ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/60
Karar Sayısı : 2016/2
Karar Tarihi : 13.1.2016
R.G. Tarih-Sayı : 27.1.2016 - 29606
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri M. Akif HAMZAÇEBİ, Engin ALTAY, Levent GÖK ile birlikte 120milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 27.3.2015 tarihli ve6637 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun'un 7. maddesiyle, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhaleKanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendine eklenen ".hertürlü program,.", "...yapım ve yayınlarla." ve"...mal ve." ibarelerinin, Anayasa'nın 2. ve 167.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
4734 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasının dava konusukuralın yer aldığı (n) bendi şöyledir:
"İstisnalar
Madde 3
.
(n)Erbaş ve erler ile askerî malzemelerinhava yoluyla taşıtılması için Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığından yapılacakhizmet alımları, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün hertürlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgiliolarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmetalımları ile uluslararası mükellefiyetlerden doğan veya ulusal amaçlı; savunma,güvenlik, insani yardım gibi durumlarda ortaya çıkabilecek acil ihtiyaçların,süratli ve etkin bir biçimde temini amacıyla, önceden güvenceler alınmasınaolanak sağlayan anlaşmalar veya sözleşmeler yapmak suretiyle mal ve hizmetalımları,
.
Ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbideğildir."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA veRıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 17.6.2015 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin ise esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Cengiz ERTEN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İptal Talebinin Gerekçesi
3. Dava dilekçesinde özetle, Anadolu Ajansı'nın asıl faaliyetalanının haber ajanslığı yaparak haber üretmek, bu haberleri yazılı ve görselmedyaya satmak olduğu, her türlü program ile yapım ve yayım ve bunlarla ilgilimal ticaretinin Anadolu Ajansının faaliyet alanının dışında kaldığı; TürkiyeRadyo-Televizyon Kurumu'nun, "her türlü programlar" ile "yapımve yayım"ı ve bunlarla ilgili "mal"ları, çok sayıdafirmanın faaliyette bulunduğu piyasadan saydam, rekabetçi, kamuoyu denetimineaçık, güvenilir ihale usulleriyle temin etmesi gerekirken, 4734 sayılı Kanun'unkapsamında bulunmayan ve kamu denetiminden bağışık tutulan Anadolu Ajansıaracılığıyla karşılamasının, kendisine keyfi hareket edebileceği çok geniş vekuralsız bir takdir yetkisi vermesinin ötesinde Anadolu Ajansını en yüksek kârdüzeyine ulaştırmak için kuraldışı yollara teşvik ederek maliyetinin kamubütçesinin üzerine yıkılmasına neden olacağı, kuralın istisna tutulan faaliyetalanlarında hizmet veren firmalar yönünden hukuki güvenliği veöngörülebilirliği sağlamadığı, adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütleriylede bağdaşmadığı, ayrıca Anadolu Ajansının esas faaliyet alanına girmeyen "hertürlü programlar" ile "yapım ve yayım"ın ve bunlarlailgili "mal"ların, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunca AnadoluAjansı üzerinden rekabetçilikten uzak bir şekilde karşılanmasının, sektörünsağlıklı ve düzenli işlemesini sekteye uğratacak sonuçlara yol açacağıbelirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 167. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
4. Dava konusu ibarelerin bulunduğu kuralda, TürkiyeRadyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım veyayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal vehizmet alımlarının, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç 4734 sayılıKanun'a tâbi olmadığı hüküm altına alınmıştır.
5. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin önemliilkelerinden biri de kanunların kamu yararı amacıyla çıkarılmasıdır. Bütünorganları üzerinde hukukun mutlak bir egemenliğe sahip olduğu, kanun koyucununfaaliyetlerinde Anayasa ve hukukun üstün kuralları ile bağlı bulunduğu hukukdevletinde, kanunların çıkarılabilmesi için kamu yararının bulunmasışarttır. Anayasa'nın çeşitli hükümlerindeyer alan kamu yararı kavramının Anayasa'da bir tanımı yapılmamıştır. AncakAnayasa Mahkemesinin kimi kararlarında da ifade edildiği üzere, kamu yararı,bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Busaptamanın doğal sonucu, kamu yararı düşüncesine dayanmaksızın, yalnız özelçıkarlar için veya yalnız belli kişilerin yararına yasa kuralı konulamayacağıdır.Böyle bir durumun açık bir biçimde ve kesin olarak saptanması halinde, sözkonusu kanun hükmü Anayasa'nın 2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan ayrık haldışında, bir yasa kuralının ülke ihtiyaçlarına uygunluğu bir siyasi tercihsorunu olarak kanun koyucunun takdirindedir ve salt bu nedenle kamu yararıdeğerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz.
6. Kamu İhale Kanunu'nda kamu hukukuna tâbi olan veya kamunundenetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum vekuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak usul ve esaslardüzenlenmiştir. Kanun'un 2. maddesinde Kanun kapsamında bulunan idareler, 3.maddesinde de ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç, bu Kanunhükümlerine tâbi olmayan mal ve hizmet alımları belirlenmiştir. Dava konusukural da Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu için istisna hükümlerindenbirini oluşturmaktadır.
7. Mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihaleleri yönünden 4734sayılı Kanun'un kapsamına giren Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu, tarafsız radyotelevizyon yayıncılığını yerine getiren, anayasal kamu tüzel kişiliğine sahipözerk bir kurumdur. Anadolu Ajansı ise kamu iştiraki ile faaliyetini sürdüren6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na tâbi bir sermaye şirketi olmakla birliktebazı yasal düzenlemelerle, ticaret şirketlerine uygulanan kimi kurallardan muaftutulmuş, malları ve personeli farklı statüde kabul edilmiştir. AnadoluAjansı'nın şirket olarak amacı ve konusu, yurt içinde ya da yurt dışındakiolaylarla ilgili doğru, çabuk, tarafsız ve çağdaş haber ve fotoğraf, görüntü vemultimedya istihbaratı yaparak, topladığı istihbaratı basın ve yayınabonelerine ulaştırmaya, kendi yazılımını ve donanımını gerçekleştirebilmekiçin araştırma geliştirme faaliyetleri yürüterek, bu yazılımları ve donanımıyurt içi ve yurt dışında uluslararası alanlarda pazarlamaya; basın yayın ileilgili her türlü konuda film hazırlama, araştırma ve tanıtım yapma, sponsorolma gibi faaliyetlerde bulunmaya, amaçlarını gerçekleştirebilmek için gerekliher türlü araç ve gereci, taşınır ya da taşınmaz malları edinerek, edindiği butaşınır ve taşınmaz malları satmaya kadar geniş bir alan oluşturmaktadır.
8. Devlet harcamalarında 4734 sayılı Kanun'un uygulanmasınızorunlu kılan bir Anayasa kuralı bulunmadığından, kanun koyucunun bazı mal vehizmetler yönünden farklı usuller benimsemesinde anayasal açıdan bir engelyoktur. Ancak, bir mal ve hizmet alımı ihalesi 4734 sayılı Kanun'da öngörülensaydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlilik, gizlilik ve kamuoyu denetimiesas alınarak belirlenen usullerin dışına çıkarılırken, hukuk devleti ilkesininbir gereği olan kamu yararı amacı gözetilmelidir.
9. Kanun'un gerekçesinde, başta haber hizmeti olmaküzere yapım ve yayın hizmetlerinde çoğu zaman acil kararlar alma zorunluluğubulunduğu, yürürlükteki mevzuat ile Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu'nunfaaliyetlerinin en uygun düzeyde yürütülmesinde güçlükler yaşandığı, özelliklekamu kurum ve kuruluşlarından yapılan mal ve hizmet alımlarının teminsürecindeki sıkıntıların Kurum faaliyetlerini olumsuz etkilediği, bu anlamdaKurumun, Anadolu Ajansından yapacağı her türlü program, haber, yapım veyayınlarla ilgili mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanun'un istisnakapsamına alınmasının, kamusal yayıncılıkta etkinliği ve verimliliği artıracağıbelirtilmektedir. Dava konusu düzenlemeyle, Anadolu Ajansından TürkiyeRadyo-Televizyon Kurumunun ihtiyacı olan arşiv, yapım, yayın ve programlarıiçeren mal ve hizmet paketlerinin kısa sürede ve düşük maliyetle eldeedilmesinin hedeflendiği anlaşılmaktadır. Kanun koyucu, Anayasa'ya ve hukukungenel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapmak ve halkınçıkarlarını en iyi şekilde belirleyebilecek organ konumuyla, hangi araç veyöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği konusunda takdir yetkisine sahiptir.
10. Belirtilen hususlar gözetildiğinde, Türkiye Radyo-TelevizyonKurumunun her türlü program, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu AjansıTürk Anonim Şirketinden yapacağı mal alımlarının Kamu İhale Kanunu kapsamıdışına çıkarılmasında kamu yararı amacı dışında bir amaç güdüldüğüsaptanamadığından kuralda, hukuk devleti ilkesine aykırılık söz konusu değildir.
11. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
12. Kuralın Anayasa'nın 167. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
13. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralın yürürlüktekalmasının kamu bütçesinin keyfi, savurgan ve usulsüz harcanmasından dolayıvergi mükelleflerinin ileride telafisi olmayan zarar ve ziyanlarına sebebiyetvereceği, anayasal düzenin hukuka aykırı düzenlemelerden en kısa süredearındırılmasının hukuk devleti sayılmanın en önemli gereklerinden sayıldığı,hukuk üstünlüğünün sağlanamadığı düzende kişi hak ve özgürlüklerinin güvencealtında bulunmayacağı belirtilerek kuralın, yürürlüğünün durdurulmasıtalep edilmiştir.
27.3.2015 tarihli ve 6637 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 7.maddesiyle, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 3.maddesinin birinci fıkrasının (n) bendine eklenen ".her türlü program,.", ".yapımve yayınlarla." ve ".mal ve." ibarelerine yönelikiptal talepleri, 13.1.2016 tarihli, E.2015/60, K.2016/2 sayılı kararlareddedildiğinden, bu ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,13.1.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- HÜKÜM
27.3.2015 tarihli ve 6637 sayılı BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik YapılmasınaDair Kanun'un 7. maddesiyle, 4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılıKamu İhale Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (n) bendineeklenen ".her türlü program,.", ".yapım veyayınlarla." ve ".mal ve." ibarelerinin Anayasa'yaaykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE,13.1.2016 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ