ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/6
Karar Sayısı : 2015/63
Karar Tarihi : 1.7.2015
R.G. Tarih-Sayı : 15.7.2015 –29417
İPTAL DAVASINI AÇAN : TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY ve Levent GÖK ilebirlikte 123 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU : 20.11.2014tarihli ve 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Kanunu'nun 6. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Baro başkanlarının."ve ".seçeceği." ibarelerinin Anayasa'nın 2. maddesineaykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına kararverilmesi talebidir.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
6570 sayılı Kanun'un dava konusu ibarelerin de yer aldığı 6.maddesi şöyledir:
"Genel Kurul
MADDE 6-(1) Genel Kurul, mesleğindeen az on yıl tecrübeye sahip olanlar arasından;
a) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin ticaret ve sanayiodalarından iki, ticaret odalarından bir, deniz ticaret odalarından bir, sanayiodalarından bir ve ticaret borsalarından bir olmak üzere seçeceği toplam altı,
b)Baro başkanlarınınbaroya kayıtlı avukatlar arasındanseçeceğidört,
c) Yükseköğretim Kurulunun tahkim konusunda tecrübeli öğretimüyeleri arasından seçeceği üç,
ç) Türkiye İhracatçılar Meclisinin seçeceği iki,
d) Adalet Bakanlığının idari görevde çalışan birinci sınıfhâkimler arasından seçeceği bir,
e) Türkiye Bankalar Birliğinin seçeceği bir,
f) Türkiye Katılım Bankaları Birliğinin seçeceği bir,
g) Sermaye Piyasası Kurulunun seçeceği bir,
ğ) Borsa İstanbul Anonim Şirketinin seçeceği bir,
h) Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonunun seçeceği bir,
ı) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun seçeceği bir,
i) Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğinin seçeceği bir,
j) En fazla üyeye sahip işçi ve işveren sendikalarıkonfederasyonlarından birer,
temsilci olmak üzere toplam yirmi beş üyeden oluşur. Butemsilciler, yukarıda sayılan kurumların yönetim organları tarafından seçilir.Üyelerin seçildikleri kurumdaki görevleri devam eder. Baro başkanlarıkontenjanından seçilecek temsilcilerin belirlenmesi amacıyla Türkiye BarolarBirliği tarafından adayların bildirildiği tarihten itibaren on gün içindeBirlik tarafından belirlenen yer ve zamanda baro başkanları tarafından seçimyapılır. Her bir baro başkanının bir oy kullanabileceği bu seçimde, en fazla oyalan dört aday üye seçilmiş sayılır.
(2) Genel Kurul üyeleri dört yıl için seçilir. Süresi dolan üyeyeniden seçilebilir. Üyeliğin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde, buüyenin kalan süresini tamamlamak üzere aynı kontenjandan seçim yapılır."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve KadirÖZKAYA'nın katılımlarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Mücahit AYDIN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İptal Talebinin Gerekçesi
3. Dava dilekçesinde özetle, İstanbul Tahkim Merkezi Genel Kurulunaavukatlar arasından gönderilecek dört temsilcinin Türkiye Barolar Birliğiyönetim organı yerine baro başkanları tarafından seçilmesini öngören kuralınsiyasi iktidara yakın bir Genel Kurul oluşturmak amacıyla çıkarıldığı, Merkezinbağımsız ve tarafsız çalışmasına engel teşkil edeceği ve kamu yararıylabağdaşmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
4. 6570 sayılı Kanun'un 6. maddesinde İstanbul Tahkim MerkeziGenel Kurulunun oluşumu düzenlenmiş ve Genel Kurulun, maddede yer verilenkurumların yönetim organlarınca mesleğinde en az on yıl tecrübeye sahip olanlararasından söz konusu kurumları temsilen seçilen yirmibeş üyeden meydanageleceği belirtilmiş, dava konusu kuralda ise baroya kayıtlı avukatlararasından seçilecek dört temsilcinin baro başkanları tarafından seçilmesiöngörülmüştür.
5. Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
6. Hukuk devleti ilkesinin bir başka gereği ise kanunların kamuyararı amacını gerçekleştirmek üzere çıkarılmasıdır. Anayasa Mahkemesinin kimikararlarında kamu yararı kavramından ne anlaşılması gerektiği ortayakonulmuştur. Buna göre, kamu yararı, genel bir ifadeyle, bireysel, özelçıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.Kanunun amaç öğesi bakımından Anayasa'ya uygun sayılabilmesi için kanununçıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerekir.İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanunun kamu yararı dışında biramaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımındanAnayasa'ya aykırı olduğu söylenebilir.Kanun koyucunun kamu yararı amacıylahareket edip etmediği ancak ilgili yasama belgeleri incelenerek ve kuralınobjektif anlamına bakılarak tespit edilebilir.
7. Öte yandan kanun koyucu, Anayasa'ya ve hukukun genel ilkelerineaykırı olmamak kaydıyla kural koyma yetkisine sahip olup yapılan birdüzenlemede kamu yararının bulunup bulunmadığını kendisi takdir eder.Anayasa'ya uygunluk denetiminde kanun koyucunun kamu yararı anlayışınınisabetli olup olmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışında bellibireylerin ya da grupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığıincelenir.
8. Kanunla, yabancılık unsuru taşıyanlar da dâhil olmak üzereuyuşmazlıkların tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yolları ileçözümlenmesini sağlamak üzere, özel hukuk hükümlerine tâbi ve tüzel kişiliğihaiz olan İstanbul Tahkim Merkezi (Merkez) kurulmaktadır. Kanun'un 5. maddesinegöre Merkez; Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Denetçi, Danışma Kurulu, Milli veMilletlerarası Tahkim Divanları ile Genel Sekreterlikten oluşmaktadır.
9. Kanun'un genel gerekçesinde, Merkezin, Türkiye'de tahkim vealternatif çözüm yollarının bilinmesi, anlaşılması ve kullanılmasına ivmekazandırma amacıyla kurulduğu ifade edilmiştir. Kanun'un 4. maddesindeMerkez'in görevi, tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına ilişkinhizmetlerin yürütülmesini sağlamanın yanı sıra bu alanda tanıtım ve yayınyapmak, bilimsel çalışmaları desteklemek ve yurtdışındaki ilgili kurumlarlaişbirliği yapmak olarak belirtilmiştir.
10. Kanunkoyucu, yasamanın genelliği ilkesinin bir gereği olarak,Anayasa'da düzenlenmeyen bir alanı doğrudan düzenleyebilir.Bu bağlamda,ülkemizde tahkim ve alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının gelişmesini sağlamakve kullanılmasını artırmak amacıyla yasal düzenlemeler yapılması, bu kapsamdaözerk kurum veya kuruluşlar oluşturulması ve bunların teşkilat yapısı ile görevve yetkilerinin belirlenmesi kanun koyucunun takdirindedir. Bu itibarla,anayasal bir kurum olmayıp kanunla kurulan İstanbul Tahkim Merkezi'nin oluşumuve teşkilat yapısının belirlenmesi, anayasal sınırlar içinde kalmak kaydıylakanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır.
11. Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonu Raporu'nda,avukatlar arasından gönderilecek temsilcileri kendileri de seçimle iş başınagelen baro başkanlarının seçeceğini öngören düzenlemenin çoğulculuğunsağlanması amacına yönelik olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu düzenlemeninkamu yararı dışında özel çıkarlar gözetilerek veya belirli kişiler lehinegetirildiği sonucuna ulaşılamamaktadır. Kanun koyucunun, çoğulculuğunsağlanması amacıyla baroya kayıtlı avukatlar arasından gönderilecektemsilcilerin baro başkanlarınca seçilmesini öngörmesinde kamu yararı dışındabir amacın güdüldüğü söylenemeyeceğinden kuralda hukuk devleti ilkesine aykırıbir yön bulunmamaktadır.
12. Açıklanan nedenlerle, dava konusu ibareler Anayasa'nın 2.maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
13.Dava dilekçesinde özetle, dava konusu ibarelerin Anayasayaaçıkça aykırı olduğuveyürürlüklerinin durdurulmaması halinde hukuk devletiyönünden giderilmesi olanaksız durum ve zararların ortaya çıkacağı, bu nedenleibarelerin yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi gerektiği ilerisürülmüştür.
20.11.2014tarihli ve 6570 sayılıİstanbul Tahkim MerkeziKanunu'nun6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan"Barobaşkanlarının."ve".seçeceği."ibarelerineyönelik iptaltalepleri, 1.7.2015 tarihli, E.2015/6, K.2015/63 sayılı kararlareddedildiğinden, bu ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması istemlerininREDDİNE, 1.7.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- HÜKÜM
20.11.2014tarihli ve 6570 sayılı İstanbul Tahkim MerkeziKanunu'nun 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan"Barobaşkanlarının."ve".seçeceği."ibarelerininAnayasa'yaaykırı olmadıklarına ve iptal istemlerinin REDDİNE, 1.7.2015 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ