ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/16
Karar Sayısı : 2014/197
Karar Tarihi : 25.12.2014
R.G. Tarih-Sayı :15.4.2015-29327
İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ ve Muharrem İNCE ile birlikte 125milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 19.11.2013tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhale Kanununda Değişiklik Yapılmasına DairKanun'un 1. maddesiyle değiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhaleKanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinin Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasınakarar verilmesi istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
İptali istenilen kuralın yer aldığı 4734 sayılı Kamu İhaleKanunu'nun 22. maddesi şöyledir:
"Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızınve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafındankarşılanabileceğinin tespit edilmesi.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özelbir hakka sahip olması.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun vestandardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asılsözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyeceksözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerinonbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları iletemsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeyeilişkin alımlar.
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veyakiralanması.
f) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılmazorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlardakullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez,protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgütıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları.
g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülenuyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil vesavunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlıkortaklıklarından yapılacak hizmet alımları.
h) 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanunun 22 ve 36 ncı maddeleriuyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları ile fikri vesınai mülkiyet haklarının ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde tescilinisağlamak için gerçekleştirilen hizmet alımları.
ı) Türkiye İş Kurumunun, 25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı Kanunun3 üncü maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik SigortasıKanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrasında sayılan görevlerine ilişkin hizmetalımları,
i) Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Anayasadeğişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili genel veara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetlerigenel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için yapılacakfiligranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı, oy pusulasıbasımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her türlü seçimmalzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim kurulubaşkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı.
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın,ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasadafiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerinedayanılmıştır.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, ErdalTERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 29.1.2014 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin ise esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, TBMM üyeliği seçimlerinin dört yılda bir,Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile mahalli idareler seçimlerinin beş yılda biryapılması nedeniyle her seçimde kullanılan ortak malzemeler olan oy sandığı, oyverme kabini, oy verme mührü ve seçimlerde kullanılan her türlü kırtasiyemalzemeleri ile filigranlı oy pusulası kağıdı ve filigranlı oy zarfı kağıdınınYüksek Seçim Kurulu tarafından temin edilmesi için asgari dört, azami beşyıllık bir sürenin bulunduğu, TBMM üyeliği ara seçimleri için en az üç ay, erkenseçimler için ise en az doksan günlük bir sürenin varlığı gerektiğinden busürelerin birleşik oy pusulasının basımı ve oy zarflarının yapımı gibi o seçimeözgü ihtiyaçların yaklaşık maliyetlerine göre açık ihale usulü veya pazarlıkusulü ile ihale edilmeleri için yeterli olduğu, birleşik oy pusulası basımıihalesi açmak ve ihaleyi sonuçlandırmak için adayların kesinleşmesiningerekmediği, kamu harcamalarında 4734 sayılı Kanun'un uygulanmasını zorunlukılan anayasal bir kural bulunmaması nedeniyle kanun koyucunun bazı mal vehizmetler yönünden farklı usuller benimsemesinde anayasal açıdan bir engelbulunmadığı, ancak tüm seçimler için gerekli her türlü ihtiyacın, ekonomik vemali yeterliliği ile mesleki ve teknik yeterliliği bulunan kişiler tarafından teknikve idari özelliklerini içerir şekilde, zamanında, uygun maliyetlerle ve hertürlü şaibeden uzak şekilde karşılanmasına güvence oluşturacak saydam,rekabetçi ve güvenilir usullerle karşılanması yerine, idari ve teknik şartnamehazırlanmadan, yüklenicide ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknikyeterlik şartları aranmadan, teminat alınmadan, ilan yapılmadan, ihalekomisyonu kurulmadan ve ihale yapılmadan ihale yetkilisince görevlendirilecekkişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak teminedilmesini öngören düzenlemede kamu yararı dışında gizli amaçlar bulunduğu vekuralın hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, seçime ilişkin ihtiyaçlarınekonomik ve mali yeterliliği ile mesleki ve teknik yeterliliği olmayanlartarafından yerine getirilebilecek derecede sıradanlaştırılmasının sahte oyverme mührü yapılması ile sahte filigranlı oy pusulası ve oy zarfı kağıdıbastırılmasına ve seçimlerde bunların kullanılmasına imkan yarattığı,seçimlerde sahteciliği teşvik ederek seçim güvenliğini ortadan kaldıran veseçimleri şaibeli kılan düzenlemenin demokratik devlet ilkesiyle bağdaşmadığı,seçim ihtiyaçlarının karşılanmasında rekabet ve eşit muamele ilkelerini hayatageçirecek ihale yönteminin askıya alınmasının çok sayıdaki yüklenici arasındaeşitsizliğe yol açtığı belirtilerek dava konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Dava konusu kuralla, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi,Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekiligenel ve ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyarheyetleri genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı içinyapılacak filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı,oy pusulası basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik hertürlü seçim malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçimkurulu başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı doğrudantemin usulüne başvurulabilecek haller kapsamında sayılmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyetininbir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Yasama işlemlerinin, kamu yararınıngerçekleştirilmesi amacıyla yapılması hukuk devletinin bir gereğidir.Anayasa'nın çeşitli hükümlerinde yer alan kamu yararı kavramının Anayasa'da birtanımı yapılmamıştır. Ancak Anayasa Mahkemesinin kimi kararlarında da ifadeedildiği üzere, kamu yararı, bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstünolan toplumsal yarardır. Bu saptamanın doğal sonucu olarak da, kamu yararıdüşüncesi olmaksızın, yalnız özel çıkarlar için veya yalnız belli kişilerinyararına olarak yasa kuralı konulamaz. Böyle bir durumun açık bir biçimde vekesin olarak saptanması halinde, söz konusu kanun hükmü Anayasa'nın 2.maddesine aykırı düşer. Açıklanan ayrık hal dışında, bir yasa kuralının ülkegereksinimlerine uygun olup olmadığı bir siyasi tercih sorunu olarak kanunkoyucunun takdirine ait olduğundan, salt bu nedenle kamu yararı değerlendirmesiyapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz.
Kamu İhale Kanunu'nda kamu hukukuna tâbi olan veya kamunundenetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum vekuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak usul ve esaslardüzenlenmiştir. Kanun'un 2. maddesinde Kanun kapsamında bulunan idareler, 3.maddesinde de ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç olmak üzere buKanun hükümlerine tabi olmayan mal ve hizmet alımları belirlenmiştir. Kanunkapsamında yer alan mal ve hizmet alımlarının ise açık ihale usulü, belliistekliler arasında ihale usulü, pazarlık usulü ve doğrudan teminyöntemlerinden birisi ile yapılması öngörülmüştür.
"Doğrudan temin" yöntemi, bir ihaleusulü olmayıp, Kanun'da belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafındandavet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudantemin edildiği alım yöntemini ifade etmektedir. Kanun'un 22.maddesinde, ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın "doğrudantemin" yöntemine başvurulabilecek haller belirtilmiş ve bumaddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10. maddede sayılanyeterlik kurallarının aranma zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisincegörevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırmasıyapılarak ihtiyaçların temin edileceği hükme bağlanmıştır.
Kanun'un genel gerekçesinin incelenmesinden, dava konusu kuralın,Kamu İhale Kanunu'nda öngörülen ihale süreçleri ile ilgili kanunlarda öngörülenseçim takvimlerinin dikkate alınarak, yurtdışı ve yurtiçi seçim harcamalarındabeklenmeyen durumlarla karşılaşılması olasılığı da gözetilerek seçimmalzemelerinin seçimlere hazırlık dönemi ile seçim takvimi süresinde ivedilikletemini amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır.
Seçimlerin zamanında yapılmasını sağlamak amacını taşıyan kuralın,seçim malzemelerinin alımı ve seçim harcamalarında idareye sınırsız birserbestlik tanımadığı, söz konusu alım ve harcamaların ihale yetkilisincegörevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından "piyasada fiyataraştırması" yapılarak gerçekleştirileceği ve bu işlemlerinde Sayıştay denetimine tabi olduğu açıktır.
Dava dilekçesinde, kuralda kamu yararı dışında gizli amaçlarınbulunduğu ileri sürülmüş ise de gerekçesi ve niteliği yukarıda belirtilenkuralın, kamu yararı düşüncesi olmaksızın özel çıkarlar gözetilerek veya bellikişiler lehine getirildiği sonucuna ulaşılamadığından, hukuk devleti ilkesineaykırılığından söz edilemez.
Kuralla seçime ilişkin ihtiyaçların herkes tarafından yerinegetirilebilecek derecede sıradanlaştırılmasının, sahte oy verme mührü yapılmasıile sahte filigranlı oy pusulası, sahte oy zarfı kağıdı bastırılmasına veseçimlerde bunların kullanılmasına yol açacağı, bu durumun ise seçimgüvenliğini ortadan kaldıracağı ve demokratik devlet ilkesine aykırı olduğu daileri sürülmekle birlikte, bu tür sahtecilik eylemlerinin seçim malzemelerininalım yöntemi ile doğrudan bir ilgisi bulunmadığından, seçim güvenliğibakımından söz konusu alımların doğrudan temin yöntemiyle ya da ihaleusullerinden biriyle yapılması arasında bir fark da bulunmamaktadır.
Öte yandan, Anayasa'nın 79. maddesinde seçimlerin, yargıorganlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılacağı ve seçimlerinbaşlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ileilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonraseçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme vekesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçimtutanaklarını ve Cumhurbaşkanlığı seçim tutanaklarını kabul etme görevininYüksek Seçim Kurulu'na ait olduğu ifade edilmiştir. Seçimlerde olması muhtemelsahtecilik eylemlerine ilişkin iddiaların, Anayasa'nın anılan maddesikapsamında seçim hukuku yönünden incelenerek sonuçlandırılacağı açıktır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 10. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
19.11.2013 tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhaleKanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyledeğiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22.maddesinin birinci fıkrasının (i) bendine yönelik iptal istemi, 25.12.2014tarihli, E.2014/16, K.2014/197 sayılı kararla reddedildiğinden, bu bendeilişkin yürürlüğün durdurulması isteminin REDDİNE, 25.12.2014 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- SONUÇ
19.11.2013 tarihli ve 6504 sayılı Kamu İhaleKanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyledeğiştirilen, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22.maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veiptal isteminin REDDİNE, 25.12.2014 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN