ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/138
Karar Sayısı : 2015/7
Karar Tarihi : 14.1.2015
R.G. Tarih-Sayı :7.4.2015-29319
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : DanıştayOnuncu Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 20.6.2012tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 3. maddesinin (1)numaralı fıkrasının, 12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'un 101. maddesiyledeğiştirilen (f) bendinde yer alan ".Bakanlık ve ilgili kuruluşlarındaçalışma hayatını denetleyen müfettişler." ibaresinin Anayasa'nın 2.,10. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesiistemidir.
I- OLAY
Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği tarafından, yönetmelikdeğişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu yönetmeliğin kanunidayanağı olan itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 3. maddesi şöyledir:
"Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Kanununuygulanmasında;
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
b) Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızınkamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi,
c) Çalışan temsilcisi: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgiliçalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerdebulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışanı,
ç) Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliğiile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzerikonularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahipkişiyi,
d) Eğitim kurumu: İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğersağlık personelinin eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamukurum ve kuruluşlarını, üniversiteleri ve Türk Ticaret Kanununa göre faaliyetgösteren şirketler tarafından kurulan müesseseleri,
e) Genç çalışan: Onbeş yaşını bitirmiş ancak onsekiz yaşınıdoldurmamış çalışanı,
f) (Değişik: 12/7/2013-6495/101 md.) İş Güvenliği Uzmanı: Usul veesasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmaküzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesinesahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyenmüfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerinmezunları ile teknik elemanı,
g) İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydanagelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engellihâle getiren olayı,
ğ) İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahuttüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları,
h) İşyeri: Mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayanunsurlar ile çalışanın birlikte örgütlendiği, işverenin işyerinde ürettiği malveya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altındaörgütlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku,yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğereklentiler ve araçları da içeren organizasyonu,
ı) İşyeri hekimi: İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmaküzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimi,
i) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi: İşyerinde iş sağlığı vegüvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personelesahip olan birimi,
j) Konsey: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyini,
k) Kurul: İş sağlığı ve güvenliği kurulunu,
l) Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortayaçıkan hastalığı,
m) Ortak sağlık ve güvenlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları,organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösterenşirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmaküzere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkçayetkilendirilen birimi,
n) Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında işsağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak içinplanlanan ve alınan tedbirlerin tümünü,
o) Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başkazararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,
ö) Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdangelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yolaçan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerekderecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıylayapılması gerekli çalışmaları,
p) Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek,çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,
r) Tehlike sınıfı: İş sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işinözelliği, işin her safhasında kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, işekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri, çalışma ortam ve şartları ile ilgilidiğer hususlar dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubunu,
s) (Değişik: 12/7/2013-6495/101 md.) Teknik eleman: Tekniköğretmen, fizikçi, kimyager ve biyolog unvanına sahip olanlar ileüniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği programı mezunlarını,
ş) İşyeri hemşiresi: 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı HemşirelikKanununa göre hemşirelik mesleğini icra etmeye yetkili, iş sağlığı ve güvenliğialanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş işyeri hemşireliğibelgesine sahip hemşire/sağlık memurunu,
ifade eder.
(2) İşveren adına hareket eden, işin ve işyerinin yönetimindegörev alan işveren vekilleri, bu Kanunun uygulanması bakımından işverensayılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 49. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ınkatılımlarıyla 11.9.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasınınişçileri çalışmaları sırasında sağlığa aykırı etkenlerden ve tehlikelerdenkorumakla mümkün olabileceği, dolayısıyla konunun çalışma hayatına ilişkinteknik bilgi birikimi ve teknik uzmanlık gerektirdiği, kural ile iş güvenliğiuzmanlığının sadece mühendis, mimar ve teknik elemanlar tarafındanyapılabilecek bir iş olmaktan çıkarıldığı, kuralda bahsedilen müfettişlerinhukuk, siyasal bilimler ve idari bilimler gibi sosyal bilimler alanlarındanmezun olan kişiler olduğu ve bu kişilerin teknik bilgi birikiminden yoksunoldukları, bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu, iş güvenliği uzmanlığıtanımının bu şekilde idari denetim, inceleme ve soruşturma yapmakla görevli veyetkili olanlara açılmasının kavram karışıklığına yol açabileceği ve çalışmabarışını bozucu nitelikte olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun'un iş güvenliği uzmanının tanımının yapıldığı ve aynızamanda itiraz konusu kuralın da yer aldığı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (f) bendinde, "İş Güvenliği Uzmanı: Usul ve esaslarıyönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzereBakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlıkve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ilemühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknikelemanı.ifade eder." denilmektedir. İtiraz konusu kural, Çalışma veSosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatınıdenetlemekle görevli müfettişlerin de iş güvenliği uzmanı olabileceklerinidüzenlemektedir.
Buna göre iş güvenliği uzmanı olmak için hem kuralın itiraza konukısmında anılanlar hem de diğer şekilde iş güvenliği uzmanı olabilecek teknikpersonel için; usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı vegüvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliğiuzmanlığı belgesine sahip olmak şarttır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 49. maddesinin ikinci fıkrasında, "Devlet,çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek içinçalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeyeelverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gereklitedbirleri alır." hükmüne yer verilmiştir.
Yasamanın genelliği ilkesi uyarınca Anayasa'da bir konuda emrediciya da yasaklayıcı bir kural konulmamışsa, bu konunun düzenlenmesi anayasalilkeler içinde kanun koyucunun yetkisindedir. İş güvenliği uzmanlığı ile ilgiliolarak Anayasada herhangi bir hükme yer verilmediğinden kimlerin bu mesleğiyürütebileceği hususu kanun koyucunun takdirindedir.
Kuralda bahsedilen görevliler; Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu ve Türkiye İş Kurumunda görev yapan veçalışma hayatını denetleyen müfettişlerdir. Söz konusu kişiler mesleğe özel biryarışma sınavı ile müfettiş yardımcısı olarak girmekte, en az üç yıl boyuncabaşarılı olarak çalışma şartlarını yerine getirdikten sonra kurumlarıncayapılacak yeterlilik sınavına girebilmekte ve sınavda başarılı olmaları hâlindemüfettiş olarak atanabilmektedirler. Anılan görevliler, gerek yardımcılık veyetişme dönemlerinde ve gerekse mesleklerini ifa ettikleri ilerleyen yıllardahem görev yaptıkları kurum mevzuatının gerektirdiği bilgilere sahip olmakta hemde çalışma hayatını ilgilendiren diğer teknik mevzuatın öğrenilmesi veuygulanması konusunda gerekli ve yeterli donanıma sahip olarakyetişmektedirler. Kaldı ki çalışma hayatını denetleyen kapsama dâhilmüfettişler, kural ile kendilerine ilave bir imkân olarak verilen iş güvenliğiuzmanlığı mesleğini icra edenlerin yapmış olduğu iş ve işlemleri denetlemeklegörevli ve yetkilidirler.
Çalışma hayatı içerisinde daha önceden yer almayan ve Kanun ilesisteme dâhil olan iş güvenliği uzmanlarının, işyerlerinde ve diğer çalışmaortamlarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak alınacak ve uygulanacaktedbirleri belirleme ve belirlenen bu tedbirlerin hayata geçirilmesi konusundagerçekleştirecekleri faaliyetler doğrudan doğruya çalışanları korumaya yönelikolacağından söz konusu unvana sahip kişiler arasına yukarıda niteliklerinedeğinilen kişilerin de dâhil olması Anayasa'nın 49. maddesiyle çelişmez.
Buna göre iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak şartıyla,iş güvenliği uzmanı olabilecek kişiler olan mühendis, mimar ve teknik elemanlararasına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve ilgili kuruluşlarında çalışmahayatını denetlemekle görevli müfettişlerin de dâhil edilmesi kanun koyucununtakdirindedir. Bu düzenlemenin kanun koyucunun gözettiği amacı yerine getiripgetiremeyeceği hususu yerindeliğe ilişkin olup anayasallık denetiminin kapsamıdışındadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 49.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve GüvenliğiKanunu'nun 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının, 12.7.2013 tarihli ve 6495sayılı Kanun'un 101. maddesiyle değiştirilen (f) bendinde yer alan".Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyenmüfettişler." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, 14.1.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN