ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2015/84
Karar Sayısı : 2015/78
Karar Tarihi : 3.9.2015
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Adana 5. İcra HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 16.5.2006 tarihli ve5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu'nun 10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılıKanun'un 38. maddesiyle değiştirilen 36. maddesinin Anayasa'nın 2., 10., 11.,36. ve 60. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Sosyal Güvenlik Kurumu aleyhinehükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin tahsili amacıyla açılandavada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu 36. maddesi şöyledir:
"MADDE 36- (Değişik:10/9/2014-6552/38 md.) Kurum, bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri dolayısıylayapılan işlemler yönünden ilgili kanunlarında yer almamış olsa dahi 2/7/1964tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan, elektrik vehavagazı tüketim vergisi ve yangın sigortası vergisi hariç olmak üzere26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınanvergi, harç, katılma payı ile tasdik ücretlerinden, düzenleyeceği kağıtlarnedeniyle damga vergisinden, sahip olduğu taşınmazlar dolayısıyla emlakvergisinden, satın alınan ve satılan taşınmazlar ile ilgili olarak tapu vekadastro döner sermaye bedellerinden ve her türlü dava ve icra işlemlerindeteminat yatırma mükellefiyetinden muaftır.
Kurumun taraf olduğu her türlü davalarda, Kurum aleyhinehükmedilen asıl alacak ile vekalet ücreti ve yargılama giderleri, alacaklı veyavekilinin Kuruma ödemeye dayanak makbuz ve belgelerle birlikte yazılı şekildeyapacağı müracaat üzerine bildireceği banka hesap numarasına, müracaattarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir. Bu süre geçmeden Kurum aleyhinecebri icra yollarına başvurulamaz. Belirtilen sürede ödeme yapılamamasıhâlinde, söz konusu alacaklar genel hükümler dairesinde tahsil olunur. Mahkemekararlarında yer alan miktarların kararın kesinleşmesinden önce ödenmesihâlinde, söz konusu kararların ilgili mercilerce bozulmasını müteakip ödenenmiktarlar, ödeme tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikteilgililerden tahsil edilir.
Kurumu vekil sıfatıyla temsile yetkili olan I. hukuk müşaviri,hukuk müşaviri ve kadrolu avukatlarının bir listesi Kurumca yazılı olarak veyaAdalet Bakanlığınca belirlenen esaslar dairesinde elektronik ortamda ilgiliCumhuriyet başsavcılığına, bölge idare mahkemesi başkanlıklarına, askerîsavcılıklara ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkanlığına verilir. Bulisteler, Cumhuriyet başsavcılığı tarafından adli yargı çevresinde, bölge idaremahkemesi başkanlığınca idari yargı çevresinde bulunan mahkemelere gönderilir.Yüksek mahkemeler ve bölge adliye mahkemesindeki duruşmalarda temsil yetkisinikullanacakların isimleri ilgili mahkemelerin başsavcılıklarına veyabaşkanlıklarına bildirilir. Listede isimleri yer alanlar Baroya kayıt vevekaletname ibrazı gerekmeksizin Kurum vekili sıfatıyla her türlü dava ve icraişlemlerini takip edebilirler. Vekil sıfatıyla temsil yetkisi sona erenlerinisimleri anılan mercilere aynı usulle derhâl bildirilir."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURANtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü vedayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, mahkemeler,bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmündekararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5502 sayılı Kanun'un 36.maddesinin tamamının iptalini istemiştir. Maddenin birinci fıkrası; SosyalGüvenlik Kurumu'nun (Kurum), bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri dolayısıylayapılan işlemler yönünden ilgili kanunlarında yer almamış olsa dahi 492 sayılıHarçlar Kanununa göre alınan harçlardan, elektrik ve havagazı tüketim vergisive yangın sigortası vergisi hariç olmak üzere 2464 sayılı Belediye GelirleriKanunu gereğince alınan vergi, harç, katılma payı ile tasdik ücretlerinden,düzenleyeceği kağıtlar nedeniyle damga vergisinden, sahip olduğu taşınmazlardolayısıyla emlak vergisinden, satın alınan ve satılan taşınmazlar ile ilgiliolarak tapu ve kadastro döner sermaye bedellerinden ve her türlü dava ve icraişlemlerinde teminat yatırma mükellefiyetinden muaf olduğunu düzenlemektedir.
4. Maddenin ikinci fıkrası; Kurum'un taraf olduğu her türlüdavada, Kurum aleyhine hükmedilen asıl alacak ile vekalet ücreti ve yargılamagiderleri, alacaklı veya vekilinin Kurum'a ödemeye dayanak makbuz ve belgelerlebirlikte yazılı şekilde yapacağı müracaat üzerine bildireceği banka hesapnumarasına, müracaat tarihinden itibaren otuz gün içinde ödeneceğini, bu süregeçmeden Kurum aleyhine cebri icra yollarına başvurulamayacağını, belirtilensürede ödeme yapılamaması hâlinde, söz konusu alacakların genel hükümlerdairesinde tahsil olunacağını ve mahkeme kararlarında yer alan miktarlarınkararın kesinleşmesinden önce ödenmesi hâlinde, söz konusu kararların ilgilimercilerce bozulmasını müteakip ödenen miktarların, ödeme tarihinden itibarenişleyecek kanuni faizi ile birlikte ilgililerden tahsil edileceğiniöngörmektedir.
5. Maddenin üçüncü fıkrası ise Kurum'u vekil sıfatıyla temsileyetkili olan I. hukuk müşaviri, hukuk müşaviri ve kadrolu avukatlarının birlistesinin Kurum'ca yazılı olarak veya Adalet Bakanlığınca belirlenen esaslardairesinde elektronik ortamda ilgili Cumhuriyet başsavcılığına, bölge idaremahkemesi başkanlıklarına, askerî savcılıklara ve Askerî Yüksek İdare MahkemesiBaşkanlığına verileceğini, bu listelerin, Cumhuriyet başsavcılığı tarafındanadli yargı çevresinde, bölge idare mahkemesi başkanlığınca idari yargıçevresinde bulunan mahkemelere gönderileceğini, Yüksek mahkemeler ve bölgeadliye mahkemesindeki duruşmalarda temsil yetkisini kullanacakların isimleriilgili mahkemelerin başsavcılıklarına veya başkanlıklarına bildirileceğini,listede isimleri yer alanların Baroya kayıt ve vekaletname ibrazı gerekmeksizinKurum vekili sıfatıyla her türlü dava ve icra işlemlerini takip edebileceğinive vekil sıfatıyla temsil yetkisi sona erenlerin isimlerinin anılan mercilereaynı usulle derhâl bildirileceğini belirtmektedir.
6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olan dava, Kurumaleyhine hükmedilen alacak, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin tahsiliamacıyla başlatılan ilamlı icra takibi üzerine düzenlenen icra emrinin, Kurum'amüracaat edilmeden cebri icra yoluna başvurulduğu gerekçesiyle iptali istemineilişkin olup itiraz yoluna başvuran Mahkemece yapılacak olan inceleme vedeğerlendirme, alacaklı tarafından Kurum'a müracaat edilmeden doğrudan cebriicra yoluna başvurulmasının hukuka uygun olup olmadığı hususuyla sınırlıdır. Budurumda, alacaklının cebri icra yoluna başvurmadan önce Kurum'a müracaat etmesizorunluluğu, dava konusu maddenin sadece ikinci fıkrasının ilk üç cümlesindenkaynaklanmakta olup maddenin kalan kısımlarının bakılmakta olan davadauygulanma olanağı bulunmamaktadır.
7. Bu nedenle, 5502 sayılı Kanun'un, 6552 sayılı Kanun'un 38.maddesiyle değiştirilen 36. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları ile ikincifıkrasının dördüncü cümlesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu fıkralara ve cümleyeilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
8. Öte yandan, Anayasa'nın "Anayasaya aykırılığın diğermahkemelerde ileri sürülmesi" başlıklı 152. maddesinin son fıkrasında,"Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının ResmîGazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz."; 6216 sayılıKanun'un "Başvuruya engel durumlar" başlıklı 41. maddesinin(1) numaralı fıkrasında ise "Mahkemenin işin esasına girerek verdiğiret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynıkanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz."hükümlerine yer verilmiştir.
9. Kanun'un itiraz konusu kural olan Kanun'un 36. maddesininikinci fıkrasının ilk üç cümlesine yönelik daha önce yapılan iptal başvurusu,Anayasa Mahkemesi'nin 22.4.2015 tarihli, E.2015/28, K.2015/42 sayılı kararıylaAnayasa'ya aykırı olmadığı gerekçesi ile esastan reddedilmiş ve karar21.05.2015 tarihli, 29362 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
10. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilencümleler hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için, önceki kararın ResmîGazete'de yayımlandığı 21.05.2015 tarihinden başlayarak geçmesi gereken onyıllık süre henüz dolmamıştır.
11. Açıklanan nedenlerle, 5502 sayılı Kanun'un 6552 sayılıKanun'un 38. maddesiyle değiştirilen 36. maddesinin ikinci fıkrasının birinci,ikinci ve üçüncü cümlelerine yönelik itiraz başvurusunun, Anayasa'nın 152.maddesinin son fıkrası ile 6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III- HÜKÜM
16.5.2006 tarihli ve 5502 sayılı Sosyal Güvenlik KurumuKanunu'nun, 10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun'un 38. maddesiyledeğiştirilen 36. maddesinin;
A- Birinci ve üçüncü fıkraları ile ikinci fıkrasının dördüncücümlesinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümle ve fıkralara ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B- İkinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerinin,Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE,
3.9.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ