ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2014/108
KararSayısı : 2015/8
KararTarihi : 14.1.2015
R.G.Tarih-Sayı : 21.5.2015-29362
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 11. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 27.2.2003 tarihli ve 4817 sayılıYabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un 14. maddesinin birincifıkrasının (d) bendinin Anayasa'nın 2., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davacı şirket bünyesinde müdür olarak görev yapan yabancı uyruklukişiye ait çalışma izni başvurusunun, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıtarafından reddedilmesi üzerine ret işleminin iptali istemiyle açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren, "İzin istemininreddi" başlıklı 14. maddesi şöyledir:
"Madde 14- Çalışma izni veya çalışma izninin uzatılması istemi;
a) İş piyasasındaki durum ve çalışma hayatındakigelişmeler ve istihdama ilişkin sektörel ve ekonomik konjonktürdeğişikliklerinin çalışma izni verilmesine elverişli olmaması,
b) Başvurulan iş için ülke içinde, dört haftalıksüre içerisinde o işi yapacak aynı niteliğe sahip kişinin bulunması,
c) (Değişik: 4/4/2013-6458/123 md.) İçişleriBakanlığının olumsuz görüş bildirmesi,
d) Bir işyeri, işletme veya meslek için izintalebi reddedilen yabancının aynı işyeri, işletme veya aynı meslek için izintalebinin reddedildiği tarihten itibaren bir yıl geçmeden yeniden izintalebinde bulunması,
e) Yabancının çalışmasının millî güvenlik, kamudüzeni, genel asayiş, kamu yararı, genel ahlâk ve genel sağlık için tehditoluşturması,
Hallerinde reddedilir."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 48. ve 49. maddelerinedayanılmış, Anayasa'nın 13. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarıncaSerruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, ZehraAyla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN,M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 11.6.2014tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ARSLANtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı,dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla,yabancının, aynı işyeri, işletme veya meslek için reddedilen çalışma iznitalebinin bir yıl içinde tekrarlanması hâlinde hiçbir ayrıma, özel birdüzenlemeye ya da sınıflandırmaya gidilmeksizin sadece bu gerekçeylereddedilmesinin çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkını engelleyicive daraltıcı bir sınırlama getirildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2.,48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, itiraz konusu kural ilgisinedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kuralda, bir işyeri, işletme veyameslek için izin talebi reddedilen yabancının aynı işyeri, işletme veya aynımeslek için izin talebinin reddedildiği tarihten itibaren bir yıl geçmedenyeniden izin talebinde bulunması hâlinde bu isteminin reddedileceği hükümaltına alınmıştır. Buna göre, yabancı kişinin çalışma izni talebinin bir defareddi durumunda, ret tarihinden itibaren bir yıl süreyle aynı işyeri, işletmeveya aynı meslek için yeniden çalışma izni başvurusunda bulunulamayacaktır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurupbunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerindehukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlıolan devlettir.
Anayasanın 48. maddesinin birincifıkrasında, "Herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşmehürriyetine sahiptir..."; 49. maddesinin birinci fıkrasındada, "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir." hükümleriyer almaktadır. Her iki maddede yer alan "herkes" ibaresi, buhaklardan yabancıların da vatandaşlar gibi yararlanabileceklerinigöstermektedir.
Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerinedokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplerebağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği ve bu sınırlamaların,Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetingereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir.
Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde, yabancılarınçalışma hakkı ve özgürlüğü ile sözleşme özgürlüğüne yönelik herhangi birsınırlama öngörülmemiştir. Bununla birlikte, kanun koyucunun, kamu yararını gerçekleştirme,çalışma hayatını düzenleme, çalışma koşullarının standartlarını yükseltme,bunlara ilişkin sınırlamalar getirme, yabancıların ülkemizdeki çalışmalarınıizne bağlama ve yabancılara verilecek çalışma izinleriyle ilgili esaslarıbelirlemek üzere düzenlemeler yapabileceği kuşkusuzdur. Çalışma özgürlüğü vehakkı mutlak ve sınırsız bir hak olmayıp belli kriterlere uygun olmak kaydıylasınırlamalara tabi olabilecek haklardandır. Bu sınırlamalar, Anayasa'nın 13.maddesinin öngördüğü şekilde, hukuk devletinin gereklerini karşılayan bir kanunaracılığıyla, meşru bir amaçla, demokratik bir toplumda gerekliliğe hizmet edenölçülülük ilkesine uygun şekilde gerçekleştirilmelidir.
Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, amaç vearaç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder.Ölçülülük, aynı zamanda yasal önlemin sınırlama amacına ulaşmaya elverişliolmasını, amaç ve aracın ölçülü bir oranı kapsamasını ve sınırlayıcı önlemindemokratik toplum düzeni bakımından zorunluluk taşımasını da içeren birilkedir.
İtiraz konusu kuralla, yabancının, aynı işyeri,işletme veya meslek için reddedilen çalışma izni talebinin bir yıl içindetekrarlanması hâlinde hiçbir ayrıma, özel bir düzenlemeye ya da sınıflandırmayagidilmeksizin sadece bu gerekçeyle reddedilmesinin çalışma ve sözleşmeözgürlüğü ile çalışma hakkını engelleyici ya da daraltıcı bir sınırlamagetirdiği açıktır. Yabancıların çalışma izinlerinin sınırlandırılması, herdevletin öncelikle kendi işsiz vatandaşlarına iş imkânı sağlama amacı içindeolması, bazı mesleklerin vatandaşlar tarafından yapılmasının birçok açıdanzorunlu olması gibi gerekçelere dayandırılabilir. Bu gerekçelerle getirilenkısıtlamalar açısından düzenlemenin meşru bir amaca hizmet ettiği söylenebilir.Ancak itiraz konusu kuralın gerekçesinde bu kurala ilişkin bir ifade yeralmamakta, uygulamada, bürokrasinin gereksiz iş yükünden kurtulması amacıylagetirildiği anlaşılmaktadır.
Kanunların izin verdiği alanlarda çalışmasımümkün olan yabancı kimselerin çalışma izni başvurusu bir kez reddedildiktensonra, ret gerekçelerini karşılamış olsa bile, herhangi bir makul gerekçeortaya konulmaksızın ve hiçbir ayrıma, özel bir düzenlemeye ya dasınıflandırmaya gidilmeksizin bir yıl içerisinde aynı işyeri, işletme veya aynımeslek için ikinci kez yapılan izin başvurularının mutlak surettereddedilmesinin hakkaniyete uygun olduğu söylenemez.
Buna göre, itiraz konusu kuralla, ölçülülükilkesinin gereği olan amaç ile araç arasında makul ve orantılı bir ilişkibulunmadığı ve yapılan sınırlamayla sağladığı yarar arasında hakkaniyete uygunbir denge kurulmadığı, çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkınıölçüsüzce sınırlandırdığı anlaşıldığından kural, Anayasa'ya aykırılıkoluşturmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralAnayasa'nın 2., 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- SONUÇ
27.2.2003 tarihli ve 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleriHakkında Kanun'un 14. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, 14.1.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN