ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/4
Karar Sayısı : 2015/61
Karar Tarihi : 1.7.2015
R.G. Tarih-Sayı : 15.7.2015- 29417
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kocaeli4. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 26.9.2004 tarihli ve5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının soncümlesinin Anayasa'nın 38. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Trafik düzeninin gerektirdiğidikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirle yaralamasuçundan hapis cezası ile cezalandırılan ve iki ay onbeş gün süreyle sürücübelgesinin geri alınmasına karar verilen hükümlünün, hapis cezasının infazınınertelenmesine rağmen sürücü belgesinin tarafına iade edilmemesi üzerine açtığıdavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
5237 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 53. maddesi şuşekildedir:
"Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma
Madde 53- (1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapiscezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;
a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevininüstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veyaDevlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunankurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet vehizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi haklarıkullanmaktan,
c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmettebulunmaktan,
d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi partitüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,
e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altındaserbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten,
Yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapiscezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
(3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilenhükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileriaçısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezasıertelenen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hakyoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.
(4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sıradaonsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmüuygulanmaz.
(5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüyekullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyethalinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanınyarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasınakarar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyleişlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkininkullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icrayakonan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazındanitibaren işlemeye başlar.
(6) Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeniningerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenentaksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamaküzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesiningeri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmünkesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibarenişlemeye başlar."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve KadirÖZKAYA'nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan veilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu
3. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavarması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak kanun kuralları,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde ve davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
4. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinde, belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeniningerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenentaksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamaküzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesiningeri alınmasına karar verilebileceği belirtilmiş; itiraz konusu ikincicümlesinde ise yasaklanma veya sürücü belgesinin geri alınması tedbirlerininhükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyleinfazından itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır.
5. Maddenin (6) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, belli birmeslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık iletrafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık biçimindeiki ayrı taksirli suçtan söz edilmiş ve bu suçlardan mahkûmiyet halindeuygulanacak tedbirler de "belli bir meslek veya sanatın icrasınınyasaklanması" ve "sürücü belgesinin gerialınması" biçiminde sayılmıştır. Yasaklanma ve sürücü belgesiningeri alınması tedbirlerinin mahiyetleri dikkate alındığında, yasaklanmatedbirinin belli bir meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özenyükümlülüğüne, sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin ise trafik düzeniningerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen suçlarauygulanacağı anlaşılmaktadır.
6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede görülmekte olan dava, trafikdüzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla hapiscezasına mahkûm olan ve sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilenhükümlünün, sürücü belgesinin iadesi talebiyle açılmıştır. Dolayısıyla itirazkonusu kuralda yer alan "Yasaklama ve ." ibaresininuyuşmazlıkta uygulanma kabiliyeti bulunmamaktadır.
7. İtiraz konusu kuralın ".hükmün kesinleşmesiyleyürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeyebaşlar." kısmı ise hem "yasaklama" hemde "geri alma" yönünden uygulanabilecek ortak kuralniteliği taşımaktadır. Görülmekte olan dava ise sürücü belgesinin geri alınmasıtedbirine ilişkin olduğundan kuralın geri kalan kısmının sadece ".gerialma." ibaresiyle sınırlı olarak incelenmesi gerekmektedir.
8. Açıklanan nedenlerle, 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı TürkCeza Kanunu'nun 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin;
1- "Yasaklama ve ." ibaresinin itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddine,
2- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiylesınırlı olarak incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B- İtirazın Gerekçesi
9. Başvuru kararında özetle, sürücü belgesinin geri alınmasıtedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girmesinin ve sürenin de cezanıntümüyle infazından itibaren işlemeye başlamasının, cezanın ertelendiği veyaadli para cezasının takside bağlandığı hallerde hükümlüye mahkeme kararındabelirtilenden daha uzun süreli ceza uygulanması sonucunu doğurduğu belirtilerekkuralın, Anayasa'nın 38. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
10. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusukural Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
11. Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasının birincicümlesinde, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüneaykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan azve üç yıldan fazla olmamak üzere, sürücü belgesinin geri alınmasına kararverilebileceği hükme bağlanmış; ikinci cümlesinde yer alan itiraz konusukuralda ise sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin hükmün kesinleşmesiyleyürürlüğe gireceği ve sürenin, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeyebaşlayacağı belirtilmiştir.
12. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
13. Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden biri de "belirlilik"tir. Bu ilkeye göre, yasaldüzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya vekuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması,ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermeside gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyhangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir.Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir vedavranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını,bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin deyasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasınıgerekli kılar.
14. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamaz." denilerek "suçun kanuniliği";üçüncü fıkrasında da "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleriancak kanunla konulur." ifadesine yer verilerek "cezanınkanuniliği" ilkesi getirilmiştir. Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan"suçta ve cezada kanunilik" ilkesi uyarınca, hangi eylemlerinyasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yerbırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır vesınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin, yasak eylemler ile bueylemlerin işlenmesi durumunda ne tür yaptırımlarla karşılaşacaklarını öncedenbilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvencealtına alınması amaçlanmaktadır.
15. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde, bir güvenlik tedbiriolarak belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu düzenlenmektedir.Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma kurumu, kural olarak kasten işlenensuçlara yönelik olmakla birlikte, maddenin (6) numaralı fıkrasında buna biristisna getirilmekte ve taksirle işlenen bazı suçlardan mahkûmiyet halinde dehükümlünün birtakım haklardan yoksun bırakılmasına imkân tanınmaktadır. Bukapsamda, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkdolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üçyıldan fazla olmamak üzere sürücü belgesinin geri alınmasına kararverilebileceği öngörülmektedir.
16. Maddenin (6) numaralı fıkrasında belirtilen sürücü belgesiningeri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için, mahkûmiyet hükmünün kurulmasıyeterli olmayıp ayrıca mahkemenin, mahkûmiyetle birlikte sürücü belgesinin gerialınması tedbirinin uygulanmasına da karar vermesi gerekmektedir. Üç aydan azve üç yıldan fazla olmamak üzere yoksunluk süresinin takdirinde mahkûmiyetsüresinin bir önemi bulunmamakta, yoksunluk süresi, mahkûmiyet süresindenbağımsız olarak hakim tarafından takdir edilmektedir.
17. Anayasa'nın 38. maddesinde düzenlenen kanunilik ilkesi,cezaların yanında, ceza yerine geçecek olan güvenlik tedbirlerinin de öncedenkanunla belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Sürücü belgesinin geri alınmasıtedbirinin, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüneaykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde uygulanacağıhususu Kanun'da açık, net ve anlaşılır bir biçimde ifade edilmektedir.
18. Öte yandan, Kanun'un 53. maddesinin (6) numaralı fıkrasınınitiraz konusu kuralı da içeren son cümlesinde, sürücü belgesinin geri alınmasıtedbirinin hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe gireceği ifade edilmiş ise detedbirin yürürlüğe girmesi, uygulanmaya başlanacağı anlamına gelmemektedir.Anılan cümle, önceki cümleyle birlikte bir bütün olarak dikkate alındığında,sürücü belgesinin geri alınması tedbirinin uygulanabilmesi için cezanın tümüyleinfaz edilmesi veya infaz edilmiş sayılması gerektiği anlaşılmaktadır. Buitibarla, kuralda suç ve cezaların kanuniliği ve hukuk devleti ilkelerineaykırı bir yön bulunmamaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2. ve38. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV- HÜKÜM
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53.maddesinin (6) numaralı fıkrasının son cümlesinin;
A- "Yasaklama ve." ibaresinin, itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE,
B- Kalan bölümünün ".geri alma." ibaresiyleile sınırlı olarak incelenmesine,
C- ".geri alma." ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
1.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ