5.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.

Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4458 sayılı Kanun'un geçici 6.maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin tamamının iptaline kararverilmesini talep etmiştir.

Bakılmakta olan dava, gümrük müşaviri olan davacının, bir yılsüreyle geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma cezasıyla cezalandırılmasınayönelik olarak tesis edilen idari işleme ilişkindir. İptali istenilen bendinbirinci cümlesinde hangi fiile hangi cezanın verileceği belirtilmekte, sözkonusu bendin (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerinde ise verilecek disiplincezaları tanımlanmaktadır. Bakılmakta olan davada ise bu tanımlara ilişkinherhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Dolayısıyla, 4458 sayılı Kanun'ungeçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin (a), (b), (c) ve(d) alt bentleri davada uygulanacak kural değildir.

Açıklanan nedenlerle, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin;

1- (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerinin itiraz başvurusundabulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bubentlere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

2- Birinci cümlesinin esasının incelenmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda hangi fiile hangi cezanınverileceği hususunun açık ve net bir biçimde ortaya konulmamasının idareyedisiplin cezası fiillerini belirleme hak ve yetkisi verdiği, bu durumun hukukdevleti ilkesinin unsurlarından olan belirlilik ilkesini zedelediğibelirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

İtiraz konusu kuralda, gümrük müşavirliği veya gümrük müşaviryardımcılığı mesleğinin gereği gibi yürütülebilmesi amacıyla mesleğin vakar veonuruna aykırı davranışlarda bulunanlara, görevlerine ilişkin mevzuata aykırıfaaliyetlerde bulunanlara durumun nitelik ve derecesine göre disiplin cezasıverileceği belirtilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden biri 'belirlilik'tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerinhem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yervermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamuotoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi degereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey hangisomut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını,bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancakbu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarınıbelirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tümeylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerdebu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Anayasa'nın 7. maddesinde, 'Yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.' denilmektedir.Buna göre, Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütmeorganına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesiolanaklı değildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı vebağımlı bir yetkidir. Ayrıca, yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasakuralının Anayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkelerikoyması, çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yürütmenindüzenlemesine bırakmaması gerekir.

Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında ise 'Kimse, ...kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz' denilerek 'suçunyasallığı', üçüncü fıkrasında da 'ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirleri ancak kanunla konulur' denilerek 'cezanın yasallığı'ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan 'suçta ve cezadakanunilik' ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasakeylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanundagösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir.Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyletemel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır. Anayasa'nın38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığındandisiplin cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir.

Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin yürütülmesi ve kamuyararının devamlılığının sağlanması amacıyla yasal olarak düzenlenmişyaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin görev anlayışları, yetki vesorumlulukları kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış, busınırlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılmaları ilgilikanunlarda öngörülmüştür.

Kanun'un geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinintamamına bakıldığında, genel olarak belirli davranışlarda bulunanlara durumunniteliğine ve ağırlık derecesine göre yine bendin devamında tanımı yapılandisiplin cezalarının verileceğinin kurala bağlandığı görülmektedir. Başka birifadeyle anılan (2) numaralı bentte, genel olarak bazı fiillere, bendindevamında yer alan ve (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerde tanımlanmış disiplincezalarının durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre verileceği hükmebağlanmıştır.

4458 sayılı Kanun'un geçici 6. maddesinin (3) numaralı bendinde,uyarma, kınama, geçici olarak mesleki faaliyetten alıkoyma ve meslekten çıkarmacezalarının hangi durumlarda verileceğine ilişkin ayrıntılı hükümler yeralmaktadır. Buna göre, Kanun'un geçici 6. maddesinin birinci fıkrasının (3)numaralı bendinde, (2) numaralı bentte genel olarak sayılan fiillersomutlaştırılmış ve hangi fiillere hangi cezaların verileceği açık ve netolarak belirlenmiştir. Dolayısıyla, gerek disiplin suçunun gerekse yaptırımınkanunla düzenlenmiş olması karşısında itiraz konusu kuralda bir belirsizlik veöngörülemezlikten söz edilemeyeceği gibi suç ve cezaların kanuniliği ilkesineaykırı bir durum da bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 7. ve38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin esasının incelenmesinekarar verilen birinci cümlesine ilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin, 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığındanREDDİNE, 5.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VII- SONUÇ

27.10.1999 günlü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun geçici 6.maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin birinci cümlesininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 10.10.2013 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy