ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/72
Karar Sayısı : 2016/44
Karar Tarihi : 26.5.2016
R.G. Tarih – Sayı : 21.9.2016 - 29834
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: DanıştayOnüçüncü Dairesi
İTİRAZIN KONUSU: 11.6.2010tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve YemKanunu’nun 31. maddesinin (8) numaralı fıkrasında yer alan “…veyayetkilendirilmiş veteriner hekim…” ibaresinin, Anayasa’nın 2. ve 128.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasınakarar verilmesi talebidir.
OLAY: Yetkilendirilmiş veteriner hekim çalıştırılması hizmet alımınailişkin ihale işleminin iptali talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu ibareyi de içeren 31. maddesi şöyledir:
“Resmî kontroller, itiraz hakkı ve resmî sertifikalar
MADDE 31- (1) Resmî kontroller,uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarakrisk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haberverilmeksizin gerçekleştirilir. Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama,tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. Kontroller,Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir.Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmîkontrollerden sorumlu olduğu Ek-2’de belirtilmiştir.
(2) Resmî kontrollerde, ilgili meslek alanlarında eğitimalan tekniker, teknisyen ve yardımcı sağlık personeli, kontrol yetkisi verilenpersonele yardımcı olmak üzere görev alabilir.
(3) Kontrol görevlisi, Bakanlık adına bu Kanun hükümleridoğrultusunda resmî kontrolleri yapmak, kontrol sonucuna göre, her türlüetkiden ve çıkar ilişkisinden uzak, tarafsız, objektif ve bağımsız olarak kararalmak zorundadır. Kontrol görevlisi, bu Kanunla kendisine verilen yetkilerçerçevesinde, bu Kanunda öngörülen idarî yaptırımları uygulamaya yetkilidir.Kontrol görevlisi, bu Kanun kapsamındaki her yere kontrol amacıyla girebilir venumune alabilir. Alınan numuneler için herhangi bir bedel ödenmez. İlgililerresmî kontroller sırasında gerekli olan her türlü yardım ve kolaylığı sağlamaklayükümlüdür.
(4) İlgililer, resmî kontrol ve denetim sonuçları hakkında,tebligat yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde Bakanlığa itiraz etmehakkına sahiptir. Ürünün kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalar,mikrobiyolojik incelemeler ve ürün miktarının şahit numunenin analizininyapılabilmesi için yetersiz olduğu durumlarda analiz sonucuna itiraz edilemez.İtirazdan kaynaklanan masraflar ilgililer tarafından karşılanır.
(5) Bu Kanun kapsamında öngörülen gıda kontrolü ile ilgilidüzenlemeler, gıda ile temas eden madde ve malzemeler ile bu işle iştigal edenişyerleri için de uygulanır.
(6) Bakanlık, uygun gördüğü hâllerde yapılan kontroller sonucundasahip olduğu bilgileri, kamuoyunun bilgisine sunabilir. Ancak, iç hukuk veuluslararası hukuk ile güvence altına alınan, gizli soruşturma ve sürmekte olanadlî ve idarî işlemler, kişisel bilgiler, meslek sırları, gizli müzakereler,uluslararası ilişkiler ve ulusal savunma ile ilgili bilgiler kamuoyunasunulamaz.
(7) Veteriner ve bitki sağlık sertifikaları ile Bakanlıkçabelirlenen diğer sertifikalara ilişkin esaslar, iş ve işlemler ile sertifikamodelleri Bakanlıkça belirlenir.
(8) Bakanlık, kesimhanelerde, kesim öncesi ve sonrası muayenelerile et parçalama işlemi yapılan yerlerde muayeneleri ve diğer resmî kontrolleriyapmak üzere, resmî veteriner hekim veya yetkilendirilmiş veterinerhekim görevlendirir.
(9) Bakanlık, yıllık ve çok yıllık ulusal kontrol planlarınıhazırlar, belirlenen canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile diğer ürünlerde,katkı, kalıntı, bulaşan veya istenmeyen maddeler için izleme programlarıuygular ve her yılın sonunda kontrollere ilişkin yıllık rapor düzenler.
(10) Bakanlık, bu Kanun kapsamındaki kamu hizmetleriningerektirdiği asli ve sürekli görevler hariç olmak üzere, uygun göreceği görevve yetkiler için kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları, gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri, birlikler,kooperatifler, vakıf ve üniversiteler ile işbirliği yapabilir. Bunlardan,Bakanlıkça belirlenen şartlara sahip olanlara, bu görev ve yetkilerin tamamıveya bir kısmı tamamen veya kısmen devredebilir veya hizmet alımı yolu ileyerine getirebilir. Bakanlık, devir yaptığı kuruluşları denetler. Bakanlıkçayapılan denetim sonucunda devredilen görev ve yetkilerin yürütülmesindeyetersizlik veya eksikliğin tespiti hâlinde Bakanlık devri iptal eder veyaeksikliklerin kısa bir süre içinde giderilmesini talep edebilir. Bakanlık,eksikliklerin giderilmemesi durumunda devredilen görev ve yetkileri iptal eder.Bu fıkranın uygulanmasından doğan tüm masraflar sorumlular tarafındanüstlenilir.
(11) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkçaçıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,Zühtü ARSLAN, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, HicabiDURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 3.9.2015tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör MücahitAYDIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanunhükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anlam ve Kapsam
3. Kanun’un 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bu Kanun’un,gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme ile yemlerin üretim, işleme vedağıtımının tüm aşamalarını, bitki koruma ürünü ve veteriner tıbbî ürünkalıntıları ile diğer kalıntılar ve bulaşanların kontrollerini, salgın veyabulaşıcı hayvan hastalıkları, bitki ve bitkisel ürünlerdeki zararlıorganizmalar ile mücadeleyi, çiftlik ve deney hayvanları ile ev ve süshayvanlarının refahını, zootekni konularını, veteriner sağlık ve bitki korumaürünlerini, veteriner ve bitki sağlığı hizmetlerini, canlı hayvan ve ürünlerinülkeye giriş ve çıkış işlemlerini, bu konulara ilişkin resmî kontrolleri veyaptırımları kapsadığı ifade edilmiştir.
4. Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (52) numaralıbendinde, bu Kanun’un uygulanmasında “resmi kontrol”ün, Kanunkapsamındaki faaliyetlerin Kanun hükümlerine uygunluğunun doğrulanması için,kontrol görevlilerinin, verilen yetki çerçevesinde gerçekleştirdikleri izleme,gözetim, denetim, muayene, karantina, numune alma, analiz ve benzerikontrolleri ifade ettiği belirtilmiştir. 31. maddenin (1) numaralı fıkrasındaise resmi kontrollerin, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilikilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında,önceden haber verilmeksizin Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personeltarafından gerçekleştirileceği, (3) numaralı fıkrasında da kontrolgörevlisinin, Bakanlık adına Kanun hükümleri doğrultusunda resmî kontrolleriyapmak, kontrol sonucuna göre, her türlü etkiden ve çıkar ilişkisinden uzak,tarafsız, objektif ve bağımsız olarak karar almak zorunda olduğu ve Kanun’lakendisine verilen yetkiler çerçevesinde, Kanun’da öngörülen idarî yaptırımlarıuygulamaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
5. Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (81) numaralıbendinde, “yetkilendirilmiş veteriner hekim”, Gıda, Tarım veHayvancılık Bakanlığı’nda görevli veteriner hekimler dışında, verilecek resmî görevleriyürütmek üzere Bakanlık tarafından yetki verilen veteriner hekim olaraktanımlanmıştır. 31. maddenin (8) numaralı fıkrasında da Gıda, Tarım veHayvancılık Bakanlığı tarafından kesimhanelerde, kesim öncesi ve sonrasımuayeneler ile et parçalama işlemi yapılan yerlerde muayeneleri ve diğer resmîkontrolleri yapmak üzere, resmî veteriner hekim veya yetkilendirilmiş veterinerhekim görevlendirilmesi öngörülmüş olup fıkrada yer alan “…veyayetkilendirilmiş veteriner hekim…” ibaresi itiraz konusu kuralıoluşturmaktadır.
B- İtirazın Gerekçesi
6. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralda Bakanlıktarafından kesimhanelerde kesim öncesi ve sonrası muayeneler ile et parçalamaişlemi yapılan yerlerde muayeneleri ve diğer resmi kontrolleri yapmak üzereyetkilendirilmiş veteriner hekim görevlendirilmesinin öngörülmesine karşınKanun’da yetkilendirilmiş veteriner hekimlerin nasıl görevlendirileceğine veyetkilendirileceğine ilişkin bir belirlilik bulunmadığı, gıda güvenilirliğinindenetlenmesinin halk sağlığı açısından büyük önem taşıdığı ve bir kısım idaritedbir ve yaptırımlar uygulamayı da içeren resmi kontrol görevinin idareninkolluk faaliyeti içinde yer aldığı, dolayısıyla bu hizmetlerin genel idareesaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevler kapsamında olduğuve memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesi gerektiği belirtilerekkuralın, Anayasa’nın 2. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C- Anayasa’ya AykırılıkSorunu
7. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temelilkelerinden biri “belirlilik”tir. Belirlilik ilkesi, hukuksalgüvenlikle bağlantılı olup bireyin, kanundan, belirli bir kesinlik içinde,hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesinizorunlu kılmaktadır. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleriöngörebilir ve davranışlarını ayarlar.
8. Belirlilik ilkesi, yalnızca yasal belirliliğideğil, daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifade etmektedir. Yasaldüzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir olma gibiniteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla, mahkeme içtihatları veyürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukukibelirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortayaçıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir olmasıdır.
9. Anayasa’nın 128. maddesinin birinci fıkrasında, “Devletin,kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idareesaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiğiaslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliylegörülür.” denilmektedir. Anayasa’nın 128. maddesi anlamında birkamu hizmetinden söz edilebilmesi için; söz konusu hizmetin Devlet, kamuiktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle yükümlü olduğukamu hizmeti olması, bu kamu hizmetinin “genel idare esasları”na göreyürütülmesi ve görevin “asli ve sürekli” nitelikte olması gerekmektedir.
10. Anayasa Mahkemesi’nin, E.1990/12, K. 1991/7 sayılı kararındabelirtildiği üzere, “devletin kamu gücünün, emretme yetkisininkullanılması, genel idare esaslarına göre yürütülecek hizmetlerinbelirlenmesinde gözönünde bulundurulması gereken hususlardan”dır. İdaritedbir ve yaptırım uygulama gibi icrai işlemler Devletin emretme yetkisininkullanılması kapsamında olup genel idare esaslarına göre memurlar veya diğerkamu görevlileri tarafından yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerdendir.
11. Gıdagüvenliğinin sağlanması çerçevesinde kesimhanelerde ve et parçalama işlemiyapılan yerlerde gerçekleştirilecek muayene, kontrol ve denetimhizmetlerinin, “idari kolluk” faaliyetleri kapsamında Devletingörevleri arasında yer aldığı ve kamu hizmeti niteliği taşıdığıkuşkusuzdur. Bununla beraber, bu kapsamdaki hizmetlerin, asli yetki vesorumluluk ile idari yaptırım uygulama yetkisi idarede kalmak üzere özelkişilerce yerine getirilmesinin öngörülmesi; bu hizmetlerin özel kişilere nasılgördürüleceğinin, bu hizmetlerin kapsamının, denetiminin ve bu hizmeti görecekolanların sorumluluğunun açık ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde kanunladüzenlenmesi koşuluyla kanun koyucunun takdir yetkisindedir.
12. İtiraz konusu kuralda, kesimhanelerde kesim öncesi ve sonrasımuayeneler ile et parçalama işlemi yapılan yerlerde muayeneleri ve diğer resmikontrolleri gerçekleştirmek üzere yetkilendirilmiş veteriner hekimgörevlendirilebileceği öngörülmüştür.
13. Resmi kontrollerin kapsamı ve kontrol esasları da, Kanun’un31. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş, maddenin (10) numaralı fıkrasındada Bakanlığın bu Kanun kapsamındaki görev ve yetkilerini işbirliği, yetki devrive hizmet alımı yoluyla yerine getirebileceği belirtilmiştir. Buna göreBakanlık, Kanun kapsamındaki kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekligörevler hariç olmak üzere, uygun göreceği görev ve yetkiler için kamu kurum vekuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler, özelhukuk tüzel kişileri, birlikler, kooperatifler, vakıf ve üniversiteler ileişbirliği yapabilecek; bunlardan, Bakanlıkça belirlenen şartlara sahipolanlara, bu görev ve yetkilerin tamamı veya bir kısmını tamamen veya kısmendevredebilecek veya hizmet alımı yolu ile yerine getirebilecektir.
14. Yetkilendirilmişveteriner hekimlerin kontrol görevlisi kapsamında değerlendirilebilecekleriaçık olmakla birlikte, görevlendirme usul ve esaslarına ilişkin özel birdüzenleme bulunmadığından sahip oldukları yetkiler konusunda bir belirlilikbulunmamaktadır. Bu bağlamda, itiraz konusu kuralın ve kuralın yer aldığımaddenin bir bütün olarak incelenmesinden, yetkilendirilmiş veterinerhekimlerin Kanun’un 31. maddesinin (10) numaralı fıkrası kapsamındadeğerlendirilip değerlendirilmeyeceği belirli olmayıp, Devletin temelgörevlerinden biri olan gıda güvenliğinin sağlanması çerçevesindeyetkilendirilmiş veteriner hekimlere gördürülecek denetim ve kontrolhizmetlerinin kapsamının ve sınırlarının belirsiz olduğu anlaşılmaktadır. Bunedenle kural, belirlilik ilkesini ihlal etmekte ve bu belirsizlik itirazkonusu kuralın Anayasa’nın 128. maddesi yönünden incelenmesini olanaksızkılmaktadır.
15. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
16. Serdar ÖZGÜLDÜR ileSerruh KALELİ bu sonuca farklı gerekçeyle katılmışlardır.
IV- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
17. Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu ve uygulanması durumunda giderilmesi güç ya da olanaksız zararlardoğacağı belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talepedilmektedir.
18. 11.6.2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri,Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 31. maddesinin (8) numaralı fıkrasındayer alan “…veya yetkilendirilmiş veteriner hekim…” ibaresineyönelik iptal hükmünün yürürlüğe girmesininertelenmesi nedeniylebu ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulmasıtalebinin REDDİNE, 26.5.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
19. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Kanun,kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak, Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi, bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
20. 11.6.2010 tarihli ve 5996 sayılı VeterinerHizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 31. maddesinin (8) numaralıfıkrasında yer alan “…veya yetkilendirilmiş veteriner hekim…” ibaresininiptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledecek nitelikte görüldüğünden, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğinceiptal hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı aysonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI- HÜKÜM
11.6.2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, BitkiSağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 31. maddesinin (8) numaralı fıkrasında yeralan “…veya yetkilendirilmiş veteriner hekim…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün,Anayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasıgereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRAYÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 26.5.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
DEĞİŞİK GEREKÇE
“Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu Tasarısı”Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce (TBMM) 11.6.2010 tarih ve 5996 sayılıKanun olarak kabul edilmiş ve 13.6.2010 tarih ve 27610 sayılı ResmîGazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Kanun’un 31. maddesinin (8) numaralı fıkrasında yer alan “…veyayetkilendirilmiş veteriner hekim…” “Et parçalama işlemi yapılan yerler”yönünden ibaresinin Kanun Tasarı’nda yer almadığı ve bu düzenlemeninTBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nca (Alt Komisyoncaönerilip bu komisyonca benimsenmiş) Tasarı metnine eklendiğianlaşılmaktadır.
Anayasa’nın 88. maddesinde “Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu vemilletvekilleri yetkilidir.
Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir.” denilmektedir. Anayasa’nın88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,bu konudaki ihlâl Anayasa’nın 148. maddesi anlamında bir “şekil sakatlığı”nadeğil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacak anayasal denetimin,“şekil bakımından” değil, “esas bakımından” söz konusu olması gerekir. 88.maddenin ikinci fıkrasındaki “Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye BüyükMillet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir” hükmünün de,bu açıklama çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birincifıkrasındaki anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesigerekir. Yani, birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortadadoğrudan bir Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa’nın bu hükmünün birtekrarından ibaret olan TBMM İçzüğü’nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle,Anayasa’nın 148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığındankanunun iptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetimindendeğil; 88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren birsakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir.
Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMMİçtüzüğü’nün “Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı” başlıklı 35.maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “Komisyonlar, kendilerine havale edilenkanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veyareddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirlerve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlardatoplanırlar.
Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanunteklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerleuğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantısaatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrıayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar…”
İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkçaanlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı vetekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanuntasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur.
Yukarıda belirtilen kural “Et parçalama işlemi yapılan yerler”yönünden Tasarı metninde yer almadığı halde, TBMM Tarım, Orman ve KöyişleriKomisyonu’nca metne ilave edilerek kanunlaştırıldığından; kuralın Anayasa’nın88. maddesinin birinci fıkrasına (dolayısıyla da bu hükmün açıklanmasımahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü’nün 35 inci maddesine) açıkça aykırıdüşmektedir.
Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmükarşısında, TBMM İçtüzüğü’nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekteolan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan “başka” kanunlarda ek vedeğişiklik getiren “yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki” değişikliklerin“Genel Kurul” tarafından da yapılamayacağı açıktır.
Anayasa’nın 148. maddesindeki “Kanunların şekil bakımındandenetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı…hususları ile sınırlıdır…” hükmünün de bu belirlemeye etkisinin olamayacağıkuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça aykırı biryasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen çoğunluklayapılacak bir “son oylama”nın belirtilen Anayasa’ya aykırılığı düzelteceğikabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına uygun bir yasamafaaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki “şekil denetimi” kuralı işletilebilir.Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı üzere, aksi yönde bir yasamafaaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci maddenin bu davanın somutundauygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki bir inceleme için bkz.: TorbaYasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, HıfzıDEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s. 55-90)
Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davasıbaşvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü’nün 35.maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyonakabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iadeedilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmaküzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığıanlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; anılan kuralın Anayasa’nın 88. maddesineaykırı düşmesi nedeniyle iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan; çoğunluğuniptal kararına bu gerekçeyle katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ