ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/31
Karar Sayısı : 2015/34
Karar Tarihi : 1.4.2015
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Ankara 6. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU :22.5.2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanunu'nun, 15.5.2008 tarihli ve 5763 sayılı Kanun'un 2. maddesi iledeğiştirilen 30. maddesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
İdarenin işçi alımına ilişkin olarak davacı hakkında yürütülenişlemi iptal etmesinden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümü ile ilgili olarakgörülen davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI
Kanun'un itiraz konusu kural olan 30. maddesi şöyledir:
"Madde 30- (Değişik: 15/5/2008-5763/2 md.)
İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektörişyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli veyüzde iki eski hükümlü işçiyi veya 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı AskerlikKanunu veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek AskeriMemurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılanterör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekildeyaralananları meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmaklayükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işvereninbu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına görehesaplanır.
Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli vebelirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır. Kısmisüreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tamsüreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirlerdikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür. İşyerininişçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır.
İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İşKurumu aracılığı ile sağlarlar. Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerinnitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların işyerlerinde genelhükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri,mesleki yönden işverence nasıl işe alınacakları, Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıncaçıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz veyukarıdaki hükümler uyarınca işyerlerindeki işçi sayısının tespitinde yer altıve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz.
Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp da sonradanmaluliyeti ortadan kalkan işçiler eski işyerlerinde tekrar işe alınmalarınıistedikleri takdirde, işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yervarsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andakişartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren işsözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunaneski işçiye altı aylık ücret tutarında tazminat öder.
Özel sektör işverenlerince bu madde kapsamında çalıştırılan17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi engellisigortalılar ile 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindebelirtilen korumalı işyerlerinde çalıştırılan engelli sigortalıların, aynıKanunun 72 nci ve 73 üncü maddelerinde sayılan ve 78 inci maddesiyle belirlenenprime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işverenhisselerinin tamamı, kontenjan fazlası engelli çalıştıran, yükümlü olmadıklarıhalde engelli çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her birengelli için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primineait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanır. İşveren hissesine aitprimlerin Hazinece karşılanabilmesi için işverenlerin çalıştırdıklarısigortalılarla ilgili olarak 506 sayılı Kanun uyarınca aylık prim ve hizmetbelgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi vesigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet edentutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olmasışarttır. Bu fıkraya göre işveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geçödenmesi halinde, Hazinece Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemeningecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı, işverenden tahsil edilir. Hazinecekarşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veyamaliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. (Ek cümle: 31/7/2008-5797/10 md.) Bufıkrada düzenlenen teşvik, kamu idareleri hariç 506 sayılı Kanun kapsamındakisigortalılara ilişkin matrah ve oranlar üzerinden olmak üzere, 506 sayılıKanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıkların statülerine tabipersoneli için de uygulanır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarMaliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığıtarafından müştereken belirlenir.
(Değişik yedinci fıkra: 11/10/2011-KHK-665/28 md.) Bu maddeyeaykırılık hallerinde 101 inci madde uyarınca tahsil edilecek cezalar,engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurmaları, engellinin işbulmasını sağlayacak destek teknolojileri, engellinin işe yerleştirilmesi, işeve işyerine uyumunun sağlanması ve bu gibi projelerde kullanılır. Tahsil edilencezaların kullanımına ilişkin hususlar, Türkiye İş Kurumununkoordinatörlüğünde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma GenelMüdürlüğü ile İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, AdaletBakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü, en çok işçi ve işvereni temsileden üst kuruluşların ve en çok engelliyi temsil eden üst kuruluşun birertemsilcisinden oluşan komisyon tarafından karara bağlanır. Komisyonun çalışmausul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikledüzenlenir.
Eski hükümlü çalıştırılmasında, kanunlardaki kamu güvenliği ileilgili hizmetlere ilişkin özel hükümler saklıdır."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk incelemetoplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasakuralı ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un"Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi"başlıklı 40. maddesinde, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacakbaşvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında,bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanunhükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavarması durumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarakAnayasa Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış; fıkranın (a) bendinde "iptaliistenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayangerekçeli başvuru kararının aslı", Mahkemeye gönderilecek belgelerarasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekildedayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının, AnayasaMahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceğihükme bağlanmıştır.
Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasında, itiraz başvurusunun mahkemelerce gerekçeli karar ile yapılacağı,fıkranın (a) bendinde itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçeli kararında,Anayasa'yaaykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa'nın hangimaddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriylebirlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edildikten sonra, 49. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde, Anayasa Mahkemesince yapılan ilkincelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğu tespit edilirse, itiraz yolunailişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine kararverileceği; (2) numaralı fıkrasında da önceki fıkranın (b) bendi uyarıncaverilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarakyeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen kuralın Anayasa'nın hangi maddelerine, hanginedenlerle aykırı olduğunu ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkçagösterildiği gerekçeli başvuru kararını eklemeden, Anayasa'ya aykırılıkiddialarının değerlendirilmesi talebiyle itiraz başvurusunda bulunduğuanlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (a) bendi ileAnayasaMahkemesi İçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineaykırıolduğu anlaşılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeyegeçilmeksizin reddi gerekir.
IV- SONUÇ
22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun, 15.5.2008 tarihlive 5763 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değiştirilen 30. maddesinin iptalinekarar verilmesi istemiyle yapılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin(4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeyegeçilmeksizin REDDİNE, 1.4.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA