ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/111
Karar Sayısı : 2016/126
Karar Tarihi : 22.6.2016
R.G. Tarih-Sayısı : Tebliğ edildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 4. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4.11.1981 tarihli ve 2547sayılı Yükseköğretim Kanunu’na, 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun’un 32.maddesiyle eklenen geçici 70. maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesi ileüçüncü fıkrasının, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığını ileri sürerekiptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Gülhane Askeri Tıp Akademisi NörolojiAnabilim Dalında öğretim üyesi olarak görev yapmaktayken, mesai saatleridışında tabiplik mesleğini özel bir sağlık kuruluşunda tetkik yapmak suretiyledevam ettiren davacının almakta olduğu üniversite ödeneği ve sağlık hizmetleritazminatı ödemelerinin yapılmaması üzerine açmış olduğu davada, itiraz konusukuralların Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme iptalleri içinbaşvurmuştur
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı geçici 70. maddesişöyledir:
“Geçici Madde 70- Tabip, diş tabibi vetıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim üyelerinden, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla mesai saatleri dışında serbest meslekfaaliyetinde bulunmakta veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olanlara, bufaaliyetlerini sona erdirinceye kadar üniversite ödeneği ve ek ödemeödenmez. Bunlardan belirtilen faaliyetlerini sona erdirmek isteyenler,31/12/2014 tarihine kadar bu konudaki iradelerini görevli oldukları kurumyönetimlerine bildirirler ve bunların en geç 31/5/2015 tarihine kadar bufaaliyetleri sona ermiş sayılır ve çalışma uygunluk belgesi veya izni iptaledilir. Bu süre içinde mali hakları ve ek ödemeleri tam olarak ödenmeye devamolunur.
Bu madde kapsamında bulunan öğretim üyelerinden belirtilenfaaliyetlerinden dolayı görevi kötüye kullandıkları yargı kararı ile tespitedilenlerin, genel hükümlere göre sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, serbestmeslek veya özel sağlık kuruluşlarında çalışma uygunluk belgesi veya izni iptaledilir.
Bu madde hükmü Gülhane Askeri Tıp Akademisi öğretim üyelerihakkında da uygulanır. Ancak bu öğretim üyelerine üniversite ödeneği ile sağlıkhizmetleri tazminatı ödenmez.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılmalarıyla 13.1.2016 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmüniptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallaruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilmesi için, elindeusulüne uygun olarak açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir davanınbulunmasının yanında iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde, ortaya çıkansorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yöndeetki yapacak nitelikteki kurallardır.
3. Başvuran Mahkeme, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na,19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun’un 32. maddesiyle eklenen geçici 70.maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesi ile üçüncü fıkrasının iptaliniistemiştir.
4. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olan uyuşmazlık,Gülhane Askeri Tıp Akademisi Nöroloji Anabilim Dalında Profesör Tabip Albaykadrosunda öğretim üyesi olarak görev yapmaktayken, mesai saatleri dışındatabiplik mesleğini özel bir sağlık kuruluşunda tetkik yapmak suretiyle devamettiren davacının almakta olduğu “üniversite ödeneği” ve “sağlıkhizmetleri tazminatı”nın 15.1.2015 tarihinden itibaren ödenmemesi ileilgilidir. Maddenin birinci fıkrasında özlük hakları ile ilgili düzenlemeyapılan öğretim üyeleri, 2547 sayılı Kanun kapsamında yer alan öğretimüyeleridir. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde görevli öğretim üyeleri isegörevlerini Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için öngörülen kanunlarçerçevesinde ifa etmektedirler. Nitekim 2547 sayılı Kanun’un 2. maddesinde,Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı yükseköğretim kurumlarıyla ilgili hususlarınayrı kanunlarla düzenleneceği belirtilmiştir. Görülmekte olan davada, TürkSilahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunan öğretim üyesi bir tabip söz konusuolduğu için itiraz konusu kurallardan, maddenin birinci fıkrasının birincicümlesinin bakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle, 4.11.1981 tarihli ve 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu’na, 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun’un 32.maddesiyle eklenen geçici 70. maddenin;
A) Birinci fıkrasının birinci cümlesinin, itiraz başvurusundabulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bucümleye ilişkin başvurunun mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B) Üçüncü fıkrasının esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
7. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Kanun’un 40. maddelerine göre,Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ilesınırlıdır. Anılan maddelerde geçen “bir davaya bakmakta olan mahkeme”kavramı, o davaya bakmaya ve dava konusu uyuşmazlığı çözmeye görevli mahkemeyiifade etmektedir. Bu nedenle bir mahkemenin, görev alanına girmeyen birdavada Anayasa Mahkemesine itiraz başvurusunda bulunabilmesi olanaklı değildir.
8. Mahkemelerin görevleri, Anayasa’nın 142. maddesi gereğinceancak kanunla düzenlendiğinden, görev sorunu kamu düzeniyle ilgilidir vedavanın her aşamasında dikkate alınmak durumundadır. Buna göre AnayasaMahkemesi, Anayasaya uygunluk denetimi için kendisine itiraz yoluyla getirilenbir işte, itiraz yoluna başvuran mahkemenin kanuna uygun biçimde o davayabakmakla görevli olup olmadığını saptamak zorundadır. Anayasa’nın 152.maddesine göre mahkemenin elinde yöntemince açılmış, mahkemenin görev alanınagiren bakılmakta olan bir dava olması gerekmekte ve bu durum itiraz başvurusuyapılabilmesi için öngörülen temel koşullardan birini oluşturmaktadır. Bukoşulun gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda doğrudan inceleme yaparak kararverme yetkisi de Anayasa Mahkemesi’ne aittir.
9. Uyuşmazlık konusu dava, Gülhane Askeri Tıp Akademisi’ndeNöroloji Anabilim Dalında Tabip Albay olarak görev yapmakta olan davacının,mesai saatleri dışında özel bir sağlık kuruluşunda çalışmasından dolayı,15.1.2015 tarihinden itibaren üniversite ödeneği ve sağlık hizmetleritazminatının ödenmemesine dair işleminin iptali ile ödenmeyen üniversiteödenekleri ve sağlık hizmetleri tazminatlarının 15.1.2015 tarihinden itibarenişleyecek yasal faizleri ile birlikte ödenmesine karar verilmesi talebineilişkindir.
10. Anayasa’nın 157. maddesinde, Askeri Yüksek İdareMahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, askerkişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerdendoğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesiolduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin askerkişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiştir. 1602 sayılı Askeri Yüksekİdare Mahkemesi Kanunu’nun 20. maddesinin birinci fıkrasında da bu hususlartekrar edilmiştir.
11. Buna göre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davayabakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “asker kişiyiilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkin bulunması” koşullarınınbirlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
12. 1602 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasında da buKanunun uygulanmasında asker kişiden maksadın, Türk Silahlı Kuvvetlerindegörevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay,askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivilmemurlar olduğu belirtilmiştir.
13. Davacının 1602 sayılı Kanun’un 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve dava konusu uyuşmazlığın asker kişileri ilgilendiren biridari işlemden doğduğu kuşkusuzdur.
14. Dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığısorunu ise bir diğer koşuldur. 1602 Sayılı Kanun’un “Birinci Daireningörevleri:” başlıklı 22. maddesinde “Birinci Daire; atanma, yerdeğiştirme, nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi, emeklilik, maluliyet, aylıkve yolluklara ilişkin iptal ve tam yargı davalarını çözümler.” denilmekte;aynı Kanun’un “Bir kısım işlerin diğer dairelere verilmesi:” başlıklı25. maddesinde ise “Dairelerin işlerinde, birbirine nazaran nispetsizlikgörülürse, Başkanlar Kurulu kararı ile bir dairenin görevine giren işlerden,belirli konulara ilişkin olanlar diğer daireye verilebilir. Bu husustakikararlar Aralık ayı başında verilir. Aynı ay içinde Resmi Gazetede yayınlanırve yeni takvim yılında uygulanır.” hükmü yer almaktadır. 926 Sayılı TürkSilahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1. maddesinde “Bukanun, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subaylar, astsubaylar ile harpokulları, fakülteler, yüksek okullar ve astsubay okullarında öğrenim yapanasker öğrencilere uygulanır. Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli diğer asker vesivil kişiler kendi özel kanunlarına tabidirler.” denilmekte; “Aylıklar,Ek Görevler, Yolluk ve Harçlıklar” başlıklı bölümünün 135-165. maddelerindede anılan personelin özlük hakları düzenlenmektedir. 926 sayılı Kanun’un ek 17.maddesinin (Ç) fıkrasında ise Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunan vebu fıkrada rütbeleri belirtilen personelden (GATA’da görevli) öğretim üyesitabip, öğretim üyesi diş tabibi, uzman tabip, uzman diş tabibi ve tıpta uzmanlıkmevzuatında belirtilen dallarda bu mevzuat hükümlerine göre uzman olanlara,hizalarında gösterilen oranları geçmemek üzere orgeneral aylığının (ek göstergedahil) brüt tutarı ile çarpımı sonucu bulunan miktarda “sağlık hizmetleritazminatı”nın ayrıca ödeneceği belirtilmektedir.
15. 2955 Sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu’nun 49.maddesinde ise “Gülhane Askeri Tıp Akademisinde görevli askeri öğretimelemanlarının ve bu Akademide yüksek lisans, doktora veya tıpta uzmanlıköğrenimi gören askeri personelin özlük haklarına ilişkin ödemelerde 926 sayılıTürk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu hükümleri uygulanır. Uzmanlar hariçolmak üzere öğretim elemanları ile Yüksek Bilim Konseyinden diğer askerihastanelerde, Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, KuvvetKomutanlıkları ve Jandarma Genel Komutanlığındaki sağlık şube müdürlüğü veyadaire başkanlığı kadrolarında görevlendirilebilen öğretim üyelerine, ayrıca2914 Sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanununun 12 nci maddesine göre üniversite ödeneği;idari görevde bulunanlara da, aynı Kanunun 13 ncü maddesine göre idari görevödeneği ödenir...” hükmü yer almaktadır.
16. Belirtilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, GATAbünyesinde görev yapan öğretim üyesi tabip subayların tüm özlük haklarınailişkin işlemler, 926 sayılı Kanun ve 2955 sayılı Kanun hükümleri ile ilgiligenel hükümler çerçevesinde yapılmasının yanında bu işlemlerin idarece, birasker kişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askerigeçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetininamacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek ve geleneklergöz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucunda tesis ediliyor olması ve 1602sayılı Kanun’da asker kişilerin aylıkla (özlük haklarıyla) ilgili işlemlerinin“askeri hizmete ilişkin” kabul edilip Askeri Yüksek İdare Mahkemesiningörevine dâhil edilmiş olması nedeniyle, dava konusu “GATA’da öğretim üyesiTabip Subay olan davacının mesai saatleri dışında tabiplik mesleğini özel birsağlık kuruluşunda tetkik yapmak suretiyle devam ettirmesinden dolayıüniversite ödeneği ve sağlık hizmetleri tazminatının kesilmesi” işlemininaçıkça askeri hizmete ilişkin işlem olduğu, böylece söz konusu davanın, “askerihizmete ilişkin bir işlem”e dayandığının kabulü gerekir. Nitekim UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün 30.11.2015 tarihli E.2015/831 ve K.2015/839 sayılıkararı da bu yöndedir.
17. Dolayısıyla, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görev alanınagiren bir davada, idare mahkemesince Anayasa Mahkemesine itiraz başvurusundabulunulabilmesi olanaklı değildir.
18. Açıklanan nedenlerle, başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
IV- HÜKÜM
4.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na, 19.11.2014 tarihli ve6569 sayılı Kanun’un 32. maddesiyle eklenen geçici 70. maddenin üçüncüfıkrasına yönelik itiraz başvurusunun başvuran Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE, 22.6.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ