ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/21
Karar Sayısı : 2015/67
Karar Tarihi : 13.7.2015
R.G. Tarih-Sayı : 24.7.2015-29424
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştayİkinci Dairesi
İTİRAZIN KONUSU : 25.8.2011tarihli ve 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin;
1- 1.3.2014 tarihli ve 6528 sayılı Kanun'un 17. maddesiyledeğiştirilen 17. maddesinin (4) numaralı fıkrasının,
2- 6528 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin(6) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin,
Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptalleri ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
OLAY : Milli EğitimBakanlığı Rehberlik ve Denetim Başkanlığı ile Maarif Müfettişleri BaşkanlıklarıYönetmeliği'nin bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri içinbaşvurmuştur.
l- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali istenilen kuralların yer aldığı, 652 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin;
1- 17. maddesi şöyledir:
" Rehberlikve Denetim Başkanlığı
MADDE 17- (1)Rehberlik ve Denetim Başkanlığının görevleri şunlardır:
a) Bakanlığın görev alanına giren konularda Bakanlık personeline,Bakanlık okul ve kurumlarına, özel öğretim kurumlarına ve gerçek ve tüzelkişilere rehberlik etmek
b) Bakanlığın görev alanına giren konularda faaliyet gösteren kamukurum ve kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile gönüllü kuruluşlara,faaliyetlerinde yol gösterecek plan ve programlar oluşturmak ve rehberlik etmek
c) Bakanlık tarafından veya Bakanlığın denetiminde sunulanhizmetlerin kontrol ve denetimini ilgili birimlerle iş birliği içinde yapmak,süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere,performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre analiz etmek,karşılaştırmak ve ölçmek, kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilensonuçları rapor hâline getirerek ilgili birimlere ve kişilere iletmek
ç) Bakanlık teşkilatı ve personeli ile Bakanlığın denetimialtındaki her türlü kuruluşun faaliyet ve işlemlerine ilişkin olarak,usulsüzlükleri önleyici, eğitici ve rehberlik yaklaşımını ön plana çıkaran biranlayışla, Bakanlığın görev ve yetkileri çerçevesinde denetim, inceleme vesoruşturma iş ve işlemlerini Maarif Müfettişleri aracılığıyla yapmak
d) Her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile ilve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim,değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini MaarifMüfettişleri aracılığıyla yürütmek
e) Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak
(2) Denetime tabi olan gerçek ve tüzel kişiler, gizli dahi olsabütün belge, defter ve bilgileri talep edildiği takdirde ibraz etmek, para vepara hükmündeki evrakı ve ayniyatı ilk talep hâlinde göstermek, sayılmasına veincelenmesine yardımcı olmakla mükelleftir. Maarif Müfettişleri, görevlerisırasında kamu kurum ve kuruluşları ve kamuya yararlı dernekler ile gerçek vetüzel kişilerden gerekli yardım, bilgi, evrak, kayıt ve belgeleri istemeyeyetkili olup kanuni engel bulunmadıkça bu talebin yerine getirilmesizorunludur.
(3) Başkanlığa verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıylaillerde il millî eğitim müdürlükleri bünyesinde Maarif Müfettişleri Başkanlığıoluşturulur.
(4) Maarif Müfettişleri Başkanlıklarının görev, yetki vesorumlulukları, Maarif Müfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkinusul ve esaslar ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir."
2- 41. maddesi şöyledir:
"Maarif Müfettişleri
MADDE 41- (1)İl millî eğitim müdürlükleri bünyesinde oluşturulan Maarif MüfettişleriBaşkanlığında Maarif Müfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcıları istihdamedilir.
(2) Maarif Müfettiş Yardımcılığına atanabilmek için 657 sayılıKanunun 48 inci maddesinde sayılan genel şartlara ek olarak aşağıdaki şartlararanır:
a) En az dört yıllık lisans eğitimi veren eğitim, fen-edebiyat,hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat, işletme, ilahiyatfakülteleri ile hizmet birimlerinin görev alanına giren ve yönetmeliklebelirlenen yükseköğretim kurumlarından veya bunlara denkliği YükseköğretimKurulu tarafından kabul edilen yurt içindeki veya yurt dışındaki yükseköğretimkurumlarından mezun olmak
b) Yapılacak yarışma sınavında başarılı olmak
(3) Maarif Müfettiş Yardımcısı kadrolarına, öğretmenlikte sekizyıl ve daha fazla hizmeti bulunanlar arasından ayrıca yapılacak yarışmasınavında başarılı olanlar arasından da atama yapılabilir.
(4) Maarif Müfettiş Yardımcılığına atananlar, en az üç yıl fiilençalışmak kaydıyla yapılacak yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar. Sınavdabaşarılı olamayanlara veya sınava girmeye hak kazandığı hâlde geçerli mazeretiolmaksızın sınav hakkını kullanmayanlara, bir yıl içinde ikinci kez sınav hakkıverilir. İkinci sınavda da başarı gösteremeyen veya sınav hakkınıkullanmayanlar Maarif Müfettiş Yardımcısı unvanını kaybeder ve Bakanlıktadurumlarına uygun kadrolara atanırlar.
(5) İhtiyaç hâlinde Maarif Müfettişleri, Rehberlik ve DenetimBaşkanlığında görevlendirilebilir.
(6) Maarif Müfettişlerinin, her hizmet bölgesinde iki yıldan azolmamak üzere Bakanlıkça belirlenecek süreler kadar çalışmaları esastır. Hizmetbölgelerinin oluşturulması ve bu bölgelerdeki çalışma süreleri; MaarifMüfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarının nitelikleri, mesleğealınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, atanmaları,çalışma ve yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikledüzenlenir. Maarif Müfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcıları, 375sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı cetvelin "A- Aylıklarını657 sayılı Devlet Memurları Kanununa Göre Alanlar" kısmının (1) numaralıbölümünün (j) sırasında öngörülen ek ödemeden aynı usul ve esaslar dâhilindeyararlandırılır."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal MümtazAKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve KadirÖZKAYA'nın katılımlarıyla 5.3.2015 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma isteminin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Evren ALTAY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- 652 Sayılı KHK'nin, 6528 Sayılı Kanun'un 17. MaddesiyleDeğiştirilen 17. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında, Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülen yasamayetkisinin devredilemezliği ilkesi uyarınca yürütme organına genel ve sınırlarıbelirsiz bir düzenleme yetkisi verilemeyeceği, Anayasa'nın 128. maddesinde dememurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev veyetkileri, hakları ve yükümlülüklerinin kanunla düzenleneceğinin öngörüldüğü,itiraz konusu kuralla Maarif Müfettişleri Başkanlıklarının görev, yetki vesorumlulukları, Maarif Müfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkinusul ve esaslar ile diğer hususlar hakkında kanunla herhangi bir çerçeveçizilmeksizin, temel ilke ve esaslar konulmaksızın düzenleme yetkisininyönetmeliğe bırakıldığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 7. ve 128.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralla, Maarif Müfettişleri Başkanlıklarınıngörev, yetki ve sorumlulukları, Maarif Müfettişlerinin görev, yetki vesorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususların yönetmelikledüzenleneceği belirtilmiştir.
5. Anayasa'nın 7. maddesinde yasama yetkisinin Türk Milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ait olduğu ve bu yetkinindevredilemeyeceği kurala bağlanmıştır.
6. Anayasa'nın 128. maddesinde de, "Devletin,kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idareesaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiğiasli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev veyetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerikanunla düzenlenir. Ancak, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşmehükümleri saklıdır. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları,kanunla özel olarak düzenlenir." denilmiştir.
7. Yasama yetkisinin devredilemezliğini öngören Anayasa'nın 7.maddesi, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin, nitelikleri, atanmaları, görevve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlükişlerinin kanunla düzenleneceğini belirten Anayasa'nın 128. maddesi karşısında"genel hüküm" niteliği taşıdığından, kamu görevlilerineilişkin söz konusu düzenlemeler yönünden "özel hüküm" niteliğitaşıyan Anayasa'nın 128. maddesinin öncelikle uygulanması gerekir.
8. Kanuni düzenleme ilkesi, düzenlenen alanda temel ilkelerinkanunla konulmasını ve çerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmektedir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı,tamamlayıcı ve bağımlı bir yetkidir. Bu nedenle Anayasa'da öngörülen ayrıkdurumlar dışında, kanunlarla düzenlenmemiş bir alanda, kanun ile yürütmeyegenel nitelikte kural koyma yetkisi verilemez. Bununla birlikte, temelilkelerin ve çerçevenin kanunla belirlendiği konulara ilişkin ayrıntılarındüzenlenmesi konusunda yürütme organına yetki verilmesi, yasal düzenlemeilkesine aykırılık oluşturmamaktadır.
9. Millî Eğitim Bakanlığının hizmet birimleri arasında sayılanRehberlik ve Denetim Başkanlığı, 652 sayılı KHK'nin 17. maddesindedüzenlenmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında Rehberlik ve DenetimBaşkanlığının görevleri belirtildikten sonra, (3) numaralı fıkrasında Rehberlikve Denetim Başkanlığına verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla illerdeil millî eğitim müdürlükleri bünyesinde Maarif Müfettişleri Başkanlığıoluşturulacağı ifade edilmiş ve itiraz konusu (4) numaralı fıkrasında da MaarifMüfettişleri Başkanlıklarının görev, yetki ve sorumlulukları, MaarifMüfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar ilediğer hususların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.
10. Rehberlik ve Denetim Başkanlığının görevleri, maddenin (1)numaralı fıkrasında şu şekilde belirlenmiştir:
a) Bakanlığın görev alanına giren konularda Bakanlık personeline,Bakanlık okul ve kurumlarına, özel öğretim kurumlarına ve gerçek ve tüzelkişilere rehberlik etmek,
b) Bakanlığın görev alanına giren konularda faaliyet gösteren kamukurum ve kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile gönüllü kuruluşlara,faaliyetlerinde yol gösterecek plan ve programlar oluşturmak ve rehberliketmek,
c) Bakanlık tarafından veya Bakanlığın denetiminde sunulanhizmetlerin kontrol ve denetimini ilgili birimlerle iş birliği içinde yapmak,süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere,performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre analiz etmek,karşılaştırmak ve ölçmek, kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilensonuçları rapor hâline getirerek ilgili birimlere ve kişilere iletmek,
ç) Bakanlık teşkilatı ve personeli ile Bakanlığın denetimialtındaki her türlü kuruluşun faaliyet ve işlemlerine ilişkin olarak,usulsüzlükleri önleyici, eğitici ve rehberlik yaklaşımını ön plana çıkaran biranlayışla, Bakanlığın görev ve yetkileri çerçevesinde denetim, inceleme vesoruşturma iş ve işlemlerini Maarif Müfettişleri aracılığıyla yapmak,
d) Her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile ilve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim,değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini MaarifMüfettişleri aracılığıyla yürütmek,
e) Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak.
11. Söz konusu görevlerden, il düzeyinde yerine getirilmesigereken görevlerin il millî eğitim müdürlükleri bünyesinde oluşturulan MaarifMüfettişleri Başkanlıklarınca yerine getirileceği açıktır. Maarif MüfettişleriBaşkanlıklarınca yerine getirilmesi gereken bu görevlerin ise Başkanlıkta görevyapan Maarif Müfettişleri tarafından ifa edileceği kuşkusuzdur. Bu durumda,Maarif Müfettişleri Başkanlıklarının ve Maarif Müfettişlerinin görevlerine ilişkinolarak temel ilkeler ve çerçeve KHK ile belirlenmiş olmaktadır. Yerinegetirmekle yükümlü olunan bu görevler, aynı zamanda Maarif MüfettişleriBaşkanlıklarının ve Maarif Müfettişlerinin sahip oldukları yetki vesorumlulukları da belirlemektedir. Maddenin (3) numaralı fıkrasındaayrıca, Maarif Müfettişlerinin görevleri sırasında kamu kurum ve kuruluşları vekamuya yararlı dernekler ile gerçek ve tüzel kişilerden gerekli yardım, bilgi,evrak, kayıt ve belgeleri istemeye yetkili oldukları ve bu taleplerinin yerinegetirilmesinin zorunlu olduğu da ifade edilmiştir.
12. Bu durumda, Maarif Müfettişleri Başkanlıkları ile MaarifMüfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin temel kurallar KHK ilebelirlendiğinden, bu konulara ve bu konularla ilgili diğer hususlara ilişkinusul ve esasların düzenlenmesi amacıyla yürütme organına yetki tanınmasında" kanuni düzenleme ilkesi "ne aykırılık bulunmamaktadır.
13. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 128.maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
B- 652 Sayılı KHK'nin, 6528 Sayılı Kanun'un 23. MaddesiyleDeğiştirilen 41. Maddesinin (6) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesininİncelenmesi
1- İtirazın Gerekçesi
14. Başvuru kararında, Anayasa'nın 7. maddesinde öngörülenyasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi uyarınca yürütme organına genel vesınırları belirsiz bir düzenleme yetkisi verilemeyeceği, Anayasa'nın 128.maddesinde de memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülüklerinin kanunla düzenleneceğininöngörüldüğü, itiraz konusu kuralla, hizmet bölgelerinin oluşturulması ve bubölgelerdeki çalışma süreleri ile Maarif Müfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarınınnitelikleri, mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterliksınavları, atanmaları, çalışma ve yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esaslarailişkin olarak kanunla herhangi bir çerçeve çizilmeksizin, temelilke ve esaslar konulmaksızın düzenleme yetkisinin yönetmeliğe bırakıldığıbelirtilerek kuralın, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
15. İtiraz konusu kuralla, Maarif Müfettişlerinin, çalışacaklarıhizmet bölgelerinin oluşturulması ve bu bölgelerdeki çalışma süreleri, MaarifMüfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarının nitelikleri, mesleğealınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, atanmaları,çalışma ve yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikledüzenleneceği belirtilmiştir.
16. Kuralın yer aldığı 41. madde, Maarif Müfettişlerine ilişkindüzenlemeler içermektedir. İtiraz konusu kuralda yönetmelikle düzenlenmesiöngörülen hususlarda temel ilkelerin ve çerçevenin KHK ile düzenlenipdüzenlenmediğinin belirlenebilmesi için maddenin bir bütün olarak incelenmesigerekmektedir.
17. Yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen hususlardan ilki, hizmetbölgelerinin oluşturulması ve bu bölgelerdeki çalışma sürelerine ilişkin usulve esaslara ilişkindir. Maddenin (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeMaarif Müfettişlerinin her hizmet bölgesinde iki yıldan az olmamak üzereBakanlıkça belirlenecek süreler kadar çalışacakları belirtilmiştir. Budüzenlemeyle, Maarif Müfettişlerinin çalışmalarında hizmet bölgesi esasıgetirilmiş ve her hizmet bölgesinde geçirilmesi gereken asgari süre iki yılolarak belirlenmiştir. Bu temel belirlemeden sonra, iş durumu, nüfusu, gelişmişlik düzeyi gibi zaman içerisinde değişebilecek kriterlere göre hizmetbölgelerinin oluşturulması ve bölgelerdeki çalışma süreleri yönündenyönetmelikle düzenleme yapma yetkisi tanınmıştır.
18. Yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen diğer hususlar ise MaarifMüfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarının nitelikleri, mesleğealınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, atanmaları,çalışma ve yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esaslardır.
19. Maddede yer alan düzenlemeden, mesleğe girişin, MaarifMüfettiş Yardımcılığına atanma suretiyle gerçekleşeceği anlaşılmaktadır.Müfettiş Yardımcılarının ise bu amaçla açılacak sınavda başarılı olanlar ileöğretmenler arasından olmak üzere iki farklı kaynaktan alınmasıöngörülmektedir. Buna göre, Maarif Müfettiş Yardımcılığına atanabilmek için 657sayılı Kanunun 48. maddesinde sayılan genel şartlara ek olarak, yapılacakyarışma sınavında başarılı olma şartı aranmaktadır. Bu sınava girebilmek içinise en az dört yıllık lisans eğitimi veren eğitim, fen-edebiyat, hukuk, siyasalbilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat, işletme, ilahiyat fakülteleriile hizmet birimlerinin görev alanına giren ve yönetmelikle belirlenenyükseköğretim kurumlarından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulutarafından kabul edilen yurt içindeki veya yurt dışındaki yükseköğretimkurumlarından mezun olmak gerekmektedir. Öğretmenler arasından Maarif MüfettişYardımcısı kadrolarına atama yapılabilmesi için ise öğretmenlikte sekiz yıl vedaha fazla hizmeti bulunanlar arasından ayrıca yapılacak yarışma sınavındabaşarılı olunması şartı aranmaktadır.
20. Maarif Müfettiş Yardımcılarının, Maarif Müfettişliğineatanabilmeleri için ise Müfettiş Yardımcılığında en az üç yıl fiilençalıştıktan sonra yapılacak yeterlik sınavında başarılı olmaları gerekmektedir.Sınavda başarılı olamayanlara veya sınava girmeye hak kazandığı hâlde geçerlimazereti olmaksızın sınav hakkını kullanmayanlara, bir yıl içinde ikinci kezsınav hakkı verilecek, ikinci sınavda da başarı gösteremeyen veya sınav hakkınıkullanmayanlar ise Maarif Müfettiş Yardımcısı unvanını kaybederek, Bakanlıktadurumlarına uygun kadrolara atanacaklardır.
21. Maarif Müfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarının, ilmillî eğitim müdürlükleri bünyesinde oluşturulan Maarif MüfettişleriBaşkanlığında istihdam edilecekleri ve Maarif Müfettişlerinin ihtiyaç hâlinde,Rehberlik ve Denetim Başkanlığında görevlendirilebilecekleri de yine maddedebelirtilmektedir.
22. Sözü edilen kurallar, Maarif Müfettişlerinin, çalışacaklarıhizmet bölgelerinin oluşturulması ve bu bölgelerdeki çalışma süreleri ileMaarif Müfettişleri ve Maarif Müfettiş Yardımcılarının nitelikleri, mesleğealınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, atanmaları,çalışma ve yer değiştirmelerine ilişkin temel ilkeler olup, bu ilkelerçerçevesinde itiraz konusu kuralda belirtilen konulara ilişkin usul ve esasların düzenlenmesinin yürütme organınabırakılmasında "kanuni düzenleme ilkesi"ne aykırılıkbulunmamaktadır.
23. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 128. maddesine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
24. 25.8.2011 tarihli ve 652 sayılı Millî Eğitim BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin;
A- 1.3.2014 tarihli ve 6528 sayılı Kanun'un 17. maddesiyledeğiştirilen 17. maddesinin (4) numaralı fıkrasına,
B- 6528 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin(6) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine,
yönelik iptal talepleri, 13.7.2015 tarihli, E.2015/21, K.2015/67sayılı kararla reddedildiğinden, bu fıkra ve cümleye ilişkin yürürlüğündurdurulması taleplerinin REDDİNE, 13.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
V- HÜKÜM
25.8.2011 tarihli ve 652 sayılı Millî Eğitim BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin;
A- 1.3.2014 tarihli ve 6528 sayılı Kanun'un 17. maddesiyledeğiştirilen 17. maddesinin (4) numaralı fıkrasının,
B- 6528 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle değiştirilen 41. maddesinin(6) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin,
Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE, SerdarÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşı oyları ve OY ÇOKLUĞUYLA, 13.7.2015tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
KARŞI OY GEREKÇESİ
"Milli Eğitim Temel Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı" Türkiye BüyükMillet Meclisi'nce (TBMM) 1.3.2014 tarih ve 6528 sayılı Kanun olarak kabuledilmiş ve 14.3.2014 tarih ve 28941 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe girmiştir.
Bu Kanun'un 17 nci maddesiyle 652 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin (KHK) değiştirilen 17 nci maddesinin "MaarifMüfettişleri Başkanlıklarının görev, yetki ve sorumlulukları, MaarifMüfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslarıile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir." şeklindeki (4) numaralıfıkrasının ve yine bu Kanun'un 23 üncü maddesiyle 652 sayılı KHK'nindeğiştirilen 41 inci maddesinin "Maarif müfettişleri ve Maarif müfettişyardımcılarının" görev süreleri, nitelikleri ve diğer hususlarınyönetmelikle düzenlenmesi esasını öngören (6) numaralı fıkrasının "KanunTasarısı"nda yer almadığı ve bunların TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlikve Spor Komisyonu'nda Tasarı metnine eklendiği anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın 88. maddesinde "Kanun teklif etmeye BakanlarKurulu ve milletvekilleri yetkilidir.
Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir." denilmektedir. Anayasa'nın88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,bu konudaki ihlâl Anayasa'nın 148. maddesi anlamında bir "şekilsakatlığı"na değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacakanayasal denetimin, "şekil bakımından" değil, "esasbakımından" söz konusu olması gerekir. 88. maddenin ikinci fıkrasındaki"Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmeusul ve esasları İçtüzükle düzenlenir" hükmünün de, bu açıklama çerçevesindeyorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci fıkrasındaki anayasalhüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi gerekir. Yani, birincifıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada doğrudan bir Anayasaihlâli söz konusu olacak ve Anayasa'nın bu hükmünün bir tekrarından ibaret olanTBMM İçzüğü'nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle, Anayasa'nın 148.maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından kanunun iptalinigerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden değil; 88. maddeninbirinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren bir sakatlıktan ve esasdenetimden söz edilebilecektir.
Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMMİçtüzüğü'nün "Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı"başlıklı 35. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: "Komisyonlar,kendilerine havale edilen kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veyadeğiştirerek kabul veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerinibirleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığıncakendilerine ayrılan salonlarda toplanırlar.
Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanunteklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerleuğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantısaatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrıayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar."
İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkçaanlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı vetekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanuntasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Yukarıda belirtilenyasa değişiklikleri Bakanlar Kurulunca önerilen Tasarı metninde olmadığı haldeTBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu tarafından Tasarı metnineilave edilerek kanunlaştırıldığından; bu durum Anayasa'nın 88. maddesininbirinci fıkrasına (dolayısiyle de bu hükmün açıklaması mahiyetinde bulunan TBMMİçtüzüğü'nün 35 inci maddesine) açıkça aykırı düşmektedir.
Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmükarşısında, TBMM İçtüzüğü'nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekteolan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan "başka" kanunlarda ek vedeğişiklik getiren "yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki" değişikliklerin "Genel Kurul" tarafından da yapılamayacağı açıktır.
Anayasa'nın 148. maddesindeki "Kanunların şekil bakımındandenetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı.hususları ile sınırlıdır." hükmünün de bu belirlemeye etkisininolamayacağı kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkçaaykırı bir yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülençoğunlukla yapılacak bir "son oylama"nın belirtilen Anayasa'yaaykırılığı düzelteceği kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasınauygun bir yasama faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki "şekildenetimi" kuralı işletilebilir. Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığıüzere, aksi yönde bir yasama faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 incimaddenin bu davanın somutunda uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudakibir inceleme için bkz.: Torba Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzükHükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s.55-90)
Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davasıbaşvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü'nün 35.maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyonakabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iadeedilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmaküzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığıanlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenle, 6528 sayılı Kanun'un iptali istenen yukarıdaişaret edilen kurallarının Anayasa'nın 88. maddesine aykırı düşmesi nedeniyleiptaline karar verilmesi gerektiği kanaatine ulaştığımızdan; aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ