ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/58
Karar Sayısı : 2015/117
Karar Tarihi : 23.12.2015
R.G. Tarih-Sayı :13.1.2016 -29592
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hayrabolu Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 13.12.1968 tarihli ve 1072sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları HakkındaKanun'un;
1- 1. maddesinin birinci fıkrasının "Türk CezaKanununun 228 inci maddesinin kapsamı dışında kalsa bile umuma mahsus veyaumuma açık yerlerde her ne ad altında olursa olsun kazanç kasdiyle oynanmasadahi.", ".langırt ve benzeri." ve ".maharetistiyen, otomatik, yarı otomatik el veya ayakla kullanılan oyun alet veyamakinaları ile benzerlerini bulundurmak veya çalıştırmak veya yurda sokmakyahut imal etmek yasaktır." bölümlerinin,
2- 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un 325. maddesiyledeğiştirilen 2. maddesinin,
Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 13. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Sanıklar hakkında, işyerinde langırt makinesi bulundurmaksuçundan dolayı açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralların Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun'un itiraz konusu kuralları içeren 1. ve 2. maddelerişöyledir:
"Madde 1- Türk Ceza Kanununun 228inci maddesinin kapsamı dışında kalsa bile umuma mahsus veya umuma açıkyerlerde her ne ad altında olursa olsun kazanç kasdiyle oynanmasa dahi rulet,tilt, langırt ve benzeri baht ve talihe bağlı veya maharetistiyen, otomatik, yarı otomatik el veya ayakla kullanılan oyun alet veyamakinaları ile benzerlerini bulundurmak veya çalıştırmak veya yurda sokmakyahut imal etmek yasaktır.
Bu kanunun uygulanmasında spor kulüpleri, gençlik teşekkülleri vedernekler umuma açık yer sayılır.
Ancak 7470 sayılı T.C. Turizm Bankası Kanununun 18 inci maddesihükümleri saklıdır."
"Madde 2- (Değişik: 23/1/2008-5728/325md.)
Bu Kanuna aykırı hareket edenler bir yıldan beş yıla kadar hapisve yüz günden bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'inkatılımlarıyla 17.6.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme Kanun'un; 1. maddesinin birincifıkrasında yer alan "Türk Ceza Kanununun 228 inci maddesininkapsamı dışında kalsa bile umuma mahsus veya umuma açık yerlerde her ne adaltında olursa olsun kazanç kasdiyle oynanmasa dahi.", ".langırtve benzeri." ve ".maharet istiyen, otomatik, yarıotomatik el veya ayakla kullanılan oyun alet veya makinaları ile benzerlerinibulundurmak veya çalıştırmak veya yurda sokmak yahut imal etmek yasaktır."ibareleri ile 2. maddesinin iptalini talep etmiştir.
4. Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan itirazkonusu kuralla langırt ve benzeri maharet isteyen, otomatik, yarı otomatikel veya ayakla kullanılan oyun alet veya makineleri ile benzerlerinibulundurmak, çalıştırmak, yurda sokmak veya imal etme eylemlerinin yasak olduğuöngörülmektedir. Bakılmakta olan davada ise sanıklar hakkındaişyerinde langırt makinesi bulundurmak suçundan dolayı kamu davası açılmıştır.İtiraz konusu kurallar, langırt dışında dava konusu olmayan rulet, tilt vebenzeri maharet isteyen, otomatik, yarı otomatik el veya ayakla kullanılan oyunalet veya makineleri ile benzerleri açısından da ortak ve geçerli kurallardır.Bu nedenle, Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasındaki itiraz konusu ibarelereilişkin esas incelemenin, fıkrada yer alan ".langırt."ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
5.Öte yandan, Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen hapis ve adli paracezası sadece umuma mahsus veya açık yerlerde langırt makinesini bulunduran,çalıştıran, yurda sokan veya imal edenler için değil, Kanun'un 1. maddesindesayılan diğer yasak fiilleri işleyenler için de geçerli olan ortak bir cezahükmüdür. Dolayısıyla, Kanun'un itiraz konusu 2. maddesine ilişkin esasincelemenin de, Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ".langırt."ibaresi yönünden yapılması gerekmektedir.
6. Açıklanan nedenlerle, 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt veBenzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanun'un;
A- 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "TürkCeza Kanununun 228 inci maddesinin kapsamı dışında kalsa bile umuma mahsus veyaumuma açık yerlerde her ne ad altında olursa olsun kazanç kasdiyle oynanmasadahi.", ".langırt ve benzeri." ve ".maharetistiyen, otomatik, yarı otomatik el veya ayakla kullanılan oyun alet veya makinalarıile benzerlerini bulundurmak veya çalıştırmak veya yurda sokmak yahut imaletmek yasaktır." ibarelerinin esasının incelenmesine, esasa ilişkinincelemenin ".langırt." ibaresi ile sınırlı olarakyapılmasına,
B- 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un 325. maddesiyledeğiştirilen 2. maddesinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemeninKanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ".langırt."ibaresi yönünden yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtirazın Gerekçesi
8. Başvuru kararında özetle,Türk CezaKanunu'nun 228. maddesindekumar oynanması için yer ve imkan sağlama suçunu işleyenler için bir yıla kadarhapis cezası öngörülmekte iken itiraz konusu kurallar uyarınca kazanç kastıolmaksızın çaba ve maharet ile oynanan bir oyun sebebiyle kişilerincezalandırılmasının adil ve hakkaniyete uygun olmadığı belirtilerek kuralların,Anayasa'nın 2., 10., 11. ve 13. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
9. Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan itirazkonusu kuralla, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 228. maddesinin kapsamıdışında kalsa bile umuma mahsus veya açık yerlerde adının ne olduğunabakılmaksızın ve kazanç amacıyla oynanmasa dahi "langırt" makinesinibulundurmanın, çalıştırmanın, yurda sokmanın veya imal etmenin yasak olduğuhüküm altına alınmaktadır. Kanun'un itiraz konusu 2. maddesinde ise bueylemleri gerçekleştirenlerin bir yıldan beş yıla kadar hapis ve yüz günden bingüne kadar adli para cezası ile cezalandırılmaları öngörülmektedir.
10. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan,yargı denetimine açık olan devlettir.
11. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerbakımından kanun koyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla,toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirdehangi çeşit ve ölçüde ceza yaptırımları veya ceza yaptırımına seçenekyaptırımlarla karşılanacağı, hangi hal ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya dahafifletici öğe olarak kabul edileceği gibi konularda takdir yetkisinesahiptir.Ancak kanun koyucunun kendisine tanınan takdir yetkisini anayasalsınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önündetutarak kullanması gerekir.
12. Kanun'un gerekçesinden, 1960'lı yıllarda langırt vebenzeri oyunların gerek yetişkinler gerekse gençler arasında yaygınlaşmasının,yetişkinlerin iş ve aile düzenlerinin bozulmasına, gençlerin eğitimlerinin aksamasınave kötü alışkanlıklar edinmesine neden olduğu, bu durumun toplumda bu gibioyunlara karşı olumsuz bir tepkiye yol açtığı, bu tepkinin bir yansıması olarakda bu oyunların oynandığı alet ve makineleri bulundurma, çalıştırma, yurdasokma ve imal etmenin yasaklanarak cezai yaptırıma bağlandığı anlaşılmaktadır.
13. Masa futbolu olarak da adlandırılan langırt, masa üzerindebulunan oyuncu maketlerinin bir sopa vasıtasıyla yönetilerek en az iki kişitarafından oynanan ve daha çok el becerisine dayanan bir oyun olaraktanımlanmaktadır.
14. Kanun koyucunun, langırtın yetişkinler ve gençler arasındayaygınlaşmasının toplum düzeninin bozulmasına sebebiyet verdiği gerekçesiyleitiraz konusu kuralları ihdas ettiği anlaşılmakla birlikte günümüz demokratiktoplumlarında teknolojinin gelişimiyle sayıları artan bilgi ve maharet artırıcıveya zekâ geliştirici nitelikteki elektronik oyun alet ve makineleri,yetişkinler ve gençler tarafından eğlence amaçlı olarak yaygın şekildekullanılmaktadır. Bu kapsamda, bu oyun alet ve makinelerinin bulunduğu umumaaçık eğlence yerleri, devletin gözetim ve denetimine tabi olarak serbestçefaaliyette bulunmaktadırlar. Nitekim, 2557 sayılı Polis Vazife ve SalahiyetKanunu'nun 7. maddesinde, kumar ve kazanç kastı olmamak şartıyla adı ne olursaolsun bilgi ve maharet artırıcı veya zeka geliştirici nitelikteki elektronikoyun alet ve makinelerinin, video ve televizyon oyunlarının içerisindebulunduğuelektronik oyun yerlerinin; internet kafelerive
benzeri yerler umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin,belediye ve il özel idareleri tarafından verilen ruhsatlarla faaliyettebulunmalarına izin verilmektedir. Ayrıca, kumar oynama, ceza hukukusistemimizde suç olmaktan çıkarılarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 34.maddesinde, kabahat olarak düzenlenmiş ve kumar oynayanların yüz Türk Lirası idaripara cezası ile cezalandırılması öngörülmüştür.
15. Bu çerçevede, bilgi ve maharet artırıcı veya zekâ geliştiricinitelikteki elektronik oyun alet ve makinelerinin, yetkili makamlardan işletmeizni alınmak suretiyle umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinde kişilerinserbestçe kullanımına açık olduğu ve kumar oynamanın suç olmaktan çıkarıldığıbir hukuk düzeninde, el becerisine dayanarak oynanan langırt makinesini,herhangi bir kazanç kastıyla oynanmasa dahi, bulundurma, çalıştırma, yurdasokma veya imal etmenin yasaklanması, demokratik bir toplumda zorlayıcıbir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik olmadığı gibi hukukdevletinin gereği olan "adalet" ve "hakkaniyet" ilkeleriylede bağdaşmamaktadır.
16. Diğer taraftan, hukuk düzeninde öngörülen bir yasağın hukukdevleti ilkesine aykırı bulunması yasak konusu eylem için getirilen yaptırımıda Anayasa'ya aykırı kılar. Bu kapsamda, langırt makinesini bulundurma,çalıştırma, yurda sokma veya imal etme eylemlerinin yasaklanmasını öngören kuralAnayasa'ya aykırı olduğundan bu eylemleri gerçekleştirenlerin bir yıldan beşyıla kadar hapis ve yüz günden bin güne kadar adli para cezası ilecezalandırılmalarını öngören kural da Anayasa'ya aykırıdır.
17. Açıklanan nedenlerle Kanun'un 1. maddesinin birinci fıkrasındayer alan ".langırt." ibaresi ile, 2. maddesinin".langırt."ibaresi yönünden iptalleri gerekir.
18. Kuralların Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerekiptal edilmeleri nedeniyle Anayasa'nın 10., 11. ve 13. maddeleri yönündenayrıca incelenmelerine gerek görülmemiştir.
IV- HÜKÜM
13.12.1968 tarihli ve 1072sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları HakkındaKanun'un;
A- 1. maddesinin birincifıkrasında yer alan ".langırt." ibaresinin,
B- 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un325. maddesiyle değiştirilen 2. maddesinin, Kanun'un 1.maddesinin birinci fıkrasında yer alan ".langırt ." ibaresiyönünden,
Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, 23.12.2015tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ