ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/1
Karar Sayısı : 2017/81
Karar Tarihi : 29.3.2017
R.G.Tarih – Sayısı :20.4.2017-30044
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: SayıştayAltıncı Dairesi
İTİRAZIN KONUSU: 20.11.1981tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel MüdürlüğüKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 21. maddesinin (a) fıkrasının,Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü’nünhesaplarının denetiminde mevzuata aykırı bir şekilde harç ödemesi yapıldığınıntespiti üzerine devam eden yargılamada, itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırılık iddialarını ciddi bulan yargılama dairesi, iptali için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 21. maddesinin (a) fıkrası şöyledir:
“İSKİ’nin görevleri için kullandığı taşınmaz malları,tesisleri, işlemleri ve faaliyetleri her türlü vergi resim ve harçtan muaftır.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, HicabiDURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 13.1.2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sadettin CEYHAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralla İstanbul Su veKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne (İSKİ) tanınan muafiyetin sınırlarınınve kapsamının herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer bırakmayacak şekildeaçık, net ve nesnel olmadığı ve bu durumun belirlilik ilkesiyle ve vergi, resimve harçların kanuniliği ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın,Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralda, İSKİ’nin görevleri için kullandığıtaşınmaz mallarının, tesislerinin, işlem ve faaliyetlerinin her türlü vergiresim ve harçtan muaf tutulacağı öngörülmüştür. 2560 sayılı Kanun’un ek 4.maddesi gereğince kural, diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanmaktadır.
5. Anayasa’nın 73.maddesinin üçüncü fıkrasındaki, “Vergi,resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veyakaldırılır.” hükmüyle verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir. Vergininkanuniliği ilkesi, takdire dayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamalarınkanunda yer almasını gerektirmekte ve vergi yükümlülüğüne ilişkindüzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasının kanun ileyapılmasını zorunlu kılmaktadır. Verginin kanuniliği ilkesi vergilendirmeyeilişkin istisna ve muafiyetleri de kapsamaktadır. Vergilendirmede genel kural,kanunla belirlenmiş konu ve kişilerden vergi, resim ve harç alınmasıdır. Kanunkoyucu, kimi durumlarda vergi kapsamına alınan konuyu, kimi durumlarda kişilerivergi dışında tutabileceği gibi verginin tümünden ya da bir bölümünden devazgeçebilir. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde sosyal,ekonomik, mali ve kültürel amaçlı birtakım muaflık, istisna ve indirimlertanınması, kanun koyucunun takdirine bağlı bir konudur.
6. Birtakım ekonomik, sosyal veya mali politikalarıngerçekleşmesini sağlamak amacıyla, anayasal ilkelere bağlı kalmak koşuluylamali yükümlülüklerin kaldırılması konusunda takdir hakkı bulunan kanunkoyucunun bu hakkını bir takım kişi veya kişi gruplarına muafiyet tesis etmekyoluyla kullanması durumunda da, muaflık tanınan konuların, şartların ve maliyükümlülük çeşitlerinin kanunilik ilkesi gereği kanunla düzenlenmesigerekmektedir.
7. Yükümlülükler konusundakeyfi uygulamalara karşı düşünülen ilk önlem her ne kadar kanunilik ilkesi olsada, mali yükümlülüklerin kanunla konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasıyalnız başına vergilendirme yetkisinin keyfi kullanılarak adaletsiz sonuçlardoğurmasını engelleyemeyeceğinden, kanunilik ilkesi yanında verginin genel veeşit olması, idare ve kişiler yönünden duraksamaya yol açmayacak belirlilikiçermesi, geçmişe yürümemesi, öngörülebilir olması ve hukuk güvenliği ilkesinede uygunluğunun sağlanması gerekir.
8. Anayasa’nın 2. maddesindebelirtilen hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletlibir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan,Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarınaegemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açıkolan devlettir.
9. Hukuk devleti ilkesiningereklerinden biri olan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hemkişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yervermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamuotoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir.Vergilemede belirlilik ilkesi, herhangi bir yükümlülüğün, muafiyet veyaistisnanın, hem kişiler hem de idare yönünden belli ve kesin olmasını, yasakuralının, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne türsonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacakşekilde düzenlenmesini gerektirir. Vergilendirme, mükellefler yönünden güvensizbir sisteme dönüşmemelidir.
10. Anayasa Mahkemesi, 30.11.2007 tarihli ve E.2006/61, K.2007/91sayılı kararıyla 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu veGörevleri Hakkındaki Kanun’un 26. maddesinin “Ajanslar; bu Kanun’unuygulanmasıyla ilgili iş ve işlemlerde her türlü vergi, resim ve harçtanmuaftır.” şeklindeki hükmünü iptal etmiştir. Mahkeme kararında; 5449 sayılıKanun’un uygulanmasıyla ilgili, iş ve işlemlerin neler olduğunun açık olarakgösterilmediği ve vergi, resim ve harçtan muaf tutulacak iş ve işlemlerinniteliği, türü, kapsamı ve sınırı gibi unsurların belirtilmediği gerekçesinedayanmıştır.
11. İptali istenen kuralda, İSKİ’nin görevleri için kullandığıtaşınmaz malların, tesislerin, işlemlerin ve faaliyetlerin her türlü vergiresim ve harçtan muaf tutulacağı hüküm altına alınmak suretiyle muafiyetinkonusu İSKİ’nin görevleri için kullandığı taşınmaz malları, tesisleri, işlemlerive faaliyetleri olarak, muaf olunan mali yükümlülük çeşitleri ise her türlüvergi, resim ve harçlar olarak belirlenmiş ve bu suretle kanunilik ilkesisağlanmış bulunmaktadır.
12. 2560 sayılı Kanun’un 2. maddesinde İSKİ’nin görev veyetkileri düzenlenmiştir. Buna göre, içme, kullanma ve endüstri suyuihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması veihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadarher türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göretesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunlarınbakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek,kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerindenuzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya busulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu sularıntoplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt veprojesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesislerikurmak ya da kurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım veonarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek, bölge içindeki sukaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmışsularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda sularınkaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerdebulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbirialmak, su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindekibelediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak,her türlü taşınır ve taşınmaz malı satın almak, kiralamak, ekonomik değerikalmamış araç ve gereçleri satmak, İSKİ'nin hizmetleriyle ilgili tesisleridoğrudan doğruya yahut diğer kamu veya özel kuruluşlarla ortak olarak kurmak veişletmek, bu maksatla kurulmuş veya kurulmakta olan tesislere iştirak etmek,kuruluş amacına dönük çalışmaların gerekli kılması halinde her türlü taşınmaz malıkamulaştırmak veya üzerinde kullanma hakları tesis etmek İSKİ’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
13. Görüldüğü üzere, İSKİ’nin görevve yetkilerinin neler olduğu Kanun’un 2.maddesinde detaylı bir şekilde ortaya konulmuştur. Ayrıca itiraz konusukuralda, İSKİ’nin bu muafiyetten yararlanmasının, taşınmaz malların,tesislerin, işlemlerin ve faaliyetlerin görevleri için kullanılmasına bağlıolduğu da belirtilmiştir. Dolayısıyla İSKİ’nin her türlü vergi, resim veharçtan muaf olduğu taşınmaz mallarının, tesislerinin, işlem ve faaliyetlerininneler olduğu ve hangi hallerde kullanılabileceği ve İSKİ’nin görev alanınınsınırı kanunla açık bir şekilde belirlendiğinden, belirtilen kuralda herhangibir belirsizliğin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
14. Diğer taraftan Anayasa'nın “Vergi ödevi” başlıklı 73.maddesinin ikinci fıkrasında, “Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,maliye politikasının sosyal amacıdır.” denilerek kanun koyucuya vergilemedeadaletin ve ödeme gücünün gözetilmesi açısından pozitif bir sorumlulukyüklenmiştir. Buna göre vergilendirme konusunda takdir yetkisi bulunan kanunkoyucu, gerek yeni bir vergi koyarken gerekse birtakım muafiyet ve istisnalargetirirken vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı konusunda gerekli tedbirlerialmak zorundadır. İSKİ’nin görev alanı ile yetki ve sorumluluklarının çok genişolmasından kaynaklı olarak üreteceği hizmetlerin maliyetlerinin yüksekolacağını ve bu maliyetlerin nihai tüketiciye yansıyacağını göz önündebulunduran kanun koyucu, kurumun maliyetlerini azaltacak muaflıklaröngörmüştür. Bu bağlamda, kamu yararı gözetilerek düzenlendiği anlaşılankuralda, vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı ilkesiyle çelişen bir yönde bulunmamaktadır.
15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV- HÜKÜM
20.11.1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyonİdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 21.maddesinin (a) fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, 29.3.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ