ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2015/98
KararSayısı : 2016/35
KararTarihi : 5.5.2016
R.G.Tarih-Sayı : 31.05.2016-29728
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Erzurum 2. İdare Mahkemesi (E.2015/98)
2- Tokat İdare Mahkemesi (E.2015/99)
İTİRAZLARIN KONUSU: 14.7.1965tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na, 12.7.2013 tarihli ve 6495sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen geçici 41. maddenin dördüncü fıkrasınınüçüncü cümlesinin, Anayasa'nın 13. ve 41. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talepleridir.
OLAY: Davacıların,itiraz konusu kurala göre beş yıl çalışma şartını yerine getirmediklerinden,eşlerinin görev yaptıkları yerlerde bulunan diğer kamu kurum ve kuruluşlarınanaklen atanma taleplerinin reddi işlemlerinin iptali için açtıklarıdavalarda, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkemeler, iptali için başvurmuşlardır.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren geçici 41. maddesişöyledir:
"Geçici Madde 41- (Ek:12/7/2013-6495/9 md.) Kamu kurum vekuruluşlarının merkez ve taşra teşkilatı ile bunlara bağlı döner sermayelikuruluşlarda, ayın veya haftanın bazı günleri ya da günün belirli saatleri gibikısmi zamanlı çalışanlar ile yükseköğretim kurumlarının araştırma geliştirmeprojelerinde proje süreleriyle sınırlı olarak çalışanlar hariç olmak üzere;
a) 25/6/2013 tarihi itibarıyla;
1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası
2)11/8/1983 tarihli ve 2876 sayılı Atatürk Kültür, Dil ve TarihYüksek Kurumu Kanununun 97 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi,
3) 9/11/1983 tarihli ve 2945 sayılı Milli Güvenlik Kurulu ve MilliGüvenlik Kurulu Genel Sekreterliği Kanununun 17 nci maddesi,
4) 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanununun ek 3 üncümaddesi,
5) 10/10/1984 tarihli ve 3056 sayılı Başbakanlık TeşkilatıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanunun 35 inci maddesi,
6) 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Kanunun 8 inci maddesi,
7) 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Spor Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesi,
8) 09/12/1994 tarihli ve 4059 sayılı Hazine MüsteşarlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin (e) fıkrası,
9) 10/7/2003 tarihli ve 4924 sayılı Eleman Temininde GüçlükÇekilen Yerlerde Sözleşmeli Sağlık Personeli Çalıştırılması ile Bazı Kanun veKanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun,
10) 23/7/2003 tarihli ve 4954 sayılı Türkiye Adalet AkademisiKanununun 24 üncü maddesi,
11) 6/11/2003 tarihli ve 5000 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluşve Görevleri Hakkında Kanunun 26 ncı maddesi,
12) 5/5/2005 tarihli ve 5345 sayılı Gelir İdaresi BaşkanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 29 uncu maddesinin sekizinci fıkrası,
13) 10/11/2005 tarihli ve 5431 sayılı Sivil Havacılık GenelMüdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 25 inci maddesi,
14) 16/5/2006 tarihli ve 5502 sayılı Sosyal Güvenlik KurumuKanununun 28 inci maddesinin üçüncü fıkrası,
15)17/2/2010 tarihli ve 5952 sayılı Kamu Düzeni ve GüvenliğiMüsteşarlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 10 uncu maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi ile 13 üncü maddesi,
16) 24/4/2010 tarihli ve 5978 sayılı Yurtdışı Türkler ve AkrabaTopluluklar Başkanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 21 incimaddesinin üçüncü fıkrası,
17)28/12/2010 tarihli ve 6093 sayılı Türkiye Yazma Eserler KurumuBaşkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 7 nci maddesi,
18) 17/2/2011 tarihli ve 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve YerleştirmeMerkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinindokuzuncu fıkrası,
19)16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki AlanlarınDönüştürülmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesinin dördüncü fıkrası,
20) 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek6 ncı maddesi,
21)27/10/1989 tarihli ve 388 sayılı Güneydoğu Anadolu ProjesiBölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının Kuruluş ve Görevleri Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin 6 ncı maddesi,
22) 3/6/2011 tarihli ve 642 sayılı Doğu Anadolu Projesi, DoğuKaradeniz Projesi ve Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi BaşkanlıklarınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesininüçüncü fıkrası,
23) 29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Çevre ve ŞehircilikBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 36/Amaddesi,
24)24/11/2011 tarihli ve 656 sayılı Türk İşbirliği ve KoordinasyonAjansı Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin16 ncı maddesinin yedinci fıkrası,
uyarınca vizelenmiş veya ihdas edilmiş sözleşmeli personelpozisyonlarında çalışmakta olan ve 48 inci maddede belirtilen genel şartlarıtaşıyanlardan, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, birinci vedokuzuncu alt bentler kapsamına girenler otuz gün, diğer alt bentler kapsamınagirenler ise altmış gün içinde yazılı olarak başvurmaları hâlindepozisyonlarının vizeli olduğu teşkilat ve birimde, 190 sayılı Genel Kadro veUsulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kurumlar bakımından buKanun Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerde yer alan bulunduğupozisyon unvanıyla aynı unvanlı memur kadrolarına, diğer kurumlar bakımından bukurumların kadro cetvellerinde yer alan aynı unvanlı memur kadrolarına;pozisyon unvanlarıyla aynı unvanlı memur kadrosu olmaması hâlinde ise ilgisinegöre l90 sayılı Kanun Hükmünde Karamameye ekli cetveller veya kurumların kadrocetvellerinde yer alan kadro unvanlarıyla sınırlı olmak üzere Maliye Bakanlığıve Devlet Personel Başkanlığınca müştereken belirlenen memur kadrolarına,
b) İl özel idaresi, belediye ve bağlı kuruluşları ilemahalli idare birliklerinde 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun49 uncu maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde 25/6/2013 tarihi itibarıylaçalışmakta olan ve 48 inci maddede belirtilen genel şartları taşıyanlardan, bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde yazılı olarakbaşvuranlar, sözleşmeli personel olarak çalıştırılmalarına esas alınan memurkadrolarına,
c) Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumunda 11/11/1983 tarihli ve2954 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi ile geçici12 nci maddesi çerçevesinde 25/6/2013 tarihi itibarıyla sözleşmeli personelpozisyonlarında çalışmakta olan ve Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda MemurStatüsünde İstihdam Edilen Personel Yönetmeliğinin 37 nci maddesinde belirtilengenel şartları taşıyanlardan, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibarenotuz gün içinde yazılı olarak başvuranlar, bulunduğu pozisyon unvanıyla aynıunvanlı memur kadrolarına, bulunduğu pozisyon unvanıyla aynı unvanlı memurkadrosu olmaması hâlinde Kurumda halen var olan kadro unvanlarıyla sınırlıolmak kaydıyla Genel Müdürlükçe belirlenecek memur kadrolarına, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içinde kurumlarınca atanırlar.
Birinci fıkrada belirtilen mevzuat hükümlerine göre çalışmaktaiken 25/6/2013 tarihinde askerlik, doğum veya ücretsiz izin nedenleriylegörevlerinde bulunmayanlardan ilgili mevzuatına göre yeniden hizmete alınmaşartlarını kaybetmemiş olanlar hakkında da bu madde hükümleri uygulanır. Bunlariçin birinci fıkrada belirtilen süreler yeniden hizmete alındıkları tarihtenitibaren başlar.
25/6/2013 tarihinden önce 4 üncü maddenin (B) fıkrası ve 4924sayılı Kanun uyarınca çalışmakta iken 24/11/2004 tarihli ve 5258 sayılı AileHekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanun hükümlerine göre aile hekimliğiuygulamasında görev alanlar hakkında görevlerinden ayrılmalarına gerekkalmaksızın bu madde hükümleri uygulanır.
Bu madde hükümlerine göre memur kadrolarına atananların, sözkonusu mevzuat hükümlerine göre sözleşmeli personel olarak geçirdikleri hizmetsüreleri, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamakkaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitindedeğerlendirilir. Bunlar, atandıkları kadronun mali ve sosyal haklarına görevebaşladığı tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır ve öncekipozisyonlarında aldıkları mali ve sosyal haklar hakkında herhangi birmahsuplaşma yapılmaz. Bu madde kapsamında memur kadrolarına atananlarınbeş yıl süreyle başka kamu kurum ve kuruluşlarına nakli yapılamaz.
25/6/2013 tarihinden önce bu madde kapsamındaki vizeli sözleşmelipersonel pozisyonlarına personel alımına yönelik olarak ilanı verilmiş ve bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihte yerleştirme işlemleri bitmiş olan sözleşmelipersonel hakkında da bu madde hükümleri uygulanır. Bunlar için birinci fıkradabelirtilen süreler, göreve başladıkları tarihten itibaren başlar.
Bu madde kapsamında memur kadrolarına atananlara iş sonu tazminatıödenmez. Bu personelin önceden iş sonu tazminatı ödenmiş süreleri hariç, işsonu tazminatına esas olan toplam hizmet süreleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uyarınca ödenecek emekliikramiyesine esas toplam hizmet süresinin hesabında dikkate alınır.
Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sözleşmelipersonelin atanacağı memur kadroları, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyeekli cetvellerde yer alan sınıf, unvan ve derecelerine uygun olmak şartıyla,başka bir işleme gerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıylaihdas edilerek kurumların 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklicetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş ve memur kadrolarına atananlarınpozisyonları başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. İhdasedilen kadrolar ile iptal edilen pozisyonlar; unvanı, sınıfı, adedi, derecesi,teşkilatı ve birimi belirtilmek suretiyle birinci fıkrada belirtilen altmışgünlük sürenin bitiminden itibaren iki ay içinde Maliye Bakanlığı ve DevletPersonel Başkanlığına bildirilir. Birinci fıkranın (c) bendi kapsamında memurkadrolarına atananların pozisyonları da başka bir işleme gerek kalmaksızıniptal edilmiş sayılır, ancak 2954 sayılı Kanunun 50 nci maddesinin birincifıkrasının (ı) bendi kapsamında istihdam edileceklerin pozisyon sayısının300'ün altına düşmesi hâlinde, anılan bent kapsamında istihdam edilecekler içinkullanılabilecek toplam pozisyon sayısı 300 olarak uygulanır.
Geçici 37 nci madde kapsamında memur kadrolarına atanamayansözleşmeli personelden, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce idari yargımercilerine başvuran ve açtıkları idari davalarda verilen yargı kararlarısonucu memur kadrolarına atanmış olup davaları henüz bitmemiş olanlardan bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde kurumlarınabaşvuranlar, halen bulundukları memur kadrolarına bu madde kapsamında atanmışve açmış oldukları idari davalardan vazgeçmiş sayılırlar. Söz konusu davalariçin ayrıca vekalet ücretine hükmedilmez.
Bu maddenin uygulamasında ortaya çıkabilecek tereddütlerigidermeye birinci fıkranın (a)bendi kapsamına girenler yönünden MaliyeBakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığı, birinci fıkranın (b) bendi kapsamınagirenler yönünden ise İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı yetkilidir."
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 25.11.2015 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- BİRLEŞTİRME KARARI
2. 14.7.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen geçici 41.maddenin dördüncü fıkrasının üçüncü cümlesinin iptaline karar verilmesitalebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2015/99 sayılı davanın,aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2015/98 sayılı dava ilebirleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2015/98 sayılıdosya üzerinden yürütülmesine, 25.11.2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
3. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör CengizERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanunhükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A- Anlam ve Kapsam
4. Kanun'un geçici 41. maddesinin birinci fıkrasında, 25.6.2013tarihi itibarıyla (a) bendine göre kamu kurum ve kuruluşlarının merkez ve taşrateşkilatı ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda 657 sayılı Kanun'un 4.maddesinin (B) fıkrası ile diğer 23 alt bentte sayılan değişik Kanun ya daKanun Hükmünde Kararnameler uyarınca vizelenmiş veya ihdas edilmişsözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanlar ile birincifıkranın (b) bendine göre il özel idaresi, belediye ve bağlı kuruluşlarıile mahalli idare birliklerinde sözleşmeli personel olarak çalışanların vebirinci fıkranın (c) bendine göre Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumundasözleşmeli personel olarak çalışanların memur kadrolarına atanabilecekleridüzenlenmiştir. Kanun'un geçici 41. maddesinin dördüncü fıkrasının itirazkonusu üçüncü cümlesinde ise sözleşmeli personel iken memur kadrolarınaatananların beş yıl süreyle başka kamu kurum ve kuruluşlarına nakillerininyapılamayacağı öngörülmektedir.
B- İtirazların Gerekçeleri
5. Başvuru kararlarındaözetle, davacıların sözleşmeli personel iken memur kadrosunaatandıkları, eşlerinin başka yerlerde görev yapmalarından dolayı eş durumunedeniyle başka kurumlara atanmak için yaptıkları başvuruların itiraz konusukural gerekçe gösterilerek reddedildiği, kuralda kadroya geçirilen personelinbelirli bir süre zorunlu hizmete tâbi tutulması şartı ile farklı bir kurumaatanması engellenerek hizmetinden yararlanma amacının güdüldüğü, ancak personelihtiyacının daha elzem olduğu mesleklerde öngörülenden daha uzun zorunlu süreşartı getirilerek elde edilecek kamu yararı ile kişinin katlanacağı külfetarasındaki adil dengenin kurulmadığı, toplumun temeli olan ailenin korunması,huzur ve refahı için gerekli tedbirlerin alınmasının tüm anayasal kurumlarınyükümlülüğünde bulunduğu ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesinde herhangi biristisnaya yer verilmediği, aksine uygulamaların ailenin huzurunu temeldensarsarak maddi ve manevi yönden toplum açısından giderilmesi zor zararlarıberaberinde getireceği, eş durumu mazeretini dikkate alan istisnaya yervermeden kuralda beş yıl süresince nakil hakkı tanınmamasının ölçülülükilkesini zedelediği, böylesi bir durumun evrensel anlamda kabul görmüş sosyalhukuk devleti anlayışı ile bağdaşmayacağı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 13.ve 41. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
6. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca, kural Anayasa'nın 70. ve 128.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
7. Anayasa'nın 41. maddesinde"Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması veaile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirlerialır, teşkilâtı kurar." denilmiştir. Aileyi Türk toplumunun temeliolarak tanımlayan Anayasa'nın 41. maddesinde, ailenin birey ve toplum hayatındakiönemine işaret edilmiş; Devlete, ailenin korunması için gerekli düzenlemeleriyapması ve teşkilatı kurması konusunda ödevler yüklenmiştir. Böyleceaile kurumuna anayasal koruma sağlanmıştır. Bu düzenlemeyle eşler veçocuklardan oluşan ailenin birlik ve bütünlüğünün korunması amaçlanmaktadır.
8. Anayasa'nın 13. maddesinde, "Temel hak vehürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerindebelirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetingereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." denilmektedir. Ölçülülükilkesi ise "elverişlilik", "gereklilik"ve "orantılılık" olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır."Elverişlilik", başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç içinelverişli olmasını, "gereklilik" başvurulan önlemin ulaşılmakistenen amaç bakımından gerekli olmasını, "orantılılık" isebaşvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifadeetmektedir.
9. Anayasa'nın 70. maddesinde "Her Türk, kamuhizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiğiniteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez." hükmü yer almaktadır.
10. Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasının birincicümlesinde ise memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğerözlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
11. Kamu görevlileri ile kamu yönetimleri arasındaki hizmetilişkileri kural tasarruflarla düzenlenmektedir. Kamu personeli, belirli birstatüde, nesnel kurallara göre hizmet yürütmekte, o statünün sağladığı aylık,ücret, atanma, yükselme, nakil gibi kimi öznel haklara sahip olmaktadır. Kamuhizmetine girişin ve hizmet içinde yükselmenin koşulları, statü hukukunungereği olarak kanunlarla belirlenmektedir. Bu durum Anayasa'nın kamu hizmetinegirme hakkının düzenlendiği 70. maddesi ile kamu hizmeti görevlileriyle ilgiligenel ilkelerin düzenlendiği 128. maddesinden kaynaklanan bir zorunluluktur.Kanun koyucu, statü hukuku çerçevesinde yürütülen memuriyet hizmetine girmeye,yükselmeye, memuriyetin sona ermesine vb. hususlara ilişkin koşulları anayasalilkelere uygun olarak belirleme yetkisine sahiptir. Kişilerin ise kanunlarlaöngörülen bu statüye girip girmemek konusunda tercihte bulunma hakları vardır.
12. 657 sayılı Kanun'un, itiraz konusu kuralın da yer aldığıgeçici 41. maddesi, sözleşmeli personelin lehine bir yasal düzenleme ile genelkuraldan ayrılarak sınava ve adaylık sürecine tâbi olmaksızın memuriyethizmetine giriş için bir olanak sağlamaktadır. 657 sayılı Kanun'un 48.maddesinde öngörülen genel şartları taşıyanların 30 ya da 60 günlük süre içindeyazılı başvurularının memur kadrolarına atanmaları için yeterli görülmesi, sözkonusu personel lehine kanun koyucunun getirdiği istisnai bir düzenlemedir.Sözleşmeli personele, önceden kanunlarla belirlenen bu statüye girip girmemekkonusunda tercihte bulunma hakkı tanınmıştır. Bu kişilerin, memur kadrosunaatanmak için gerekli şartların yanı sıra atama yapıldıktan sonra tâbiolacakları şartları bilmeleri gerektiği açıktır. Dolayısıyla, kuralın öngördüğümemur kadrolarına atananların beş yıl süreyle başka kurum ve kuruluşlara nakillerininyapılamayacağına dair düzenleme de memur kadrosuna atanmak isteyen sözleşmelipersonel tarafından bilinen bir koşul olup, bu çerçevede memur kadrosunaatanmak için ilgililer tarafından başvuruda bulunulduğu açıktır.
13. Kaldı ki kural, Kanun'un geçici 41. maddesigereğince atananların beş yıllık süre içinde aynı kurum içinde nakilleriniengellememektedir. Söz konusu beş yıllık sürede Devletin, ailenin birliğive refahını koruma hususundaki pozitif yükümlülüğünün yerinegetirilmesi, memur kadrosuna atanan evli kişinin eşinin farklı bir yerdeve kurumda çalışması halinde, eşinin kendi çalıştığı kurumun bulunduğu yere yada her ikisinin çalıştıkları kurumların bulunduğu ortak yere nakillerininsağlanmasıyla da mümkündür.
14. Öte yandan, itiraz başvurusuna konu durumda bulunanlar için657 sayılı Kanun ücretsiz izin hakkı da tanımaktadır. Kanun'un 72.maddesinde, yer değiştirme suretiyle atanmaya tâbi memurun, atandığı yerdeeşinin görev alabileceği teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmaklabirlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması halinde talebi üzerine,kadroları eşlerinin görevlendirme süresiyle sınırlı olarak saklı tutulması,kademe ilerlemesi, emeklilik ile diğer bütün hakları ve yükümlülükleri devametmesi ve memuriyet boyunca dört yılı geçmemesi kaydıyla, ücretsiz izinhakkından yararlanabileceği belirtilmiştir.
15. Kural olarak memur statüsünde çalışmak, bu amaçla yapılan birseçme sınavında başarılı olma koşuluna bağlı bulunmakta iken kanun koyucutarafından, söz konusu sınavdan muaf tutulmak suretiyle genel kurallara istisnatanınarak sözleşmeli personel statüsünden memur kadrosuna atananlara beş yılsüresince diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil yasağınıngetirilmesi kamu hizmetine girme hakkı ve kamu hizmeti görevlileriyleilgili genel ilkeler konusunda Anayasa'nın 70. ve 128. maddeleri kapsamında birengel teşkil etmediği ve Devletin, ailenin korunması hususundaki pozitifyükümlülüğünün ihlâline yol açmadığı gibi aile birliği bakımından ölçüsüz birmüdahale olarak da nitelendirilemez.
16. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 41., 70. ve128. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
17. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu görüşekatılmamışlardır.
V- HÜKÜM
14.7.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na,12.7.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen geçici 41.maddenin dördüncü fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,5.5.2016 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
KARŞIOY GEREKÇESİ
Niğde Milletvekili Alpaslan KAVAKLIOĞLU ve Zonguldak MilletvekiliÖzcan ULUPINAR ile 100 milletvekilinin "Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" ile"Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı" TürkiyeBüyük Millet Meclisi (TBMM) Bütçe ve Plân Komisyonunca birleştirilerekgörüşülmüş ve TBMM Genel Kuruluna sevkedilerek 12.7.2013 tarih ve6495 sayılı "Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun" olarak kabul edilerek 2.8.2013tarih ve 28726 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe girmiştir.
Bu Kanun'un 9. maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'naeklenen Geçici Madde 41'in (madde metni içeriğinin) "Teklif" ve"Tasarı" metinlerinde yer almadığı ve bu kuralın TBMM Bütçe vePlân Komisyonunda metne dahil edildiği anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın 88. maddesinde "Kanun teklif etmeye Bakanlar Kuruluve milletvekilleri yetkilidir.
Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir." denilmektedir.Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırmasöz konusuysa, bu konudaki ihlâl Anayasa'nın 148. maddesi anlamında bir"şekil sakatlığı"na değil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer veyapılacak anayasal denetimin, "şekil bakımından" değil, "esasbakımından" söz konusu olması gerekir. 88. maddenin ikinci fıkrasındaki"Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmeusul ve esasları İçtüzükle düzenlenir" hükmünün de, bu açıklamaçerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birinci fıkrasındakianayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesi gerekir. Yani,birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortada doğrudan birAnayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa'nın bu hükmünün bir tekrarındanibaret olan TBMM İçzüğü'nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle, Anayasa'nın148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığından kanununiptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetiminden değil;88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren birsakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir.
Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMMİçtüzüğü'nün "Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı"başlıklı 35. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: "Komisyonlar,kendilerine havale edilen kanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veyadeğiştirerek kabul veya reddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerinibirleştirerek görüşebilirler ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığıncakendilerine ayrılan salonlarda toplanırlar.
Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanunteklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerleuğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantısaatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrıayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar."
İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkçaanlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı vetekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanuntasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Yukarıdabelirtilen ve iptali istenen kural "Kanun Tasarısı"ve "Kanun Teklifi" metinlerinde yer almadığı halde, TBMMBütçe ve Plân komisyonunda metne ilave edilerek kanunlaştırıldığından;bu durum Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasına (dolayısıyla da buhükmün açıklanması mahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü'nün 35 inci maddesine)açıkça aykırı düşmektedir.
Anayasa'nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık âmir hükmükarşısında, TBMM İçtüzüğü'nün 87 nci maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekteolan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan "başka" kanunlarda ek vedeğişiklik getiren "yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki" değişikliklerin "Genel Kurul" tarafından da yapılamayacağı açıktır.
Anayasa'nın 148. maddesindeki "Kanunların şekil bakımındandenetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı.hususları ile sınırlıdır." hükmünün de bu belirlemeye etkisininolamayacağı kuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkçaaykırı bir yasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülençoğunlukla yapılacak bir "son oylama"nın belirtilen Anayasa'yaaykırılığı düzelteceği kabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasınauygun bir yasama faaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki "şekildenetimi" kuralı işletilebilir. Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığıüzere, aksi yönde bir yasama faaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 incimaddenin bu davanın somutunda uygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudakibir inceleme için bkz.: Torba Yasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzükHükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, Hıfzı DEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s.55-90)
Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davasıbaşvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü'nün 35.maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyonakabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iadeedilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmaküzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; iptal istemine konu kuralın Anayasa'nın 88.maddesine aykırı düşmesi nedeniyle iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan;çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ