ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/33
Karar Sayısı : 2015/50
Karar Tarihi : 27.5.2015
R.G. Tarih-Sayı :2.6.2015-29374
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 3. Fikri veSınaî Haklar Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 tarihli ve556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesininbirinci fıkrasının (ı) bendinin Anayasa'nın 2., 5., 13., 35., 48. ve 91.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.
I- OLAY
Türk Patent Enstitüsü aleyhine açılan Türk Patent EnstitüsüYeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararının iptaline ilişkin davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı
556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralı daiçeren 7. maddesi şöyledir:
"Marka tescilinde red için mutlak nedenler
Madde 7- Aşağıda yazılıişaretler marka olarak tescil edilemez:
a) 5 inci madde kapsamına girmeyen işaretler,
b) (Değişik : 22/6/2004 - 5194/13 md.) Aynı veya aynı türdeki malveya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusuyapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markalar,
c) Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç,değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin yapıldığızamanı gösteren veya malların ve hizmetlerin diğer karakteristik özelliklerinibelirten işaret ve adlandırmaları münhasıran veya esas unsur olarak içerenmarkalar.
d) Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli birmeslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaretve adları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar,
e) Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya birteknik sonucu elde etmek için zorunlu olan, kendine malın şeklini veya malaasli değerini veren şekli içeren işaretler,
f) Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafikaynağı gibi konularda halkı yanıltacak markalar,
g) Yetkili mercilerden kullanmak için izin alınmamış vedolayısıyla Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine görereddedilecek markalar,
h) Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamıdışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi, kültürel değerler bakımındanhalka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği diğer armalar,amblemler veya nişanları içeren markalar,
ı) Sahibi tarafından izin verilmeyen Paris Sözleşmesinin 1 incimükerrer 6 ncı maddesine göre tanınmış markalar,
j) Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar,
k) Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar.
(Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/5 md.;Değişik:22/6/2004 - 5194/13md.) Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar veyahizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik kazanmışise (a), (c) ve (d) bentlerine göre tescili reddedilemez."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 5., 13., 35., 48. ve 91.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN veKadir ÖZKAYA'nın katılımlarıyla 1.4.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararnamekuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında GenelAçıklama
Anayasa'nın 91. maddesinde düzenlenen kanun hükmünde kararnameler,işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olduğundan yargısal denetimlerininyapılması görev ve yetkisi Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesineverilmiştir. Yargısal denetimde kanun hükmünde kararnamenin, öncelikle yetkikanununa sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Herne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde kanun hükmünde kararnamelerin yetkikanunlarına uygunluğunun denetlenmesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim veesas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise deAnayasa'ya uygunluk denetiminin kapsamına öncelikle kanun hükmünde kararnameninyetki kanununa uygunluğunun denetimi de girer. Çünkü Anayasa'da, BakanlarKuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlar içerisinde kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,kanun hükmünde kararnameyi Anayasa'ya aykırı duruma getirir.
Dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan alan olağanüstü halkanun hükmünde kararnamelerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki kanunhükmünde kararnamelerin bir yetki kanununa dayanması zorunludur. Bu nedenle,kanun hükmünde kararnameler ile dayandıkları yetki kanunu arasında çok sıkı birbağ vardır. Kanun hükmünde kararnamenin yetki kanunu ile olan bağı, kanunhükmünde kararnameyi aynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir.Kanun hükmünde kararnamenin Anayasa'ya uygun bir yetki kanununa dayanması,geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununa dayanmadan çıkartılan veyadayandığı yetki kanunu iptal edilen kanun hükmünde kararnamelerin içeriğiAnayasa'ya aykırılık oluşturmasa bile bunların Anayasa'ya uygunluğundan sözedilemez.
Kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluk denetimi,kanunların denetiminden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "KanunlarAnayasaya aykırı olamaz." denilmektedir. Bu nedenle kanunlarındenetiminde, onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıklarısaptanır. Kanun hükmünde kararnameler ise konu, amaç, kapsam ve ilkeleriyönünden hem dayandıkları yetki kanununa hem de Anayasa'ya uygun olmakzorundadırlar.
Anayasa'da kimi konuların kanun hükmünde kararnamelerledüzenlenmesi yasaklanmaktadır. Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında"Sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikincikısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleri ile dördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler..."inkanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kuralgereğince, Türkiye Büyük Millet Meclisi, "Bakanlar Kurulu"naancak kanun hükmünde kararnameyle düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyenkonularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir.
Anayasa'nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceğiöngörülen bir konunun, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkçayasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa'nın 163. maddesindeolduğu gibi kanun hükmünde kararname çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe kanunhükmünde kararname ile düzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz.
B- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralının Anayasa'nın91. Maddesi Yönünden İncelenmesi
Kanun Hükmünde Kararname'nin 6. maddesinde, bu Kanun HükmündeKararname ile sağlanan marka korumasının tescil yoluyla elde edileceğibelirtilmiş; itiraz konusu kuralda ise sahibi tarafından izin verilmeyen ParisSözleşmesi'nin 1. mükerrer 6. maddesine göre tanınmış markaların, marka olaraktescil edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında "Sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler..."in kanunhükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Öte yandan,Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinin birincifıkrasında, herkesin, mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu; ikincifıkrasında bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği;üçüncü fıkrasında ise mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırıolamayacağı kurala bağlanmıştır. Buna göre, Anayasa'nın ikinci kısmının "KişininHakları ve Ödevleri" başlıklı ikinci bölümünde yer alan mülkiyethakkına ilişkin olarak kanun hükmünde kararname ile düzenleme yapılması mümkündeğildir.
Mülkiyet hakkının konusunu, maddî ve gayrimaddî mallaroluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar maddî mallar kapsamında iken, fikrîve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddî mallar kapsamında bulunmaktadır. Birmarkanın sahibine sağladığı haklar ise "marka hakkı" olarakadlandırılmakta ve marka hakkı, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları kapsamında yeralmaktadır. Dolayısıyla, itiraz konusu kuralda yer alan markanın tescilineilişkin düzenleme, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla ilgiliolduğundan kural, Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırıdır.İptali gerekir.
Kural Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırıgörülerek iptal edildiğinden, ayrıcaAnayasa'nın 2., 5., 13., 35. ve 48. maddeleri yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
VI- SONUÇ
24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının (ı)bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 27.5.2015tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ