ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/20
Karar Sayısı : 2014/28
Karar Günü : 11.2.2014
R.G. Tarih-Sayı :09.05.2014-28995
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : SinopSulh Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 18.maddesiyle değiştirilen 36. maddesinin üçüncü fıkrasının "Ayrıca,aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescilplakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir." biçimindekison cümlesinin Anayasa'nın 2., 38. ve 90. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davacıya ait aracın, sürücü belgesi olmayan eşi tarafındankullanıldığının tespit edilmesi üzerine davacı hakkında uygulanan idari paracezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'yaaykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 36. maddesi şöyledir:
"Sürücü belgesi alma zorunluluğu:
Madde 36- (Değişik: 24/5/2013 -6487/18 md.)
Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişilertarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerinesahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veyageçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir.
Buna göre;
a) Sürücü belgesi olmayanların,
b) Mahkemelerce veya Cumhuriyet savcılıklarınca ya da bu Kanundabelirtilen yetkililerce sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren gerialınanların,
c) Sürücü belgesi iptal edilenlerin,
araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca, aracın sürücübelgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakasıüzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 38. ve 90. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, ZehraAyla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.Emin KUZ'un katılımlarıyla 11.2.2014 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma BABAYİĞİT tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralda araç sahibinin hangieyleminin suç sayıldığı açık bir şekilde gösterilmediği gibi araç sahibiolma ile suç arasındaki illiyet bağının da ne suretle oluşturulduğununbelirtilmediği, itiraz konusu kuralın, Anayasa Mahkemesinin 29.11.2012 günlü,E.2012/106, K.2012/190 sayılı kararı ile iptal ettiği kurala ilişkin olaraktespit ettiği hukuka aykırılık unsurlarını aynı şekilde taşıdığı gibi cezalarınşahsiliği ilkesine de aykırı olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 38.ve 90. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Kanun'un 36. maddesinde motorlu araçların, sürücü belgesisahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi yasaklanmış olupsürücü belgesi olmayanların araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespitihâlinde, bu kişilere 1.407 Türk Lirası idari para cezası verileceğibelirtilmektedir. İtiraz konusu kuralda ise aracın sürücü belgesiz kişilercesürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktardaidari para cezası verileceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibiidari yaptırımlar açısından da Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerinebağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacakyaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleştiricinedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisinesahiptir.
Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamaz."; üçüncü fıkrasında,"Ceza ve cezayerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur." denilereksuçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiş; yedinci fıkrasında ise cezasorumluluğunun şahsi olduğu belirtilerek herkesin, kendi eyleminden sorumlututulacağı, başkalarının suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağıkabul edilmiştir.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temelilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği birfiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimseninbaşkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve ferifailden başka kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir.Anayasa'nın 38. maddesinin yedinci fıkrası ile ilgili gerekçede de, ".fıkra,ceza sorumluluğunun şahsi olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suçsebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi cezahukukuna yerleşmiş ve 'kusura dayanan ceza sorumluluğu' ilkesine dahil, terkimümkün olmayan bir temel kuralıdır." denilmektedir. Anayasa'nın38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idaripara cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir.
İtiraz konusu kuralda, araç sahibinin hukuka aykırı eylemininaracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin vermek olduğu ve bu eyleminsuç sayıldığı açıkça belirtilmiş olup cezaların şahsiliği ilkesine aykırı birdurum söz konusu değildir. Zira, araç sahibi açısından idari para cezasıyaptırımına bağlanan eylem, kusur sorumluluğu esası benimsenerekdüzenlenmiştir. Kuralda, araç sahibinin sorumluluğunun hukuki nedeni, araçsahibinin iradesi dâhilinde gerçekleşen "sürücü belgesiz kişilercesürülmesine izin verme" eylemine dayanmakta, araç sahibininkusurlu davranışı ile meydana gelen sonuç arasında illiyetbağı kurulmaktadır.
Bu durumda, araç sahibinin, aracının sürücü belgesiz kişilercesürülmesine izin verme şeklinde gerçekleşen davranışının sonucu olarak itirazkonusu kuralda belirtilen idari para cezasının uygulanmasında cezasorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırılık bulunmadığı gibi hakkında itirazkonusu kural uyarınca idari para cezası uygulanan kişilerin dava açma ve aracınsürücü belgesiz kişilerce sürülmesinde kusurunun bulunmadığını ispat ederekhakkında uygulanan idari para cezasının iptal edilmesi imkânı da bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle değiştirilen36. maddesinin üçüncü fıkrasının "Ayrıca, aracın sürücü belgesizkişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynımiktarda idari para cezası verilir." biçimindeki son cümlesininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.2.2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ