ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2014/76
Karar Sayısı : 2014/142
Karar Günü : 11.9.2014
R.G. Tarih-Sayı :4.3.2015-29285
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Tokatİdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 25.4.2006günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 44. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (g) bendi ile (3) ve (4) numaralı fıkralarının Anayasa'nın 36.maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Davalıların tebligata yarar açık adreslerinin bildirilmesiistemiyle davacı tarafından Nüfus Müdürlüğüne yapılan başvurunun reddedilmesiüzerine açılan davada, Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Kanun'un itiraz konusu bent ve fıkraları da içeren 44. maddesişöyledir:
"Nüfus kayıt örneğini almayayetkili olanlar
MADDE 44 - (1) Nüfus kayıtörneklerini;
a) Bakanlık,
b) Dış temsilcilikler,
c) Asker alma işlemleri için Milli Savunma Bakanlığı,
ç) Adlî makamlar,
d) Adlî işlemlerle sınırlı olmak üzere kolluk kuruluşları,
e) Evlenme işlemleri için evlendirme işlemini yapmaya yetkiliolanlar,
f) Ölüm işlemleri için resmî sağlık kuruluşları,
g) Kaydın sahipleri veya bunların eşleri ile veli, vasi, alt veüst soyları ya da bu kişilere ait vekillik belgesini ibraz edenler,
nüfus müdürlüklerinden doğrudan almaya yetkilidirler.
(2) Birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan kurumlar ve tüzelkişiler, yazılı olarak başvurmak ve istem nedenini açıkça belirtmek suretiyleBakanlık veya mülkî idare amirinin emri ile nüfus kayıt örneğini alabilirler.Bakanlık bu madde hükümlerini işletmek üzere Kimlik Paylaşımı Sistemi kurar.
(3) Yerleşim yeri adresi ve diğer adres bilgilerinin verilmesikişinin rızasına bağlıdır.
(4) Birinci fıkranın (g) bendinde sayılan kişiler dışında kalanüçüncü şahıslar medenî hal bilgisi dışında bir kişinin nüfus kaydına ilişkinörnek veya bilgi alamazlar."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında, Anayasa'nın 36. maddesine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra AylaPERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, ZühtüARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 22.4.2014 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralları, dayanılanAnayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu,bu hakkın kapsamının mahkemeye erişim hakkını da içerdiği, avukatlığın kamuhizmeti ve serbest bir meslek olduğu, itiraz konusu kurallarda kamu hizmeti ifaeden ve kamu kurumlarından her türlü bilgi ve belge edinmeye yetkili olanavukatlara yer verilmeyerek eksik düzenleme yapıldığı, bu durumun ise hukukdavalarında uygulanan taraflarca getirilme ilkesinin uygulanmasınıgüçleştirdiği, böylelikle hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkıkapsamında mahkemeye erişim hakkının kısıtlandığı belirtilerek kuralların,Anayasa'nın 36. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kurallarda, nüfus kayıt örneklerinin; kaydınsahipleri veya bunların eşleri ile veli, vasi, alt ve üst soyları ya da bukişilere ait vekillik belgesini ibraz edenlere verilebileceği, sayılan kişilerdışında kalan üçüncü şahısların, medenî hâl bilgisi dışında, bir kişinin nüfuskaydına ilişkin örnek veya bilgi alamayacağı ve nihayet yerleşim yeri ve diğeradres bilgilerinin verilmesinin ilgili kişinin rızasına bağlı olduğudüzenlenmektedir.
Anayasa'nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesininbirinci fıkrasında, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir." denilerek yargı mercilerine davacıve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma veadil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Kişinin uğradığı birhaksızlığa veya zarara karşı kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığıhaksız bir uygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüpkanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin en etkili yolu, yargı mercileriönünde dava hakkını kullanabilmesidir.
Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak aramaözgürlüğünün temel unsurlarından biri mahkemeye erişim hakkıdır. Mahkemeye erişimhakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bu konuda karar verme yetkisine sahip birmahkeme önüne götürülmesi hakkını da kapsar. Hak arama özgürlüğü demokratikhukuk devletinin vazgeçilmez unsurlarından biri olup tüm bireyler açısındanmümkün olan en geniş şekilde güvence altına alınmalıdır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesinin (2)numaralı fıkrasında öngörülen hâkimin davacıya eksikliği tamamlaması için birhaftalık kesin süre vermesi ve bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlindedavanın açılmamış sayılacağı yönündeki kural, yerleşim yeri adresinin davadilekçesinde hiç gösterilmemesi durumuna ilişkindir. İtiraz konusu kurallardaise genel olarak nüfus kayıtlarının verilmesine ilişkin hükümlere yerverilmiştir. Bu durumda, 6100 sayılı Kanun'un 119. maddesinin (2) numaralıfıkrası ile itiraz konusu kurallar arasında doğrudan doğruya bir bağlantı ya daneden-sonuç ilişkisinin bulunmadığı açıktır.
Diğer taraftan, davacı, davalının yerleşim yeri adresinibulamadığı ya da bilemediği takdirde mahkeme aracılığıyla resmi kurumlardanadres araştırması yapılmasını isteyebileceği gibi ilanen tebligat başta olmaküzere Tebligat Kanunu'nun ilgili hükümlerinden de faydalanabilecektir. Birbaşka ifadeyle, böyle bir durumda, davacının davalının yerleşim yeri adresiniitiraz konusu kurallarda öngörülen yol dışında elde edebileceği başka yollarbulunduğundan, davanın sırf bu nedenle reddedilmesi gibi bir durum söz konusudeğildir. Dolayısıyla, itiraz konusu kurallardaki düzenlemenin hak aramaözgürlüğünü ve adil yargılanma hakkını daraltan ya da ortadan kaldıran birniteliği bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa'nın 36.maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
25.4.2006 günlü, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 44.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (g) bendi ile (3) ve (4) numaralıfıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 11.9.2014gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN