ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/140
Karar Sayısı : 2015/85
Karar Tarihi : 8.10.2015
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 24.11.2015-29542
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çankırı1. Asliye Ceza Mahkemesi (E.2014/140, E.2014/141)
İTİRAZLARIN KONUSU: 26.9.2004tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin;
1- (1) numaralı fıkrasında yer alan "Kişi, kasten işlemişolduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;." bölümünün,fıkranın (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden." ibaresiyönünden,
2- (1) numaralı fıkrasında yer alan ".hapis cezasına."ibaresinin, fıkranın (b) bendi yönünden,
3- (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Seçmeve." ve ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibarelerinin,
4- (2) numaralı fıkrasının, aynı maddenin (1) numaralı fıkrasının(b) bendi yönünden,
5- (4) numaralı fıkrasında yer alan "Kısa süreli hapiscezası ertelenmiş veya." ibaresinin, aynı maddenin (1) numaralı fıkrasının(b) bendi yönünden,
Anayasa'nın 2., 10., 11., 12., 13., 66., 67., 68., 69., 70., 71.,72., 73., 74., 76. ve 101. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Sanıklar hakkında hırsızlık ve yaralama suçlarından dolayıaçılan kamu davalarında, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme iptalleri için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun'un itiraz konusu kuralları da içeren 53. maddesi şöyledir:
"Madde 53- (1) Kişi,kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucuolarak;
a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevininüstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veyaDevlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunankurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet vehizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğersiyasi hakları kullanmaktan,
c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmettebulunmaktan,
d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi partitüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,
e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altındaserbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten,
Yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suçdolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar buhakları kullanamaz.
(3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilenhükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileriaçısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezasıertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hakyoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.
(4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiiliişlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkrahükmü uygulanmaz.
(5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüyekullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyethalinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanınyarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasınakarar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyleişlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkininkullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icrayakonan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazındanitibaren işlemeye başlar.
(6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeniningerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenentaksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamaküzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesiningeri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmünkesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibarenişlemeye başlar."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN'ınkatılımlarıyla 11.9.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantılarında,dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III- BİRLEŞTİRME KARARI
2. 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan "Kişi, kasten işlemişolduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucuolarak" bölümünün ve (2) numaralı fıkrasının, (1) numaralıfıkranın (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itirazbaşvurusuna ilişkin davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2014/140sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, E.2014/141 sayılı dosyanın esasınınkapatılmasına, esas incelemenin E.2014/140 sayılı dosya üzerindenyürütülmesine, 8.10.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
3. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kanun'un 53. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasında Yer Alan "Kişi,kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucuolarak" Bölümünün, Fıkranın (b) Bendinde Yer Alan ".seçilmeehliyetinden." İbaresi Yönünden İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
4. Başvuru kararında özetle, Anayasa'nın 76. maddesinin (2)numaralı fıkrasında taksirli suçlar hariç olmak üzere, bir yıl veya daha fazlahapis cezasına hükmedilenlerin affa uğramış olsalar bile milletvekiliseçilemeyeceğinin ifade edildiği, itiraz konusu kuralın seçilme ehliyetiyönünden Anayasa'daki düzenlemeye uygun olmadığı, Kanun'un 49. maddesinin (1)numaralı fıkrasına göre hapis cezasının asgari haddinin Kanun'da aksibelirtilmeyen hâllerde bir ay olduğu, bu düzenleme karşısında kişilerin biryıldan az hapis cezasına mahkûmiyetleri hâlinde dahi seçilme ehliyetindenyoksun bırakılabilecekleri belirtilerek kuralın, Kanun'un 53. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden Anayasa'nın 11., 12., 13., 67., 76. ve 101. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
5. İtiraz konusu kural ile kişilerin kasten işlemiş olduklarısuçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak seçilmeehliyetinden yoksun bırakılmaları öngörülmüştür.
6. Anayasa'nın, seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunmahaklarını düzenleyen 67. maddesinin birinci fıkrasında, "Vatandaşlar,kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarakveya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasınakatılma hakkına sahiptir." milletvekili seçilme yeterliğini düzenleyen76. maddesinin ikinci fıkrasında da "En az ilkokul mezunu olmayanlar,kısıtlılar, yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar, kamuhizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazlahapis ile ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar; zimmet, ihtilâs, irtikâp,rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlıiflas gibi yüz kızartıcı suçlarla, kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlarafesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, (Değişik ibare: 27.12.2002 -4777/1 md.) terör eylemlerine katılma ve bu gibi eylemleri tahrik ve teşviksuçlarından biriyle hüküm giymiş olanlar, affa uğramış olsalar bile milletvekiliseçilemezler." hükmü yer almaktadır.
7. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasından, kişilerinseçilme ehliyetinden yoksun bırakılabilmesi için, mahkûm olunan suçun kastenişlenmiş ve hapis cezasını gerektiren bir suç olmasının yeterli görüldüğüanlaşılmaktadır. Kanun'un 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, süreli hapiscezasının kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazlaolamayacağı ifade edilmiştir. Bu durumda kasten işlenen suç nedeniylehükmedilen bir yıldan az hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde de seçilmeehliyetinden yoksunluk söz konusu olabilecektir. Oysa Anayasa'nın 76.maddesinin ikinci fıkrasında, belirli suçlardan hüküm giymiş olanların affauğramış olsalar bile milletvekili seçilemeyecekleri belirtilmekle birlikte, bukapsamda yer almayan suçlar yönünden de taksirli suçlar hariç bir yıl veya dahafazla hapis cezasına hüküm giymiş olanların milletvekili seçilemeyeceklerikabul edilmiştir. Bir başka deyişle, Anayasa'nın 76. maddesinde sayılan suçlardışında taksirli suçlar hariç toplam bir yıldan az hapis cezasına mahkûm olmahâli, milletvekili seçilmeye engel bir durum olarak öngörülmemiştir.
8. Bu nedenle, kişilerin kasten işlemiş oldukları suçtan dolayıbir yıldan az hapis cezasına mahkûm olmaları hâlinde dahi seçilme haklarındanyoksun bırakılmalarını öngören itiraz konusu kural, Kanun'un 53. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "seçilme ehliyeti"yönünden Anayasa'nın 76. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
9. Kural, Kanun'un 53. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden Anayasa'nın 76. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğindenAnayasa'nın 11., 12., 13., 67. ve 101. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesinegerek görülmemiştir.
B- Kanun'un 53. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasında Yer Alan".hapis cezasına." İbaresinin, "Seçme ve seçilmeehliyetinden..." İbaresi Yönünden İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
10. Başvuru kararında özetle, Anayasa'nın 76. maddesinin ikincifıkrasında hırsızlık suçundan mahkûm olanların, cezanın türü ve miktarı neolursa olsun milletvekili seçilemeyecekleri belirtilmiş olmasına rağmen, itirazkonusu ibare nedeniyle hırsızlık suçundan para cezasına mahkûm olan ya da hapiscezası seçenek yaptırımlara çevrilenlere Kanun'un 53. maddesininuygulanmayacağı, dolayısıyla bu kişilerin seçilme ehliyetinden yoksunbırakılmamış olacakları belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10., 11. ve 76. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
11. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyleAnayasa'nın 13. ve 67. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
12. İtiraz konusu ibareyle, kişilerin seçme ve seçilmeehliyetinden yoksun bırakılmalarını gerektirecek cezanın, kasten işlenen birsuç nedeniyle mahkûm olunan hapis cezası olduğu hüküm altına alınmıştır.
13. Anayasa'nın 13. maddesinde, "Temel hak vehürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerindebelirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Busınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâikCumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." denilmektedir.
14. Anayasa'nın, seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunmahaklarını düzenleyen 67. maddesinde, "Vatandaşlar, kanundagösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya birsiyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkınasahiptir.
(Değişik: 23.7.1995-4121/5 md.) Seçimler ve halkoylamasıserbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarınagöre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Ancak, yurt dışında bulunanTürk vatandaşlarının oy hakkını kullanabilmeleri amacıyla kanun, uygulanabilirtedbirleri belirler.
(Değişik: 17.5.1987-3361/1 md.; 23.7.1995-4121/5 md.)Onsekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılmahaklarına sahiptir.
Bu hakların kullanılması kanunla düzenlenir.
(Değişik: 23.7.1995-4121/5 md.) Silah altında bulunan er veerbaşlar ile askerî öğrenciler,(Ek ibare: 3.10.2001-4709/24 md.) taksirlisuçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oykullanamazlar. Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde (Değişik ibare:3.10.2001-4709/24 md.) oy kullanılması ve oyların sayım ve dökümünde seçimemniyeti açısından alınması gerekli tedbirler Yüksek Seçim Kurulu tarafındantespit edilir ve görevli hâkimin yerinde yönetim ve denetimi altında yapılır.
(Ek fıkra: 23.7.1995-4121/5 md.) Seçim kanunları, temsildeadalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir.
(Ek fıkra: 3.10.2001-4709/24 md.) Seçim kanunlarında yapılandeğişiklikler, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacakseçimlerde uygulanmaz. " hükmü yer almaktadır.
15. Demokratik toplumlarda temel hak ve özgürlükler yönündenserbestlik asıl, sınırlama ise istisnadır. Anayasalar temel hak veözgürlüklerin hangi nedenlerle ve ne ölçüde sınırlandırılabileceğinibelirlemektedir. Bu anlamda, Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak veözgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin kurallara yer verilmiştir.
16. Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihat hâlini alankararlarında belirtildiği üzere, her temel hak ve özgürlüğün doğasındankaynaklanan sınırları da bulunmaktadır. Birlikte yaşamanın zorunlu sonucuolarak, hak ve özgürlüklerin başkalarının aynı hak ve özgürlüklerdenfaydalanmasını engelleyici, başkalarına zarar verici mahiyette kullanılmamasıgerekir. Ayrıca, Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kuralların da birdiğer temel hak ve hürriyetin sınırını oluşturabilmesi mümkündür.
17. Anayasa'nın "Siyasî Haklar ve Ödevler"başlıklı bölümünde yer alan seçme hakkı, yalnızca bir hak olmayıp aynı zamandabir görev olarak da belirlenmiştir. Bir halk yönetimi olan ve ulusalegemenliği en iyi biçimde yaşama geçiren, çoğulcu, katılımcı, kurallar vekurumlar düzeni demokrasilerde devlet yönetiminin olmazsa olmazkoşullarından olan seçme hakkı milli iradenin belirlenme aracıdır vedemokrasinin en doğal ve en temel göstergesidir. Seçme hakkı, demokrasiye anlamveren ve onu yaşama geçiren bir haktır. Bu bağlamda vatandaşların en temelhaklarından biri olan seçme hakkı, bu hakkın en geniş şekilde kullanılması olanağıile anlam kazanacağından Anayasa'nın ve ona uygun olarak çıkarılacak yasanınbelirleyeceği zorunlu durumlar dışında kısıtlanmaması gerekir.
18. Demokratik ülkelerde, seçme hakkına sahip olanları ve kimlerinoy kullanabileceğini belirlemeye yönelik tercihlerde bulunma konusunda kanunkoyucunun takdir yetkisi bulunmakla birlikte, kanun koyucunun bu yetkisianayasayla sınırlı olup yapılacak düzenlemelerin, anayasal ilkeler ile temelhak ve hürriyetleri ihlal etmemesi gerekir. Anayasal demokrasinin temelinde,herkesin doğuştan ve insan olması nedeniyle sahip olduğu temel haklarınçoğunluğun iradesine rağmen korunması, bu hak ve özgürlüklerin oylama konusudahi yapılamaması düşüncesi yatmaktadır. Bu anlamda temel hak ve özgürlükler,demokratik siyasi iktidarların anayasal sınırlarını oluşturmaktadır. Kanunla busınırlara uyulup uyulmadığını denetleme görev ve yetkisi de hiç kuşkusuzAnayasa Mahkemesine aittir.
19. Temel hak ve hürriyetler bakımından meşru amaçla getirilensınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde ifade edilen kriterlere aykırı olamaz.Bu anlamda dava konusu kurallar yönünden de kanun koyucunun, Anayasa'nın 67.maddesi uyarınca seçme hakkının kapsamını tespit etme ve düzenleme yetkisi ileilgili getirdiği düzenlemelerin Anayasa'nın 13. maddesine aykırılık taşımamasıgerekir.
20. Temel hak ve özgürlükler özlerine dokunulmaksızın yalnızcaAnayasa'da öngörülen sebeplerle ve ancak kanunla sınırlanabilir.Dokunulamayacak "öz", her temel hak ve özgürlük açısındanfarklılık göstermekle birlikte kanunla getirilen sınırlamanın hakkın özünedokunmadığının kabulü için temel hakların kullanılmasını ciddî surettegüçleştirip, amacına ulaşmasına engel olmaması ve etkisini ortadan kaldırıcıbir nitelik taşımaması gerekir.
21. Temel hak ve özgürlüklerin özlerine dokunulmaksızın yapılansınırlamalar yönünden ise bu sınırlamaların, demokratik toplum düzeniningerekleri ile ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Bir başkadeyişle, öze dokunan sınırlamalar, "demokratik toplum düzeniningerekleri" ve "ölçülülük" ilkelerine evleviyetleaykırı olacağından, temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunan sınırlamalaryönünden "demokratik toplum düzeninin gerekleri" ve "ölçülülük" ilkeleribakımından ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
22. Öze dokunma yasağını ihlal etmeyen müdahaleler yönündengözetilmesi öngörülen "demokratik toplum düzeninin gerekleri"kavramı, öncelikle ilgili hak yönünden getirilen sınırlamaların zorunlu ya daistisnai tedbir niteliğinde olmalarını, başvurulabilecek en son çare ya daalınabilecek en son önlem olarak kendilerini göstermelerini gerektirmektedir."Demokratik toplum düzeninin gerekleri"nden olma, birsınırlamanın demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanmasıamacına yönelik ve ölçülü olmasını ifade etmektedir.
23. Anayasa'nın 13. maddesinde ifade edilen "ölçülülükilkesi", temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkinbaşvurularda dikkate alınması gereken bir diğer ilkedir. Demokratik toplum düzeniningerekleri ve ölçülülük ilkeleri, iki ayrı kriter olarak düzenlenmiş olmaklabirlikte bu iki kriter arasında sıkı bir ilişki vardır. Temel hak veözgürlüklere yönelik herhangi bir sınırlamanın, demokratik toplum düzeni içingerekli nitelikte, başka bir ifadeyle öngörülen kamu yararı amacınıgerçekleştirmekle birlikte, temel haklara en az müdahaleye olanak veren ölçülübir sınırlama niteliğinde olup olmadığının incelenmesi gerekir.
24. Ölçülülük, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanma amaçları ilesınırlama araçları arasındaki ilişkiyi yansıtır. Ölçülülük denetimi, ulaşılmakistenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracındenetlenmesidir. Bu sebeple, kuralın hedeflenen amaca ulaşabilmek içinelverişli, gerekli ve orantılı olup olmadığı değerlendirilmelidir.
25. Belirtilen nitelikleri gereği, Anayasa'nın 13. maddesinde yeralan ve aralarında sıkı bir ilişki bulunan, "temel hak ve hürriyetlerinözü", "demokratik toplum düzeninin gerekleri" ve"ölçülülük ilkesi" kavramları, bir bütünün parçaları olup,"demokratik bir hukuk devleti"nin özgürlükler rejimindegözetilmesi gereken temel ölçütleri oluşturmaktadır.
26. Demokratik toplum, milli iradenin belirlenme aracı olanseçme hakkının en geniş şekilde kullanılabildiği bir düzeni gerektirir.Demokrasilerde devlete düşen görev, bireyin genel, eşit, bireysel, gizlive serbest seçme hakkını kullanabilme imkânına sahip olmasını sağlamak,özellikle de bu imkânı ortadan kaldırmaya yönelik tutumlardan kaçınmak ve buyönde gelebilecek olumsuz müdahaleleri engellemektir. Seçme hakkına demokratik toplum düzeni yönünden zorunlu olmadıkça Devletinmüdahale etmemesi gerekir. Bu hak meşru amaçlarlasınırlandırılabilir ise de bu sınırlama kişilerin bu hakkını yok edecek veyakullanılamaz hale getirecek şekilde yapılmamalıdır.
27. Demokrasilerde halkın yasalara bağlılığı olgusunun herkesikapsayıcı biçimde algılanması ve tanımlanması gerekir. Bunu gerçekleştirenilke, "genel oy" ilkesidir. Genel oy, vatandaşlarınseçmen olabilme hakkını servet, eğitim, cinsiyet ve ırk bakımlarındansınırlamayan bir seçim olgusudur. Genel oy tanımındaki "genel" sözcüğü,seçme yeterliliğine sahip olanların oy kullanmalarını anlatır. Seçmenyeterliliği için Anayasa ve yasalarda yer alan koşulların genel oy ilkesinizedelemediği, seçmen olabilmek için öngörülen koşulların topluma yarar sağlamakiçin konulduğu varsayılır.
28. İtiraz konusu kuralla, madde gerekçesinde belirtildiği üzereişlediği suç nedeniyle toplumda kişiye karşı duyulan güvenin sarsılmasınedeniyle suçlu kişinin özellikle güven ilişkisinin varlığını gerekli kılanbelli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.Kasten işlediği suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm olan kişinin seçme hakkınıkullanmaktan yoksun bırakılmasının öngörüldüğü kuralın söz konusu amaca ulaşmakiçin elverişli ve gerekli olduğu söylenebilir.
29. Bununla birlikte ölçülülük ilkesi gereğince, getirilendüzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunmasıgerekmektedir. Orantılılık olarak da ifade edilen ölçülülüğün bu altilkesi, amaca ulaşmak için gerekli olan önlemin alınmasına imkân tanımakta,ancak amaca ulaşmak için gerekli olmayan önlemlere başvurulmasına ve ilgilihakkın ölçüsüz bir şekilde sınırlanmasına müsaade etmemektedir. Demokratik birtoplumda, temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamanın, bu sınırlamaylagüdülen amacın gerektirdiğinden fazla olmaması gerekir. Orantılılık ilkesi,meşru bir amaca ulaşmak için gerekli olan sınırlayıcı araçlardan daha hafifolanı tercih edilebilecekken daha ağır olanına başvurulmasına izin vermez.
30. Seçme hakkına sahip olan bir kimse, bu hakkını oy vermeyoluyla açığa vurur. Bu bağlamda seçme hakkının, bu hakkın pratiğe yansıtılmasışeklinde ifade edilebilecek olan oy kullanma hakkından ayrı düşünülemeyeceğiaçıktır. Anayasa'nın 67. maddesinde, vatandaşların, kanunda gösterilen şartlarauygun olarak seçme hakkına sahip olduğu, seçimlerin serbest, eşit, gizli, tekdereceli, genel oy, açık sayım döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimialtında yapılacağı, onsekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşının seçme hakkınasahip olduğu, bu hakkın kullanılmasının kanunla düzenleneceği ifade edilmiştir.Maddede ayrıca taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarındabulunan hükümlülerin oy kullanamayacağı belirtilmektedir. Düzenleme yalnızcakasten işlenen bir suçtan dolayı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerinoy kullanamayacağını düzenlediğinden ceza infaz kurumunda bulunmayanhükümlülerin oy kullanmaları bakımından anayasal bir engel bulunmamaktadır.
31. İtiraz konusu ibareyle getirilen düzenlemeincelendiğinde, hükümlülerin, ceza infaz kurumunda bulunupbulunmadığınabakılmaksızın kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasınamahkûmiyetin, kişinin seçme hakkından yoksun bırakılmak için yeterli olduğuanlaşılmaktadır. Kuralla, söz konusu hükümlülerin seçme hakları, cezanıninfazının fiilen ceza infaz kurumunda gerçekleştirildiği süreyi aşacak şekildesınırlandırılmaktadır. Bu suretle kuralla seçme hakkına getirilen sınırlama,Anayasa'da seçme hakkının bir tezahürü olarak ifade edilebilen oy kullanmahakkının Anayasa'da açıkça ifade edilen sınırlarını aşmakta, hükümlününceza infaz kurumunda bulunup bulunmadığı dikkate alınmaksızın kategorik birşekilde kasten işlenen tüm suçlardan dolayı hapis cezasına mahkûmiyet halindeseçme hakkına sınırlama getirilmektedir. Kuralla getirilen sınırlama demokratik toplum düzeninde gerekli olmayan ölçüsüz birsınırlama niteliğinde olduğundan Anayasa'ya aykırıdır.
32. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ".hapiscezasına." ibaresi Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve..." ibaresiyönünden Anayasa'nın 13. ve 67. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
33. İtiraz konusu ibare, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve." ibaresi yönündenAnayasa'nın 13. ve 67. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğindenAnayasa'nın 10., 11. ve 76. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerekgörülmemiştir.
34. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan"Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetinkanuni sonucu olarak" ibaresi, (1) numaralı fıkranın (b) bendinde yeralan ".seçilme ehliyetinden." ibaresi yönünden iptaledildiğinden, konusu kalmayan itiraz konusu ibarenin Kanun'un 53. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden iptali talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına kararverilmesi gerekir.
C- Kanun'un 53. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (b)Bendinde Yer Alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan"İbaresi İle Aynı Fıkrada Yer Alan ".hapis cezasına."İbaresinin "diğer siyasi hakları kullanmaktan" İbaresiYönünden İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
35. Başvuru kararında özetle, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan"ibaresinin, yoksun bırakılacak siyasi hakların hangi haklar olduğunun açıkçabelirtilmemesi nedeniyle belirsizlik içerdiği, sınırlarının belirgin olmadığı,bu şekliyle Anayasa'nın 66 ilâ 74. maddeleri arasında düzenlenen ve aralarındadilekçe hakkı ve bilgi edinme hakkı gibi hakların da bulunduğu siyasi hak veödevlerin tamamını içerdiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10., 11.,12., 13., 66., 67., 68., 69., 70., 71., 72., 73., 74. ve 76. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
36. Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 53. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde, kişinin, kasten işlemiş olduğu suçtandolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak yoksun bırakılacağısiyasi haklar belirtilmiş olup seçme ve seçilme ehliyetinin yanı sıra itirazkonusu ibare ile diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakılacağı da hükmebağlanmıştır.
37. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukukdevleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukukauygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren heralanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemenkılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimineaçık olan devlettir.
38. Kanun koyucu, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesininbir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Cezai ve idari yaptırımlar içerendüzenlemeler bakımından bu ilkenin taşıdığı önem daha da açıktır. Ölçülülükilkesi, "elverişlilik", "gereklilik"ve "orantılılık" olmak üzere üç alt ilkedenoluşmaktadır. "Elverişlilik", başvurulan önlemin ulaşılmakistenen amaç için elverişli olmasını, "gereklilik"başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını ve "orantılılık"ise başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyüifade etmektedir. Bir kurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafındanöngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında da "ölçülülükilkesi" gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur.
39. Siyasi haklar, devletin kuruluş ve işleyişi ile ilgili temelhaklardır. Bu haklar kişiye toplumun temel kural ve yapılarını etkilemek üzeredoğrudan hareket etme olanağı tanırlar, bu nedenle demokrasinin temelini oluştururlar.Kuralla, kişinin, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasınamahkûmiyetin kanuni sonucu olarak seçme ve seçilme hakkının yanı sıra diğersiyasi haklardan da yoksun bırakılacağı belirtilmiş olup söz konusu diğersiyasi hakların, seçme ve seçilme hakları hariç olmak üzere Anayasa'da sayılansiyasi haklar olduğu anlaşılmaktadır.
40. Siyasi haklar, Anayasa'nın 66 ilâ 74. maddelerinde yer almaktave Anayasa'nın 66. maddesinde Türk vatandaşlığı; 67. maddesinde, seçme,seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları; 68. maddesinde siyasi partikurma, partilere girme ve partilerden ayrılma; 69. maddesinde siyasî partilerinuyacakları esaslar; 70. maddesinde kamu hizmetine girme hakkı; 71. maddesindemal bildirimi; 72. maddesinde vatan hizmeti; 73. maddesinde vergi ödevi; 74.maddesinde ise dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkıdüzenlenmektedir.
41. Kanun koyucu tarafından gerekçede ifade edildiğigibi suçlu kişinin özellikle güven ilişkisinin varlığını gerekli kılanbelli hakları kullanmaktan yoksun bırakılması kabul edilebilir ise dekişinin Anayasa'da belirtilen tüm siyasi haklardan yoksunbırakılmasısonucunu doğuran kuralın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekliolduğu söylenemez. Bu nedenle kuralın hukuk devletinin temel ilkelerinden biriolan ölçülülük ilkesine aykırı olduğu açıktır.
42. Açıklanan nedenlerle Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan"ibaresi, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
43. Kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden, Anayasa'nın 10., 11., 12., 13., 66., 67., 68., 69., 70.,71., 72., 73., 74. ve 76. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerekgörülmemiştir.
44. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendindeyer alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresi iptaledildiğinden, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan vekonusu kalmayan ".hapis cezasına." ibaresinin "diğer siyasihakları kullanmaktan" ibaresi yönünden iptali talebi hakkında kararverilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.
D- Kanun'un 53. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (b) BendindeYer Alan "Seçme ve." İbaresinin İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
45. Başvuru kararında özetle, Anayasa'nın 67. maddesinin birincive üçüncü fıkralarında onsekiz yaşını doldurmuş vatandaşların seçmehakkına, başka bir ifadeyle seçme yeterliğine sahip olduklarının ifadeedildiği, seçmen ve seçme hakkının 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri veSeçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 6. maddesinde Anayasa'daki bu düzenlemedoğrultusunda düzenlendiği, ayrıca Kanun'un 8. maddesinde kimlerin seçmenolamayacağı, 7. maddesinde ise seçmen olmalarına rağmen oy kullanamayacak olanlarıngösterildiği, hırsızlık suçundan mahkûmiyet hâlinin Anayasa'da ve ilgilikanunlarda seçme yeterliğine engel bir durum olarak ifade edilmediği, bubağlamda Anayasa'nın 67. maddesinin beşinci fıkrasında seçme hakkına değil,cezaevinde bulunan hükümlüler yönünden oy kullanmaya yönelik kısıtlamagetirildiği, seçme yeterliğinin oy kullanmadan daha geniş bir kavram olduğu vefarklı bir anlam içerdiği, itiraz konusu ibare ile Anayasa'da belirtilenkoşullar çerçevesinde kişilerin oy kullanmaktan yoksun bırakılmaları yerineseçme yeterliğinden yoksun bırakılmalarının ayırımcılık yaratan bir niteliğininde bulunduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 10., 11., 12., 13. ve 67.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
46. Kanun'un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 53. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde, kişinin, kasten işlemiş olduğu suçtandolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak yoksun bırakılacağısiyasi haklar belirtilmiş olup itiraz konusu ibare ile bu haklardan birinin deseçme ehliyeti olduğu hükme bağlanmıştır.
47. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasındayer alan ".hapis cezasına." ibaresi aynı maddenin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve." ibaresi yönündeniptal edildiğinden konusu kalmayan Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve."ibaresi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.
E- Kanun'un 53. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının, Maddenin (1)Numaralı Fıkrasının (b) Bendi Yönünden İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
48. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kural gereğince, hapiscezası ile mahkûm olmuş kişilerin infaz bitene kadar, ceza ve infaz kurumundabulunmadıkları koşullu salıverilme döneminde dahi, seçme ve seçilmeehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakıldıkları, ayrıcakuralın Anayasa'nın 76. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "affauğramış olsa bile" ibaresiyle çeliştiği belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 2., 11., 12., 13., 66., 67., 68., 69., 70.,71.,72., 73., 74., 76. ve 101. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
49. İtiraz konusu kural ile kişinin, işlemiş bulunduğu suçdolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncayakadar Kanun'un 53. maddesinde belirtilen hakları kullanamayacağıhüküm altına alınmıştır.
50. Anayasa'nın 67. maddesinin beşinci fıkrasında, ".taksirlisuçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oykullanamazlar..." denilerek, yalnızca kasten işledikleri suçnedeniyle ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oy kullanamayacaklarıifade edilmiştir. Dolayısıyla ceza infaz kurumunda bulunmayan hükümlülerin oykullanmalarına anayasal bir engel bulunmamaktadır.
51. Kasten işlediği bir suç nedeniyle mahkûm olduğu hapiscezasının infazının tamamlanıncaya kadar geçecek süre zarfında kişinin seçmehakkını kullanamayacağını öngören itiraz konusu kural, cezanın infazının fiilenceza infaz kurumunda gerçekleştirildiği süreyi aşacak şekilde sınırlandıran birdüzenleme niteliği taşıdığından, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve." ibaresi yönündenAnayasa'ya aykırıdır.
52. Öte yandan, Kanun'un 53. maddenin (1) numaralı fıkrasınagöre, kişilerin seçilme ehliyetinden yoksun bırakılabilmesi için, mahkûm olunansuçun kasten işlenmiş ve hapis cezasını gerektiren bir suç olması yeterlidir.Kanun'un 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre ise süreli hapis cezasıkanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazlaolamayacaktır. Bu durumda kasten işlenen suç nedeniyle hükmedilen bir yıldandaha az süreli hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar kişiler seçilmeehliyetinden yoksun bırakılacaktır. Oysa Anayasa'nın, 76. maddesinin ikincifıkrasında, taksirli suçlar hariç toplam bir yıldan az hapis cezasına mahkûmolma hâli milletvekili seçilmeye engel bir durum olarak öngörülmemiştir. Bunedenle kişilerin kasten işlemiş oldukları suçtan dolayı bir yıldan az hapiscezasına mahkûm olmaları hâlinde dahi seçilme haklarından yoksunbırakılmalarını öngören itiraz konusu kural, Kanun'un 53. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırıdır.
53. Açıklanan nedenlerle kural, Kanun'un 53. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "seçme ve seçilmeehliyetinden." ibareleri yönünden Anayasa'nın 67. ve 76. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
54. Kural, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(b) bendinde yer alan "seçme ve seçilme ehliyetinden."ibareleri yönünden Anayasa'nın 67. ve 76. maddelerine aykırı görülerekiptal edildiğinden, Anayasa'nın 2., 11., 12., 13., 66., 68., 69., 70., 71.,72., 73., 74. ve 101. maddeleri yönünden ayrıca incelenmesine gerekgörülmemiştir.
55. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendindeyer alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresi iptaledildiğinden, konusu kalmayan kuralın Kanun'un 53. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".ve diğer siyasi haklarıkullanmaktan" ibaresi yönünden iptali talebi hakkında kararverilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.
F- Kanun'un 53. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasında Yer Alan "Kısasüreli hapis cezası ertelenmiş veya." İbaresinin, Maddenin (1)Numaralı Fıkrasının (b) Bendi Yönünden İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
56. Başvuru kararında özetle, Anayasa'nın 76. maddesinin ikincifıkrasında, hırsızlık suçundan mahkûmiyet hâlinin, cezanın türü, süresi veertelenmiş olup olmamasına bakılmaksızın milletvekili seçilmeye engel olduğubelirtilmesine rağmen, itiraz konusu ibare nedeniyle, kısa süreli hapis cezasıertelenen kişilere Kanun'un 53. maddesinin uygulanmayacağı ve bu şekildehırsızlık suçundan aldığı kısa süreli hapis cezası ertelenenlerin Anayasa'nın76. maddesindeki düzenlemeye rağmen milletvekili seçilme hakkı elde etmişolacakları, kısa süreli hapis cezası ertelenmiş olanların seçme ehliyetinden vediğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakılamayacak olmasına karşın,mahkûm olduğu hapis cezası kısa süreli olmamakla birlikte, iki yıl veya daha azsüreli olması nedeniyle Kanun'un 51. maddesi gereğince ertelenen kişilerinseçme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan, mahkûm olunan hapiscezasının infazı tamamlanıncaya kadar yoksun bırakılacakları, bu durumun da,hapis cezası ceza infaz kurumunda infaz edilmeyen hükümlülerin bu haklarınıkullanmaktan yoksun bırakılmalarına ve cezası ertelenen, kısa süreli hapiscezasına mahkûm olan kişiler ile cezası kısa süreli olmamakla birlikte, iki yılveya daha az süreli olan kişiler arasında eşitsizliğe yol açacağı belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 2., 10., 11., 12., 13., 67. ve 76. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
57. İtiraz konusu ibare ile "kısa süreli hapis cezasıertelenmiş" kişiler hakkında Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkra hükmünün uygulanmayacağı belirtilmiştir. Buna göre, kasten işlediklerisuçtan dolayı kısa süreli hapis cezasına mahkûm olup da cezası ertelenenkişiler, seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktanyoksun bırakılamayacaktır.
58. Kanun'un 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasında süreli hapiscezasının, Kanun'da aksi belirtilmeyen hallerde bir aydan az, yirmi yıldanfazla olamayacağı, (2) numaralı fıkrasında da hükmedilen bir yıl veya daha azsüreli hapis cezasının, kısa süreli hapis cezası olduğu belirtilmiştir. Hapiscezalarının ertelenmesine ilişkin düzenlemeye ise Kanun'un 51. maddesinde yerverilmiş ve işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasınamahkûm edilen kişinin cezasının ertelenebileceği ifade edilmiştir.
59. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, kastenişlediği suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm olan kişinin seçme ve seçilmeehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksun bırakılacağı kuralıgetirildikten sonra, itiraz konusu ibare ile "kısa süreli hapiscezası ertelenmiş" olan kişiler hakkında (1) numaralı fıkrahükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmek suretiyle bu kişilerin seçme veseçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan yoksunbırakılmamaları amaçlanmıştır.
60. Ceza hukukunun toplumun kültür ve uygarlık düzeyi, sosyal veekonomik yaşantısıyla ilgili bulunması nedeniyle suç ve suçlulukla mücadeleamacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanında sistem tercihinde bulunulmasıDevletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Hukuk devletinde, kanun koyucu cezahukukuna ilişkin düzenlemelerde yetkisini kullanırken, Anayasa'ya ve cezahukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla, toplumda hangi eylemlerinsuç sayılacağı, bunun hangi tür ve ölçüdeki ceza yaptırımı ile karşılanacağı,nelerin indirim veya artırım sebebi olarak kabul edilebileceği, hangi cezalarınseçenek yaptırımlara çevrilebileceği veya ertelenebileceği ve hangi suçlarınhükmün açıklanmasının geri bırakılması kapsamında kalacağı gibi konulardatakdir yetkisine sahiptir.
61. Kanun'un 53. maddesinin gerekçesinde, ceza siyasetinibelirleme konusunda kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisine dayanılarak,kişinin işlediği suçun cezasının belli bir ağırlığın üzerinde olmasının,toplumsal güven ilişkisinin önem arz ettiği belli hakların kullanılmasıbakımından bir yoksunluk hâli olarak kabul edildiği belirtilmiştir. Budüşünceden hareketle, kanun koyucu tarafından sahip olunan takdir yetkisiçerçevesinde, ertelenen hapis cezaları arasında bir ayrıma gidilmesinde ve yalnızcakısa süreli hapis cezalarının ertelenmesi halinde hükümlülerin seçme hakkındanyoksun bırakılmamasına yol açan düzenleme getirilmesinde, bu yönüyleAnayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesine aykırılıkbulunmamaktadır.
62. Öte yandan işledikleri suç kısa süreli hapis cezasınıgerektiren kişiler ile kısa süreli olmamakla birlikte, iki yıl veya daha azsüreli hapis cezasını gerektiren kişiler, suçun kamu düzeninde meydanagetirdiği tahribatın ağırlığı bakımından aynı konumda bulunmadıklarından, kanunkoyucunun bu kişileri seçme ehliyeti yönünden farklı kurallara tabi kılması,Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
63. Demokrasilerde devlet yönetiminin olmazsa olmazkoşullarından olan seçimlere katılım, seçme hakkının en geniş şekildekullanılması ile anlam kazanacağından Anayasa'nın ve ona uygun olarakçıkarılacak kanunun belirleyeceği zorunlu durumlar dışında bu hakkınkısıtlanmaması gerekir. Bu bağlamda kısa süreli hapis cezası ertelenmiş olankişilerin seçme hakkından yoksun bırakılmamalarında Anayasa'ya aykırı bir yönbulunmamaktadır.
64. Anayasa'nın 76. maddesinde milletvekili seçilme yeterliliğidüzenlenmiş olup, milletvekili seçilebilme yeterliğine sahip olabilmekiçin aranan nitelikler arasında, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya dahafazla hapis cezasına hüküm giymemiş olmak, zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet,hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflasgibi yüz kızartıcı suçlarla, kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesatkarıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma ve bu gibieylemleri tahrik ve teşvik suçlarından biriyle hüküm giymemiş olmak koşulunayer verilmiştir.
65. İtiraz konusu ibare ile kısa süreli hapis cezasıertelenmiş kişiler, seçilme ehliyetinden yoksun bırakılamayacaktır. Bu bağlamdaitiraz konusu ibareyle, ertelenen kısa süreli hapis cezalarıbakımından Anayasa'nın 76. maddesinde açık ve ayrıntılı bir şekildebelirtilen milletvekili seçilme yeterliliğine ilişkin düzenlemegenişletilmektedir. Oysa 76. maddede yer alan düzenlemenin amacı yasamayetkisini kullanacak kimselerin birtakım nitelikleri taşımasının teminidir. Bubağlamda milletvekili seçilme yeterliliğine ilişkin şartların değiştirilmesiancak Anayasa'da yapılacak bir değişiklikle mümkün olabilir. DolayısıylaAnayasa'da yer alan milletvekili seçilme yeterliliği hükümlerinde değişiklikniteliğinde olan itiraz konusu ibare, maddenin (2) numaralı fıkrasında yeralan ".seçilme ehliyetinden." ibaresi yönündenAnayasa'ya aykırıdır.
66. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare, Kanun'un 53.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "seçmeve." ibaresi yönünden Anayasa'nın 2., 10. ve 67. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
67. İtiraz konusu ibare, Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan ".seçilme ehliyetinden."ibaresi yönünden Anayasa'nın 76. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
68. İbarenin Anayasa'nın 11., 12. ve 13. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
69. Kanun'un 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendindeyer alan ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresi iptaledildiğinden, itiraz konusu ibarenin anılan bentte yer alan ".vediğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresi yönünden iptali talebihakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.
V- HÜKÜM
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53.maddesinin;
A- (1) numaralı fıkrasında yer alan "Kişi,kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucuolarak;." bölümünün, fıkranın (b) bendinde yer alan ".seçilmeehliyetinden." ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE,
B- (1) numaralı fıkrasında yer alan ".hapiscezasına." ibaresinin, fıkranın (b) bendinde yer alan;
1- "Seçme ve." ibaresi yönünden Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- ".seçilme ehliyetinden." ibaresiyönünden iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
C- 1- (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan ".vediğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE,
2- (1) numaralı fıkrasında yer alan ".hapiscezasına." ibaresinin, fıkranın (b) bendinde yer alan ".vediğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresi yönünden iptal talebihakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
D- (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Seçmeve." ibaresinin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YEROLMADIĞINA,
E- (2) numaralı fıkrasının, maddenin (1) numaralı fıkrasının(b) bendinde yer alan;
1- "Seçme ve seçilme ehliyetinden." ibaresi yönünden Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- ".ve diğer siyasi hakları kullanmaktan" ibaresiyönünden iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
F- (4) numaralı fıkrasında yer alan "Kısa sürelihapis cezası ertelenmiş veya." ibaresinin, maddenin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde yer alan;
1- "Seçme ve." ibaresi yönünden Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
2- ".seçilme ehliyetinden." ibaresiyönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
3- ".ve diğer siyasi haklarıkullanmaktan" ibaresi yönünden iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
8.10.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ