ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/15
Karar Sayısı : 2014/27
Karar Günü : 11.2.2014
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Kırıkkale İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :6.1.1982 günlü, 2575 sayılıDanıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen“Danıştay üyesi seçilebilmek içinhâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.”biçimindekison cümlenin Anayasa'nın 2., 6., 10., 11. ve 155. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir .
I- OLAY
Davacı tarafından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) GenelSekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013 gününde yayımlanan Danıştay üyeliğineseçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesin listenin iptaliistemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
2575 sayılı Kanun'un 8. maddesinin itiraz konusu kuralı da içeren(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“İdariyargı hakim ve savcılarının Danıştay üyeliğine seçilebilmeleri için birincisınıfa ayrıldıktan sonra en az üç yıl bu görevlerde başarı ile çalışmışolmaları ve birinci sınıfa ayrılma niteliğini kaybetmemeleri gereklidir.(Ek cümle:27/6/2013-6494/4 md.)Danıştayüyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmışolmak şarttır.”
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk incelemetoplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasakuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. maddesi ile 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davayabakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, ilgili kuralya da kuralların iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancakbu hükümler uyarınca, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi içinyöntemince açılmış, mahkemenin görevine giren bir davanın olması gerekir.
İtirazyoluna başvuran Mahkeme,2575 sayılı Kanun'un 8.maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen“Danıştayüyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmışolmak şarttır.”biçimindeki son cümleniniptalini istemiştir.
Anayasa'nın“Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu”başlıklı159. maddesinin onuncu fıkrasında,“Kurulun meslekten çıkarma cezasınailişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.”denilmekte;bu kural 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu'nun 33.maddesinin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde“Genel Kurulun veyadairelerin, meslekten çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşıyargı mercilerine başvurulabilir; diğer kararları yargı denetimi dışındadır.”biçimindetekrarlanmaktadır.
Buhükümlere göre HSYK'nın meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındakikararlarına karşı yargı yoluna başvurulması mümkün değildir.
6087sayılı Kanun'un 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde;Yargıtay ve Danıştaya üye seçmekHSYK'nın görevleriarasında sayılmakta, Kanun'un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (g)bendinde de bu görev HSYK Genel Kuruluna verilmektedir. Dava konusu edilenDanıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim vesavcılara ilişkinkesin liste, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ÇalışmaUsul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in “Yargıtay ve Danıştay üyeliğiseçiminde izlenecek usul ve yöntem” başlıklı 9. maddesi uyarıncahazırlanmaktadır. Söz konusu kesin liste HSYK Genel Sekreterliği tarafındanhazırlanmış olmakla birlikte HSYK Genel Sekreterliği,HSYK'nınidarî ve malî işleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmuşolan HSYK bünyesinde yer alan bir birimdir.Bu nedenle, bakılmakta olandavada iptali istenilen HSYK Genel Sekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013gününde yayımlananDanıştay üyeliğine seçilmeyeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesin liste,HSYK'nın birişlemi olup bu işleme karşı Anayasa'nın 159. maddesinin onuncu fıkrası uyarıncayargı yoluna başvurulamaz.Dolayısıyla bakılmakta olandava, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına girmemektedir.
Açıklanan nedenle, yargı yolu kapalı olan bir işleme karşı açılandavada, itiraz konusu kurala ilişkin başvurunun, başvuran Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Alparslan ALTAN ile Erdal TERCAN bu görüşe katılmamıştır.
IV- SONUÇ
6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2)numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen“Danıştayüyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmışolmak şarttır.”biçimindeki son cümlesine yönelik itiraz başvurusunun,başvuran Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Alparslan ALTAN ile ErdalTERCAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 11.2.2014 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
(E:2014/2), (E:2014/11), (E:2014/12), (E:2014/15), (E:2014/23),(E:2014/29) (E:2014/30), (E:2014/54) Esas Sayılı Dosyalarla İlgili)
Mahkemeler tarafından, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 29.maddesinin, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilenbirinci fıkrasının “Yargıtay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılıkmesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.” biçimindeki son cümlesinin ve6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 8. maddesinin (2) numaralıfıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen“Danıştayüyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmışolmak şarttır.”biçimindeki son cümlesinin iptaline yönelik itirazbaşvurularının, Mahkememiz çoğunluğuyla, başvuran Mahkemelerin yetkisizliğinedeniyle reddine karar verilmiştir.
Başvuruda bulunan Mahkemelerden Kırıkkale İdare Mahkemesinin(E:2014/15 sayılı) başvuru gerekçesinde,“1. sınıf hakim olan ve Ankara 2.Vergi Mahkemesi Başkanı olarak görev yapan davacının, T.C Anayasası ile 6494sayılı Kanun öncesinde yürürlükte bulunan 2575 sayılı Kanunun 8. maddesiuyarınca Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterliği'nce oluşturulanve Kurulun internet sitesinde 18.2.2011 tarihinde ilan edilen DanıştayÜyeliğine Seçilme Yeterliliğine Sahip Hakimler ve Savcılara ilişkin KesinListe'de ismi yer almakta iken Anayasada herhangi bir değişiklik yapılmadığıhalde 6494 sayıyı Kanunun 4. maddesi ile 2575 sayılı Kanunun 8. maddesinin 2.fıkrasına eklenen “20 yıllık çalışma” şartından sonra 2575 sayılı Kanun veAnayasa hükümleri uyarınca oluşturulan ve 4.12.2013 tarihinde Kurulun internetsitesinde ilan edilen Danıştay Üyeliğine Seçilme Yeterliliğine Sahip Hakimlerve Savcılara İlişkin Kesin Listede adına yer verilmediğinden, 2575 sayılıKanunun 8. maddesinin 2. fıkrasının sonunda yer alan “Danıştay üyesiseçilebilmek için hakimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmakşarttır.” cümlesinin Anayasaya aykırı olduğu iddiasında bulunulduğu, Mahkemeceyapılan değerlendirmede T.C. Anayasasının “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu”başlıklı 159. maddesinin 10. fıkrasında,“Kurulun Meslekten Çıkarma Cezasına”ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz”hükmüne yer verilmiş ise de, bakılan davada iptali istenilen işlemin Hakimlerve Savcılar Yüksek Kurulu kararı olmayıp, Anayasa, 2575 sayılı Kanun ile HSYKilke kararları çerçevesinde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu GenelSekreterliği'nce tesis edilen ve 4.12.2013 tarihinde Kurulun internet sitesindeilan edilen Danıştay Üyeliğine Seçilme Yeterliliğine sahip Hakimler veSavcılara ilişkin kesin liste olduğu ve idari davaya konu edilebilecek idariişlem niteliği taşıdığı sonucuna varıldığından bahisle Anayasaya aykırılıkiddiasının incelenmesine geçildiği”belirtilmiştir.
Başvuruda bulunan Mahkemelerden Manisa 1. İdare Mahkemesinin(E:2014/23 sayılı) başvuru kararında ise,
“-Mahkemenin “bir davaya bakmakta olan mahkeme” niteliğindeolup olmayacağı, dava konusu işlemin kurul işlemi olup olmadığı, başka birifade ile dava konusu edilip edilmeyeceği ile ilgili olduğu,
- Anayasanın 125 nci maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemine karşı yargı yolunun açık olduğunun vurgulandığı; 159 uncu maddesindede, Kurulun meslekten çıkarma dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerinebaşvurulmayacağının hükme bağlandığı, Anayasanın 125 nci maddesinin genel, 159ncu maddesinin ise istisna hüküm olduğu; genel hükmün geniş, istisna hükmün daryorumlanacağının açık olduğu,
- Davacının, Danıştay üyeliğine seçilme ehliyeti olanların ilanedildiği kesin listede adına yer verilmemesine ilişkin Hâkimler ve SavcılarYüksek Kurulu Genel Sekreterliği (Genel Sekreterlik) işlemini dava konusu etmişolduğu, İdarenin savunmasında, kesin listenin Kurul kararı ile oluşturulduğunuöne sürmediğini, savunma ekinde gönderilen bilgi ve belgelerden, gerek15/02/2011 tarihli, gerekse 26/11/2013 tarihli taslak listesinin GenelSekreterlik tarafından hazırlandığının anlaşıldığı; bu taslak listelere yapılanitirazların Genel Sekreterlikçe değerlendirileceğinin kamu oyuna duyurulduğu;gerek 18/2/2011 tarihli, gerekse 4/12/2013 tarihli kesin listenin GenelSekreterlik tarafından belirlendiği; Kurulun 18/9/2013 tarihli, 621 sayılıkararının 6494 sayılı Yargı Hizmetleri İle İlgili Olarak Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 4 ncü maddesi ile getirilen hükmün nasıluygulanacağına ilişkin genel ilkelerin belirlenmesine ilişkin olduğu, anılankararın Danıştay üyeliğine seçimine ilişkin kesin aday listesi oluşturulmasınailişkin olmadığının anlaşıldığı,
- Yukarıdaki tespitlerin ışığı altında dava konusu işlemin Kurultarafından değil Genel Sekreterlik tarafından tesis edildiği sonucuna ulaşılmışolduğu,
- Genel Sekreterlik tarafından tesis edilen dava konusu işleminAnayasanın 125 nci maddesi uyarınca yargı denetimine açık olduğu, bu işleminAnayasanın 159 ncu maddesi kapsamında kalan yargı kısıntısına tabi işlemlerdenolmadığı, dolayısıyla Mahkememizin “bir davaya bakmakta olan mahkeme”niteliğinde olduğu kanaatine varıldığı,
- Aksi düşüncenin kabulünün, görevleri 6087 sayılı Hâkimler veSavcılar Yüksek Kurulu Kanununda belirlenen Genel Sekreterlik tarafından tesisedilen hukuka aykırı işlemlerin yargı denetimi dışında kalması sonucunudoğuracağı, bu sonucun ise hukuk devleti ilkesiyle bağdaştırılmasının mümkünbulunmadığı,
- Nitekim anılan 6087 sayılı Kanun uyarınca Kurula bağlı olarakçalışan Kurul müfettişlerine düzenlenen performans geliştirme ve değerlendirmeformlarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunun da Danıştay'ın istikrarkazanmış içtihatlarından olduğu,
belirtilmiştir.
Malatya İdare Mahkemesi(E:2014/2), Ankara 17. İdare Mahkemesi(E:2014/12), Sakarya 1. İdare Mahkemesi(E:2014/29, E:2014/30), Ankara 2. İdareMahkemesi (E:2014/11) ve Ankara 6. İdare Mahkemesi (E:2014/54) de benzergerekçelerle sözkonusu kuralların iptali için başvurmuşlardır.
Başvuran Mahkemeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK)Genel Sekreterliğince belirlenen ve 4.12.2013 gününde yayımlanan Yargıtay veDanıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin kesinlistelerin iptali istemiyle açılan davalarda, itiraz konusu kuralların,belirtilen gerekçelerle Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak, 2797 sayılıYargıtay Kanunu'nun 29. maddesinin, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 19.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının “Yargıtay üyesi seçilebilmek içinhâkimlik ve savcılık mesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.”biçimindeki son cümlesinin ve 6.1.1982 günlü, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun8. maddesinin (2) numaralı fıkrasına, 27.6.2013 günlü, 6494 sayılı Kanun'un 4.maddesiyle eklenen“Danıştay üyesi seçilebilmek için hâkimlik ve savcılıkmesleğinde yirmi yıl çalışmış olmak şarttır.”biçimindeki son cümleniniptali için başvurmuşlardır.
Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kurallarında o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
İtiraz yoluna başvuran Mahkemeler Yargıtay ve Danıştay üyeliğineseçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkin listelerin iptaliistemiyle açılan davalarda, taslak listesinin Genel Sekreterlik tarafındanhazırlandığının anlaşılması ve bu listelere yapılan itirazların Genel Sekreterlikçedeğerlendirileceğinin kamuoyuna duyurulması nedeniyle söz konusu listelerinoluşturulması bakımından işlemi gerçekleştiren kurumun Hâkimler ve SavcılarYüksek Kurulu olmayıp, Kurulun Genel Sekreterliği olduğunu kabul ederekkendilerini yetkili ve görevli görmüşler; Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatiyleilgili kuralların iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuşlardır.
Çoğunluk kararında, Danıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahiphâkim ve savcılara ilişkin listenin, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ÇalışmaUsul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in “Yargıtay ve Danıştay üyeliğiseçiminde izlenecek usul ve yöntem” başlıklı 9. maddesi uyarıncahazırlanmakta olduğu, söz konusu listenin HSYK Genel Sekreterliği tarafındanhazırlanmış olmakla birlikte HSYK Genel Sekreterliğinin, HSYK'nın idarî ve malîişleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmuş olan HSYKbünyesinde yer alan bir birim olduğu, bu nedenle, bakılmakta olan davada iptaliistenilen HSYK Genel Sekreterliğince belirlenen ve yayımlanan Yargıtay veDanıştay üyeliğine seçilme yeterliliğine sahip hâkim ve savcılara ilişkinlistelerin, HSYK'nın bir işlemi olduğu ve bu işleme karşı Anayasa'nın 159.maddesinin onuncu fıkrası uyarınca yargı yoluna başvurulamayacağı belirtilerekbakılmakta olan davanın, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanınagirmediği sonucuna varılmış ise de, Anayasa Mahkemesinin önüne Anayasa'yauygunluk denetimi için getirilmiş olan bir başvuruyla ilgili olarak derecemahkemelerince bakılmakta olan davanın yetki dışında olduğu öne sürülerek yoksayılması olanaksızdır. Çünkü yetki sorunu da dava sonucunda mahkemesince elealınarak çözülecek konulardan birini oluşturur.
Ayrıca HSYK Genel Sekreterliği tarafından hazırlanan listelerinsalt bir hazırlayıcı işlem olmadığı, hazırlanan bu liste içinden Yargıtay veDanıştay üyelerinin seçilebileceği, liste dışından bir başkasının seçilmesininmümkün olmadığı dikkate alındığında, hazırlanan bu listelerin belirleyici birfonksiyona sahip oldukları görülmektedir. Bu açıdan ilgililerin HSYK GenelKurulu dışında, Genel Sekreterlikçe hazırlanan bu listelere karşı dava açmaktahukuki yararlarının bulunduğu açıktır.
Mahkememizin çoğunluk kararında da belirtildiği gibi, görülmekteolan bir davada uygulanacak yasa kuralları, o davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu, ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan, diğer bir ifadeyle göz önündetutulacak kurallardır. Ancak, adlî, idarî ve askerî yargı arasındaki görevayrımına ilişkin kuralların karmaşıklığı, tartışmaya açık yönleri ve uzmanlıkgerektiren konulardan olması nedeniyle itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'nebaşvuran mahkemelerin yetkisizliği ancak, yetkisizliğin açık ve tartışmasızolduğu haller için söz konusu olabilmelidir. Anayasa Mahkemesinin uzmanolmadığı bir alanda dava mahkemelerinin elindeki işlerle ilgili olarak bumahkemelerin ellerindeki davaları nasıl sonuçlandıracakları ve hangi kurallarıuygulamaları gerektiği yönünde kesin sonuçlara varması anayasa yargısının veilk incelemenin işleviyle bağdaşmaz.
Böyle bir uygulama anayasallık denetimin asıl amacı olan,anayasaya aykırı mevzuatın hukuk âleminden mümkün olduğunca ayıklanmasıilkesine ters düştüğü gibi birtakım kuralların eylemli olarak AnayasaMahkemesinin denetimi dışına çıkarılmasına da yol açabilir. Mahkememizin bukabulü karşısında itiraz konusu kuralların Anayasa Mahkemesi önüne getirilmesihiçbir zaman mümkün olmayacaktır.
Açıklanan nedenlerle, işin esasının incelenmesine geçilmesigerektiği kanaatine vardığımızdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararınakatılmıyoruz.
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Erdal TERCAN