ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/107
Karar Sayısı : 2014/107
Karar Günü : 11.6.2014
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Ankara 7. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :3.6.2007 günlü, 5686 sayılıJeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun;
1- 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yeralan ".ihale edilir..." ibaresinin,
2- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesindeyer alan ".ihale edilir." ibaresinin,
Anayasa'nın 2., 7. ve 168. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptallerine karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davacı şirketin dava konusu ihalenin ve ihale şartnamesindeki bazıhususlara ilişkin itirazlarının yer aldığı başvurusunun zımnen reddine ilişkinişlemin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
Kanun'unitiraz konusu kuralları da içeren 16. ve geçici 3.maddeleri şöyledir:
"Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü hizmetleri ileilgili haklar
MADDE 16-(1) MTA, jeotermal ve doğalmineralli su kaynak aramalarını ruhsat harcından ve teminatından muaf olarak buKanun hükümlerine göre ruhsat alarak yapar. MTA'nın arama ruhsatı aldığısahalarda kaynak varlığı tespit etmesi halinde, bu alan MTA tarafındanihaleedilirve ihale üzerinde kalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatıverilir. MTA'nın yaptığı masraflar ihale bedeli üzerinden alındıktan sonrakalan miktar MTA ve idarece eşit paylaşılır.
(2) MTA, yürüyen ruhsat alanları dahil her yerde ruhsat şartıolmaksızın her türlü bilimsel ve teknik çalışmayıyapabilir.
GEÇİCİ MADDE 3- (1) Bu Kanunun yürürlüktarihinden önce MTA tarafından, kamu veya özel tüzel kişilere, belediyelere,özel idarelere sözleşme ile devredilen, kiraya verilen veya kullanım hakkıverilen ve bu Kanunun yürürlük tarihi itibarı ile sona eren kaynak veya kaynakalanları ile MTA'nın yaptığı çalışmalarla belirlediği ve MTA adına tesciledilen ve tescil edilecek kaynak ve/veya kaynak alanları için MTA'ya idaretarafından arama ruhsatı verilerek MİGEM'e bildirilir. Bu ruhsat alanları, MTAtarafındanihale edilir.İhale gelirinden MTA'nın yaptığı arama masraflarıdüşüldükten sonra kalan miktar MTA ile İdare arasında eşit olarak paylaşılır.
(2) MTA adına tescil edilen ve tescil edilecek bu sahalardanherhangi bir nedenle ihale edilemeyenlerden idare payının yarısı MTA'ya ödenir."
III- İLK İNCELEME
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Erhan TUTAL tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılan Anayasakuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.
Başvuru kararında,Kanun'un 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınikinci cümlesinde yer alan ".ihale edilir..." ibaresi ilegeçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ".ihaleedilir." ibaresininiptaline karar verilmesi istenilmiştir.
Kanun'un "Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü hizmetleriile ilgili haklar" başlıklı 16. maddesinde, Maden Tetkik ve AramaGenel Müdürlüğünün (MTA), jeotermal ve doğal mineralli su kaynak aramalarınıruhsat harcından ve teminatından muaf olarak bu Kanun hükümlerine göre ruhsatalarak yapacağı, MTA'nın arama ruhsatı aldığı sahalarda kaynak varlığı tespitedilmesi hâlinde, bu alanların MTA tarafından ihale edileceği ve ihale üzerindekalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatı verileceği; geçici 3.maddesinde ise bu Kanun'un yürürlük tarihinden önce MTA tarafından, kamu veyaözel tüzel kişilere, belediyelere, özel idarelere sözleşme ile devredilen,kiraya verilen veya kullanım hakkı verilen ve bu Kanun'un yürürlük tarihiitibarı ile sona eren kaynak veya kaynak alanları ile MTA'nın yaptığıçalışmalarla belirlediği ve MTA adına tescil edilen ve tescil edilecek kaynakve/veya kaynak alanları için MTA'ya idare tarafından arama ruhsatı verilerekMaden İşleri Genel Müdürlüğü'ne (MİGEM) bildirileceği ve bu ruhsat alanlarınında MTA tarafından ihale edileceği belirtilmiştir.
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, davacı şirketin de ihalesözleşmesi ve şartname almak suretiyle katıldığı ihalede, ihale sürecine vebazı teknik hususlara ilişkin uyuşmazlığın ortaya çıkması üzerine yapılanbaşvurunun reddine ilişkin işlem ile ihale şartnamesi ve ihalenin hukukauygunluğunu denetleyecektir. Başka bir ifadeyle, Mahkemenin önünde görülmekteolan davada, ihalenin kim veya hangi kuruluş tarafından yapılacağına veyaihalenin yapılıp yapılmamasına ilişkin herhangi bir uyuşmazlık söz konusudeğildir. Dolayısıyla jeotermal alanlarda, MTA'nın ihale gerçekleştirebilmesineolanak sağlayan itiraz konusu kuralların somut olayda ortaya çıkan ihtilaflarınçözümünde olumlu veya olumsuz herhangi bir etkisi bulunmadığından, itirazkonusu kuralların Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibarelere ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Zehra Ayla PERKTAŞ ile Erdal TERCAN bu görüşe katılmamışlardır.
IV- SONUÇ
3.6.2007 günlü, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal MineralliSular Kanunu'nun;
1- 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yeralan".ihale edilir."ibaresinin,
2- Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesindeyer alan".ihale edilir."ibaresinin,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibarelereilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Zehra Ayla PERKTAŞ ileErdal TERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,11.6.2014 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞI GÖRÜŞ
Ankara 7. İdare Mahkemesi tarafından 5686 sayılı JeotermalKaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun 16. maddesinin (1) numaralıfıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ". ihale edilir." ibaresinin veGeçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ".ihale edilir." ibaresinin Anayasa'nın 2., 7. ve 168. maddelerine aykırıolduğu gerekçesiyle iptali istenmiştir.
İptali istenen ibarelerin bulunduğu hükümler şu şekildedir:
"MADDE 16-(1) MTA, jeotermal ve doğal mineralli sukaynak aramalarını ruhsat harcından ve teminatından muaf olarak bu Kanunhükümlerine göre ruhsat alarak yapar. MTA'nın arama ruhsatı aldığı sahalardakaynak varlığı tespit etmesi halinde, bu alan MTA tarafındanihale edilirveihale üzerinde kalan istekliye bu alanda idarece işletme ruhsatı verilir.MTA'nın yaptığı masraflar ihale bedeli üzerinden alındıktan sonra kalan miktarMTA ve idarece eşit paylaşılır."
GEÇİCİ MADDE 3-(1) Bu Kanunun yürürlüktarihinden önce MTA tarafından, kamu veya özel tüzel kişilere, belediyelere,özel idarelere sözleşme ile devredilen, kiraya verilen veya kullanım hakkıverilen ve bu Kanunun yürürlük tarihi itibarı ile sona eren kaynak veya kaynakalanları ile MTA'nın yaptığı çalışmalarla belirlediği ve MTA adına tesciledilen ve tescil edilecek kaynak ve/veya kaynak alanları için MTA'ya idaretarafından arama ruhsatı verilerek MİGEM'e bildirilir. Bu ruhsat alanları, MTAtarafındanihale edilir. İhale gelirinden MTA'nın yaptığı aramamasrafları düşüldükten sonra kalan miktar MTA ile İdare arasında eşit olarakpaylaşılır."
İptal talebi, Mahkememiz çoğunluğu tarafından, iptali istenenibarelerin olayda uygulanacak kural olmadığı, uyuşmazlığın çözümlenmesinde biretkisinin bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilmemiştir. Aşağıda belirtilengerekçelerle Mahkememiz çoğunluğunun görüşüne katılmıyoruz.
1- Uyuşmazlık konusu olayda MTA, ihaleye konu alanları, iptaliistenen hükümlere dayanarak ihaleye çıkarmıştır. Belirtmek gerekir ki, MTAihale yetkisini iptali istenen kurallardan almıştır. O nedenle kuralın, somutolaydan ilgisiz olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak, davacı şirkettarafından bazı teknik konulardaki eksiklikler nedeniyle ihalenin iptaliistendiğinden, söz konusu ibarelerin davanın bundan sonraki aşamalarında ilgisiyok gibi gözükse de, bu durum yanıltıcıdır. Zira, iptal talebi söz konusukurallarda sadece ihaleye yetki verildiği, ihale sürecine ilişkin hiçbir usulve esasın belirlenmediği, bu hususların kanunda açıklanması gerektiğinedenlerine dayanmaktadır. Kurallarda, Anayasa'ya uygun şekilde gerekli açıklıkbulunmadığı, o nedenle de uyuşmazlığın ne şekilde çözümlenebileceği konusundamahkemede tereddüt oluşmasına neden olunduğu anlaşılmaktadır. Bu açıdan, iptaliistenen ibareler ve ilişkili kurallar, olayla ilgilidir ve iptali istenenibarelerin olayda uygulanacak kural kapsamında değerlendirilmesi gereklidir.
2 - Anayasa m.153, beşinci fıkra gereğince iptal kararları geriyeyürümez, iptal kararından sonraki olaylara uygulanır. Ancak, itiraz yolu ilegelen işlerde, 6216 s.K. m. 40, fıkra 5 gereğince Anayasa Mahkemesi tarafındaniptal kararı verilirse ve bu karar o uyuşmazlık hakkındaki karar kesinleşinceyekadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır. Başvuru konusu olayda da,davacının talebi ihalenin iptalidir. İtiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesitarafından verilebilecek bir iptal kararı davaya bakan mahkeme tarafından dadikkate alınmak durumunda olduğundan, mahkemece ihalenin iptaline kararverilebilir. İptali istenen ibareler, bu açıdan da davayı etkileyebilecekdurumda olduğundan, olayda uygulanacak kural niteliği taşımaktadır.
Yukarıda belirtilen nedenlerle, itiraz yolu ile iptali istenen5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun 16.maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan ". ihaleedilir." ibaresinin ve Geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikincicümlesinde yer alan ". ihale edilir." İbaresinin olayda uygulanacakkural olduğu ve Anayasa'ya aykırılık iddiasının incelenmesi gerektiğikanaatinde olduğumuzdan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Erdal TERCAN