ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/128
Karar Sayısı : 2015/10
Karar Tarihi : 14.1.2015
R.G. Tarih-Sayı :9.4.2015-29321
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN : İstanbul Anadolu 14. Sulh Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 12.1.2011 tarihli ve6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 23. maddesinin (2) numaralıfıkrasında yer alan ".davaya ondan sonra bakacak mahkemeyibağlar." ibaresininAnayasa'nın 9., 36., 37., 138. ve 152.maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davacı tarafından adının değiştirilmesi istemiyle açılan davada,asliyeve sulh hukuk mahkemeleri arasında oluşan olumsuz görev uyuşmazlığında, itirazyoluna başvuran Mahkeme, Yargıtay ilgili Dairesi tarafından görevli yargı yeriolarak belirlenmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme de itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 23. maddesişöyledir:
"İnceleme usulü ve sonucu
MADDE 23- (1)Yargı yerinin belirlenmesine ilişkin inceleme dosya üzerinden yapılabilir.
(2) Bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca verilen yargı yeribelirlenmesi ile kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşengöreve veya yetkiyeilişkin kararlar, davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 9., 36., 37., 138. ve 152.maddelerine dayanılmış, Anayasa'nın 141. ve 142. maddeleri ise ilgiligörülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ,Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ veHasan Tahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 16.7.2014 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan veilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, nüfusta ad ve soyadı değiştirilmesi veyadüzeltilmesi davalarında Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra sulh hukuk veasliye hukuk mahkemelerinden hangisinin görevine girdiği konusunda çok fazlaolumsuz görev uyuşmazlığının doğduğu, görev uyuşmazlıklarının çözümlenmesi içindosyaların gönderildiği Yargıtay tarafından nüfus kayıt tashihi davalarının birkısmının asliye hukuk mahkemesinde bir kısmının da sulh hukuk mahkemesindeyargılamasının yapılmasına karar verildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın9., 36., 37., 138. ve 152.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural Anayasa'nın141. ve 142. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kuralla, ilk derece mahkemeleri için bölge adliyemahkemesi, bölge adliye mahkemeleri için de Yargıtay tarafından verilen yargıyeri belirlenmesine ilişkin kararlar ile kanun yolu incelemesi sonucukesinleşen göreve veya yetkiye ilişkin kararların, davaya bu karardan sonrabakacak mahkemeyi bağlayacağı öngörülmektedir.
Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.maddesinin birinci fıkrasında, "Herkes, meşru vasıta ve yollardanfaydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia vesavunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." denilmektedir.
Anayasa'nın 141. maddesinin son fıkrasında ise "Davalarınen az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargınıngörevidir." denilmiştir. Anayasa'nın 142. maddesiyle demahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişinin ve yargılamausullerinin kanun ile düzenlenmesi öngörülmüş, usul kanunlarının Anayasa'yauygun olmak koşulu ile düzenlenmesi hususu kanun koyucunun takdirinebırakılmıştır. Bu bağlamda kanun koyucu, usul ekonomisi bakımından kararlarınözelliklerine göre farklı kanun yolları öngörebilir yahut bazı kararlar için dehiçbir kanun yolu öngörmeyebilir.
Hak arama özgürlüğünün düzenlendiği Anayasa'nın 36. maddesinde hakarama hürriyeti için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş ise demahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerininkanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142.ve davaların mümkün olansüratle sonuçlandırılmasını ifade eden Anayasa'nın 141. maddelerinin, hak aramahürriyetinin kapsamının belirlenmesinde gözetilmesi gerektiği açıktır.
İtiraz konusu kural ile bölge adliye mahkemesi ve Yargıtaytarafından verilen yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlar ile kanun yoluincelemesinden geçen görev ve yetkiye ilişkin kararların tekrar görev ve yetkiyönünden ele alınması sınırlandırılmaktadır. Zira bu kararlar zaten üst mahkemeolan bölge adliye mahkemeleri veya Yargıtay tarafından değerlendirilerekverildiği için,aynı hususun tekrar üst mahkemelerce incelenmesi, hem davalarınuzamasına neden olacak hem de yüksek mahkemelerin iş yükünü artıracaktır.Kişiler arasındaki uyuşmazlıkların daha kısa süre içinde kesin bir şekildeçözümlenmesi, usul ekonomisi bakımından önemli olduğu gibi davanıntaraflarını davaların uzaması nedeniyle oluşabilecek mağduriyetlere karşıkorumak bakımından da önemlidir. İtiraz konusu kural, davanın esasına ilişkinolmayan bir usul kuralı olup davaların görülmesi ve sonuçlandırılmasınınhızlandırılmasını amaçladığı açıktır. Bu çerçevede kuralın, kanun koyucununtakdir yetkisi kapsamında yaptığı bir düzenleme olması nedeniyle hukuk devletiilkesiyle çelişen bir yönü olmadığı gibi adil yargılanma ölçütleri içindeyer alan "makul süre içinde yargılanma" ilkesine deuygun bir düzenlemedir.
Diğer taraftan mahkemelere verilen görev ve yetkilerikullanan hâkimlerin, tarafsızlığı, bağımsızlığı, Anayasa ve kanunlarabağlılıkları açısından, sulh hukuk mahkemeleri ile asliye hukuk mahkemeleriarasında güven yönünden bir farklılık olduğu da söylenemez. Kanun koyucununtakdir yetkisi kapsamında, davaların daha az giderle ve daha süratli birşekilde görülmesini ve üst mahkemelerin iş yükünün azaltılmasını sağlamak içinkamu yararı amacıyla kabul edilen itiraz konusu kuralda Anayasa'ya aykırı biryön bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 36., 141. ve142. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın9., 37., 138. ve 152.maddeleriyle ilgisigörülmemiştir
VI- SONUÇ
12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun23. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan ".davaya ondansonra bakacak mahkemeyi bağlar." ibaresinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN