ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/199
Karar Sayısı : 2015/115
Karar Tarihi : 23.12.2015
R.G. Tarih Sayı : 31.12.2015- 29579
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Eskişehir 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4.1.1961 tarihli ve 209sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un,11.10.2011tarihli ve 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 58. maddesinin(13) numaralı fıkrasının (ç) bendiyle değiştirilen 5. maddesinin birincifıkrasının birinci cümlesinde yer alan "...memurlar vesözleşmeli..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Devlet hastanesinde geçici personelstatüsünde çalışan davacının, hastane döner sermaye gelirlerinden kendisine eködeme yapılması talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddi üzerine açtığı davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
l- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
209 sayılı Kanun'un 5. maddesinin, itiraz konusu kuralın yeraldığı birinci fıkrası şöyledir:
"... döner sermaye gelirlerinden, döner sermayeli sağlıkkurum ve kuruluşlarında görev yapan memurlar ve sözleşmeli personelile açıktan vekil olarak atananlara mesai içi veya mesai dışı ayrımıyapılmaksızın ek ödeme yapılabilir. Sağlık kurum ve kuruluşlarında Bakanlıkçabelirlenen hizmet sunum şartları ve kriterleri de dikkate alınmak suretiyle, buödemenin oranı ile esas ve usûlleri; personelin unvanı, görevi, çalışmaşartları ve süresi, hizmete katkısı, performansı, tetkik, eğitim-öğretim vearaştırma faaliyetleri ile muayene, ameliyat, anestezi, girişimsel işlemler veözellik arz eden riskli bölümlerde çalışma gibi unsurlar esas alınarak MaliyeBakanlığının uygun görüşü üzerine Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklebelirlenir."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ,Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve HasanTahsin GÖKCAN'ın katılımlarıyla 14.1.2015 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
3. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
4. İtiraz konusu kural, itiraz başvurusunda bakılmakta olan davadauygulanacak kural olmakla birlikte söz konusu davanın konusunu geçici personelolan davacıya döner sermaye gelirlerinden ek ödeme yapılmaması işlemininoluşturması nedeniyle, kurala ilişkin esas incelemenin "geçicipersonel" yönünden sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B- İtirazın Gerekçesi
5. Başvuru kararında özetle, kanun koyucunun döner sermayelisağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan personel arasında ayrımgözetmeksizin hepsine eşit oranda ödeme yapılmasını öngörme zorunluluğubulunmamakla birlikte bu konudaki takdir yetkisini kullanırken aynı konumdabulunanları aynı kurallara tabi tutmakla yükümlü olduğu, döner sermayegelirlerinden bir kısmının sağlık kurumlarında çalışan personele dağıtılmasınınesasen döner sermaye gelirlerinin elde edilmesine emeği ile vesile olanpersonele söz konusu katkılarının karşılığında bir miktar ödeme yapılmasıolduğu, personelin döner sermaye gelirlerinden alacağı payın eğitim durumu,mesleki unvanı ve icra ettiği iş gibi etkenlere bağlı olarak farklı şekillerdebelirlenebilmesinin mümkün olduğu, memur ve sözleşmeli personel statüsündebulunmayan ancak döner sermaye gelirlerinin elde edilmesine sağladığı katkıbakımından memur ve sözleşmeli personel ile aynı hukuki konumda bulunan diğerpersonelin döner sermaye gelirlerinden yararlanmasının engellenmesinin eşitlikilkesine aykırı olduğu, hukuk devletinin hukukun üstün kurallarıyla kendinibağlı sayan devlet olması nedeniyle yasama organının İnsan Hakları EvrenselBildirgesi'nin 23. maddesinde yer alan "Herkesin, herhangi birayrım gözetilmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır" kuralınauygun hareket etmesi gerekirken itiraz konusu kuralla eşit işe eşit ücretilkesinin ve Anayasa'nın 55. maddesinde yer alan ücretin emeğin karşılığıolduğu ve Devletin çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücretalmaları için gerekli tedbirleri almakla yükümlü bulunduğu yolundaki hükmünihlal edildiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
6. Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasında, döner sermayegelirlerinden, döner sermayeli sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapanmemurlar ve sözleşmeli personel ile açıktan vekil olarak atananlara mesai içiveya mesai dışı ayrımı yapılmaksızın ek ödeme yapılabileceği belirtilmiş olup, "memurlarve sözleşmeli" ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.
7. Anayasa'nın 10. maddesinde, herkesin dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu, hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı, Devlet organları ve idare makamlarınınbütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorunda oldukları belirtilmiştir.
8. "Kanun önünde eşitlik ilkesi" hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksaleşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerinkanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasınıve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişive topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitlik ilkesi ihlaledilmiş olmaz. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
9. Kanun koyucu tarafından kamu hizmetlerinin yürütülmesindefarklı istihdam şekilleri öngörülmüş olup bu husus Sağlık Bakanlığı ve bağlıkuruluşlarında çalışanlar yönünden de geçerli bulunmaktadır. Bu kapsamda657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinde, kamu hizmetlerininmemurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle görüleceğiifade edilmek suretiyle kamuda dört farklı statüde personel istihdamıöngörülmüş, daha sonra yürürlüğe giren çeşitli kanunlarda da bu statülereyenileri eklenmiştir.
10. "Geçici personel", 657sayılı Kanun'da, bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna DevletPersonel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşlerine dayanılarak BakanlarKurulunca karar verilen görevlerde ve belirtilen ücret ve adet sınırları içindesözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kimseler olarak tanımlanmaktadır.
11. Geçici personel statüsü, belli bir vasıf gerektirmeyen, dahaçok bedensel çalışmalara ağırlık veren, başlangıç ve bitişi belli olan, süreliişlerde çalışmayı öngörmektedir. Bu personel, idare ile yaptıkları bir sözleşmeuyarınca idare için belirli bir iş yapan kişi konumundadır ve yaptıkları iş,geçici veya mevsimlik olup, asli ve sürekli görevlerden de sayılmaz. Bu nedenlegeçici personel; Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında belirtilen memur ve diğerkamu görevlileri kavramı dışında kalan, sözleşme ile çalıştırılan, işçi deolmayan, kendine özgü istisnai bir istihdam türüdür.
12. Geçici personel tarafından yapılmasıöngörülen işlerin, memurlar ile sözleşmeli personelce yerine getirilenhizmetlerden farklı olması nedeniyle geçici personelin statüsü de kanun koyucutarafından memur ve sözleşmeli personelden farklı düzenlenmiştir. Farklı hukukikonumlarda bulunan kişiler hakkında farklı düzenlemeler yapılması eşitlik ilkesineaykırılık oluşturmayacağından, kanun koyucu tarafından döner sermayegelirlerinden yararlanabilecek personel olarak memur ve sözleşmeli personelstatülerinin öngörülmesinde, bir başka deyişle geçici personel statüsüne budüzenlemede yer verilmemesinde eşitlik ilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
13. Geçici personel tarafından yürütülenhizmetler ile memurlar ve sözleşmeli personel tarafından yürütülen hizmetlerinfarklılığı gözetildiğinde, bu kişilerin yaptıkları işin "eşitiş" olarak kabulü mümkün olmadığından, ücretleri yönünden deitiraz konusu kuralda eşitlik ilkesinin ihlalinden söz edilemez.
14. Anayasa'nın 2. maddesinde TürkiyeCumhuriyetinin nitelikleri arasında belirtilen sosyal hukuk devleti, insanhaklarına saygılı, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil birdenge kurabilen, çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için sosyal veekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygunhayat sürdürmelerini sağlayan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen,güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengelerigözeten devlettir.
15. Anayasa'nın "Ücrette adalet sağlanması"başlıklı 55. maddesinde "Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet,çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğersosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. Asgarî ücretintespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da gözönündebulundurulur."denilmektedir.
16. Döner sermayeli kurumlarda çalışan geçicipersonele, fiilen çalışmalarının ve emeklerinin karşılığı olarak aylık ücretödenmekte olup bu kişilere ayrıca döner sermaye gelirinden ek ödeme yapılmasızorunluluğu bulunmamaktadır. Yerine getirdikleri hizmetin niteliğiningözetilerek farklı statüler için farklı ücret rejimleri öngörülmesinde ve bukapsamda geçici personele itiraz konusu kuralda yer verilmemesinde, Anayasa'nın2. maddesinde yer alan sosyal hukuk devleti ilkesine ve emeğin karşılıksızbırakılmamasını amaçlayan 55. maddesiyle Devlete verilen, çalışanlarınyaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri için gerekli tedbirlerialma yükümlülüğüne aykırılık bulunmamaktadır.
17. Açıklanan nedenlerle kural, "geçicipersonel" yönünden Anayasa'nın 2., 10. ve 55. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV- HÜKÜM
4.1.1961 tarihli ve 209sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un,11.10.2011 tarihli ve 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 58.maddesinin (13) numaralı fıkrasının(ç) bendiyle değiştirilen 5. maddesininbirinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan ".memurlar vesözleşmeli."ibaresinin;
A- "geçicipersonel" yönünden sınırlı olarak incelenmesine,
B- "geçicipersonel" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE,
23.12.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ