ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/67
Karar Sayısı : 2016/21
Karar Tarihi : 16.3.2016
R.G.Tarih-Sayı :15.04.2016-29685
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Diyarbakır1. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 18.3.1924tarihli ve 442 sayılı Köy Kanunu'nun 74. maddesine, 27.5.2007 tarihli ve5673 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen yedinci fıkrada yer alan ".kısave uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar." ibaresininAnayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Geçici köy korucusu olarak görev yapan davacı tarafından, sigortaprimlerinin yatırılması ve sosyal güvencesinin sağlanmasına yönelik talebininreddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu ibareyi de içeren 74. maddesinin yedincifıkrası şöyledir:
"Geçici köy korucusu olarak çalıştırılanlar, buçalışmalarından dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanununun uygulanmasında kısa ve uzun vadelisigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,Zühtü ARSLAN, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, HicabiDURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 13.7.2015tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör MücahitAYDIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanunhükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Kuralın Anlam ve Kapsamı
3. Köy koruculuğu, 442 sayılı Köy Kanunu'nda öngörülmüştür. Kanun'un68. maddesinde köy sınırı içinde herkesin ırzını, canını ve malını korumak içinköy korucuları bulundurulacağı, 70. maddesinde korucuların ihtiyar meclisitarafından tutulacağı ve köy muhtarının vereceği haber üzerine kaymakamınbuyrultusu ile işe başlayacağı düzenlenmiştir. Köy korucularının işe alınması,görev alanlarının belirlenmesi, görevleri, sorumlulukları, eğitimleri ve iştençıkarılmaları ve diğer özlük hakları ile ilgili usul ve esaslar İçişleriBakanlığı'nca çıkarılan Köy Korucuları Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
4. Geçici köy koruculuğu ise 26.3.1985 tarihli ve 3175 sayılıKanun'la Köy Kanunu'nda yapılan değişiklikle getirilmiştir. Kanun'un 74.maddesinin ikinci fıkrasına göre, "Bakanlar Kurulunca tespitedilecek illerde; olağanüstü hal ilanını gerektiren sebeplere ve şiddethareketlerine ait ciddi belirtilerin köyde veya çevrede ortaya çıkması veya herne sebeple olursa olsun köylünün canına ve malına tecavüz hareketlerininartması hallerinde, valinin teklifi ve İçişleri Bakanının onayı ile yeterikadar geçici köy korucusu görevlendirilmesi kararlaştırılabilir.Görevlendirmeyi gerektiren hallerin ortadan kalkması durumunda veya idarîzaruret hallerinde görevlendirmeye ilişkin aynı usûl uygulanmak suretiylegeçici köy korucusu olarak yapılan görevlendirmelere sonverilebilir." Kanun'un ek 18. maddesi uyarınca Bakanlar Kuruluncaçıkarılan Geçici Köy Korucuları Yönetmeliği ile de geçici köy korucularınıngörevlendirilme esasları, görev, yetki ve sorumlulukları, görevlerine sonverilmesi, disiplin ve sicil esasları, izinleri, eğitim ve denetim esasları veözlük hakları ile ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir.
5. Kanun'un 74. maddesinin üçüncü fıkrasında, geçici köykorucularının görevde bulundukları süre içinde yaralanmaları, engelli halegelmeleri veya ölümleri halinde 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık BağlanmasıHakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 60. maddesinin (c) bendinin 9. alt bendindeise geçici köy korucuları ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin genel sağlıksigortalısı sayılacağı düzenlenmiştir.
6. 27.5.2007 tarihli ve 5673 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle, 442sayılı Kanun'a eklenen ek 16. madde ile geçici köy korucularına ölüm veyaşlılık aylığı bağlanması öngörülmüştür. Buna göre, geçici köy korucularından55 yaşını dolduranların görevleriyle ilişikleri kesilerek, onbeş yıl veya dahafazla hizmeti olanlara hayatta bulundukları sürece maddede belirtilen usulegöre belirlenecek miktarda aylık bağlanacaktır. Aylık bağlanmış olanlardanvefat edenlerin dul eşleri ile 55 yaşını doldurmamış olmakla birlikte onbeş yılveya daha fazla hizmeti bulunan geçici köy korucularından görevleriyleilişikleri devam etmekte iken vefat edenlerin dul eşlerine de maddedebelirtilen usule göre belirlenecek miktarda aylık bağlanacaktır.
7. Bunun yanında, geçici köy korucularının, 5510 sayılıKanun'un "İsteğe bağlı sigorta ve şartları" kenarbaşlıklı 50. maddesinde öngörülen esaslar çerçevesinde prim ödeyerek isteğebağlı sigortalı olmalarına engel bir durum bulunmamaktadır.
8. 5673 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle 442 sayılı Kanun'un 74.maddesine eklenen yedinci fıkrada geçici köy korucusu olarak çalıştırılanlarınbu çalışmalarından dolayı 5510 sayılı Kanun uygulamasında kısa ve uzun vadelisigorta kolları açısından sigortalı sayılmayacakları düzenlenmiştir.
9. Uzun ve kısa vadeli sigorta kolları 5510 sayılı Kanun'un 3.maddesinin birinci fıkrasının dördüncü ve beşinci bentlerinde tanımlanmıştır.Buna göre, "kısa vadeli sigorta kolları" işkazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını, "uzunvadeli sigorta kolları" ise malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasıkollarını ifade eder.
10. 442 sayılı Kanun'un 74. maddesinin yedinci fıkrasında yeralan ".kısa ve uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalısayılmazlar." ibaresi, itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.
B- İtirazın Gerekçesi
11. Başvuru kararında özetle, geçici köy korucularının sürekli birşekilde idarenin emri altında görev yapmak suretiyle kamu hizmeti ifa ettiklerive geçici köy korucuları ile idare arasında yazılı olmayan bir hizmet akdiolduğu, Kanun'da aksine düzenlemeye yer verilmemesi nedeniyle geçici köykorucularının 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında işçi olarak kabul edilmesive dolayısıyla işveren idare tarafından sigorta primlerinin ödenmesi suretiylekısa ve uzun vadeli sigortalılık haklarının sağlanması gerektiği, ifa ettiklerikamu hizmetinin niteliği bakımından geçici köy korucuları ile köy korucuları vebenzer statüdeki güvenlik görevlileri arasında bir fark bulunmadığı ve aynıdurumda oldukları, ancak itiraz konusu kuralla geçici köy korucusu olarakçalıştırılanların bu çalışmalarından dolayı köy korucularından farklı birbiçimde kısa ve uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalısayılmayacaklarının öngörüldüğü, geçici köy korucularının sosyal güvenlik vesigortalılık haklarının haklı bir neden olmaksızın, makul ve adil olmayan veeşitlik ilkesiyle çelişir bir biçimde kısıtlandığı belirtilerek kuralın,Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C- Anayasa'ya AykırılıkSorunu
12. Anayasa'nın2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk devleti, insan haklarınadayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, kişilerin huzur, refah vemutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriylekamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek veekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygunhayat sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılmasıiçin gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen,güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengelerigözeten devlettir. Çağdaş devlet anlayışı, sosyal hukuk devletinin tüm kurum vekurallarıyla Anayasa'nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini,bu yolla bireylerin refah, huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar.
13. Sosyal hukuk devletinin somut göstergelerinden biri olansosyal güvenlik hakkının yer aldığı Anayasa'nın 60. maddesinde,"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliğisağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." denilmektedir.Buna göre, sosyal güvenlik herkes için bir hak ve bunu gerçekleştirmek iseDevlet için bir görevdir.
14. Sosyal güvenlik, bireylerin istek ve iradeleri dışında oluşansosyal risklerin, kendilerinin ve geçindirmekle yükümlü oldukları kişilerinüzerlerindeki gelir azaltıcı ve harcama artırıcı etkilerini en aza indirmek,ayrıca sağlıklı ve asgari hayat standardını güvence altına alabilmektir. Bugüvencenin gerçekleştirilebilmesi için sosyal güvenlik kuruluşlarıoluşturularak kişilerin, yaşlılık, hastalık, malûllük, kaza ve ölüm gibi sosyalrisklere karşı asgari yaşam düzeylerinin korunması amaçlanmaktadır.
15. Bununla beraber, Anayasa'nın anılan maddeleri tüm bireylerinaynı sosyal güvenlik düzenlemelerine tâbi kılınmasını gerektirmez. Kanunkoyucu, sosyal güvenlik kuruluşları oluşturarak kamu veya özel sektörçalışanlarının tâbi olduğu genel sosyal güvenlik rejimleri belirleyebileceğigibi istihdam edilen işin niteliğinin gerektirdiği kimi durumlarda sosyalgüvencelere ilişkin özel düzenlemeler de öngörebilir.
16. Geçici köy koruculuğu sistemi ağır güvenlik sorunlarıylamücadele çerçevesinde yalnızca belirli bölgelerde uygulanmak üzere hayatageçirilmiştir. Devlet tarafından istihdam edilen ve silah kullanma gücü tanınangeçici köy korucularının ifa ettikleri hizmetin niteliği itibariyle hizmet akdiile çalışan diğer kimselerin ifa ettiği hizmetlerden farklı olduğu açıktır.Geçici köy korucularının, hizmet akdi ile çalışan kimselerin dâhil olduğusosyal güvenlik rejiminden ayrı tutularak özel sosyal güvenlik düzenlemelerinetabi kılınmaları kanun koyucunun takdir yetkisindedir.
17. Nitekim Kanun'da, geçici köy korucuları için belirli esaslarçerçevesinde ve prim ödenmeksizin sağlık ile görev maluliyeti, yaşlılık ve ölümaylığı sosyal güvenceleri öngörülmüştür. Böylece, özel durumları ve ifaettikleri hizmetin niteliği dikkate alınmak suretiyle geçici köy korucularınaözgü sosyal güvenlik düzenlemeleri yapılmıştır.
18. İtiraz konusu kuralın gerekçesinde,Kanun'da geçici köy korucuları için özel sosyal güvenlik düzenlemelerine yerverildiğinden, uygulamada tereddütlere yol açılmaması amacıyla bu düzenlemeninyapıldığı ifade edilmiştir. Dolayısıyla, kısa ve uzun vadeli sigortakolları açısından sigortalı sayılmayacakları öngörülerek geçici köykorucusu olarak çalıştırılanların bu çalışmalarından dolayı mükerrer sosyalgüvencelere sahip olmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. İtiraz konusukural geçici köy korucuları için öngörülen özel sosyal güvenlikdüzenlemeleri kapsamında getirildiğinden, diğer bir ifadeyle geçici köykorucularının sosyal güvenlik hakkını kısıtlamaya ya da ortadan kaldırmayadeğil özel durumlarını düzenlemeye yönelik olduğundan, Anayasa'nın 2. ve 60.maddelerine aykırılık oluşturduğu söylenemez.
19. Diğer yandan, Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen "kanunönünde eşitlik" ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlikilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işlemebağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasınıönlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrıkurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağıanlamına gelmez. Geçici köy korucuları ve köy korucularının hukuki durumlarıaynı değildir. Geçici köy korucuları ve köy korucularının istihdam ediliş amaçve şekilleri farklı olduğu gibi özlük hakları ve tabi oldukları düzenlemeler defarklıdır. Kanun'da geçici köy korucuları ve köy korucularına yönelik bir takımortak hükümler bulunması veya ifa edilen hizmetlerin benzerlikler göstermesigeçici köy korucuları ve köy korucularının hukuki durumlarının aynı olmasısonucunu doğurmaz.
20. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez. Hukuki durumları farklı olangeçici koy korucuları ile köy korucuları arasında eşitlik değerlendirmesiyapılamayacağından, geçici koy korucularının sosyal güvencelerine yönelik özelbir düzenleme öngören itiraz konusu kural "kanun önündeeşitlik" ilkesini ihlal etmemektedir.
21. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
IV- HÜKÜM
18.3.1924 tarihli ve 442sayılı Köy Kanunu'nun 74. maddesine, 27.5.2007 tarihli ve 5673 sayılı Kanun'un1. maddesiyle eklenen yedinci fıkrada yer alan ".kısa ve uzunvadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmazlar." ibaresininAnayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 16.3.2016 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ