ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/128
Karar Sayısı : 2016/154
Karar Tarihi : 7.9.2016
R.G.Tarih-Sayısı : 19.10.2016-29862
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul73. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 26.9.2004tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesine, 2.7.2012 tarihli ve6352 sayılı Kanun’un 84. maddesiyle eklenen (5) numaralı fıkrada yer alan “…zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesihalinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar indirilir…” ibaresininAnayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Sanığın, karşılıksız yararlanma suçundan cezalandırılmasıtalebiyle açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un, itiraz konusu kuralın da yer aldığı 168. maddesi şöyledir:
“Etkin pişmanlık
Madde 168- (Değişik: 29/6/2005 - 5377/20 md.)
(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma,dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs suçları tamamlandıktan sonra vefakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veyayardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geriverme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçteikisine kadarı indirilir.
(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hükümverilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarıindirilir.
(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiyeverilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkrayagiren hallerde üçte birine kadarı indirilir.
(4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlıkhükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.
(5) (Ek: 2/7/2012 – 6352/84 md.) Karşılıksızyararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererekmağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturmatamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz; zararınhüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek cezaüçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden ikidefadan fazla yararlanamaz.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, SerruhKALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’inkatılımlarıyla 22.6.2016 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.
A- İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle, karşılıksız yararlanma suçunun faili,azmettireni veya yardım edeni tarafından, suçtan doğan zararın, soruşturmatamamlanmadan önce tamamen giderilmesi halinde kamu davası açılmazken, kamu davasıaçıldıktan ancak hüküm verilinceye kadar geçen zaman içinde tamamen giderilmesihalinde bu husus indirim sebebi olmakla birlikte her koşulda ceza yaptırımınamuhatap olunduğu, hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma,dolandırıcılık, hileli iflas, taksirli iflas ve yağma suçlarında etkinpişmanlığın kovuşturma başlamadan önce veya kovuşturma başladıktan sonra hükümverilmeden önce gerçekleşmesi hallerinde kabul edilen kademeli ceza indirimininkarşılıksız yararlanma suçunda öngörülmemesinin adil olmadığı ve eşitsizlikyarattığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralın yer aldığı maddede etkin pişmanlıkdüzenlenmiştir. Maddenin (5) numaralı fıkrasında karşılıksız yararlanmasuçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun,kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturmatamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmayacağı;zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecekcezanın üçte birine kadar indirileceği; ancak kişinin, bu fıkra hükmünden ikidefadan fazla yararlanamayacağı öngörülmektedir. Fıkrada yer alan “…zararınhüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek cezaüçte birine kadar indirilir…” ibaresi, itiraz konusu kuralıoluşturmaktadır.
5. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
6. Hukuk devletinde, ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerbakımından kanun koyucu, Anayasa’ya bağlı kalmak koşuluyla, toplumda bellieylemlerin suç sayılıp sayılmaması yanında hangi cezaların ertelenebileceği yada ertelenemeyeceği, cezaların seçenek yaptırımlara çevrilip çevrilemeyeceği,ön ödeme, tekerrür, şartla salıverilme ve etkin pişmanlık gibi konularda datakdir yetkisine sahiptir. Zaman içinde toplum gereksinimlerinin değişmesi yeniihtiyaçlara uygun önlemlerin alınmasını, var olanların güçlendirilmesini,geliştirilmesini ya da gereksiz olanların kaldırılmasını zorunlu kıldığından,izlenen suç ve ceza politikasına uygun olarak gerekli yasal önlemleri almakkanun koyucunun görevi kapsamındadır.
7. Bu bağlamda etkin pişmanlık hükümlerinin, uygulanacağı suçlarınve ne şekilde uygulanacağının, koşullarının ve kapsamının belirlenmesinin kanunkoyucunun takdirinde olduğu açıktır. Kanun koyucu itiraz konusu kurallakarşılıksız yararlanma suçunda, suçtan doğan zararın kamu davası açıldıktansonra hüküm verilinceye kadar etkili bir pişmanlık gösterilerek tamamen tazminedilmesi halinde verilecek cezanın üçte birine kadar indirileceğiniöngörmüştür. Böylelikle kanun koyucu dava açıldıktan sonra hüküm verilinceyekadar suçtan doğan zararı tazmin eden failler açısından cezalandırmayetkisinden kısmi olarak feragat etmiştir. Dolayısıyla, kanun koyucunun takdiryetkisine dayanarak düzenlediği kuralın hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan biryönü bulunmamaktadır.
8. Öte yandan Anayasa’nın 10. maddesinde yer verilen eşitlikilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemlideğil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak,ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumdabulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısındaeşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynıkurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimikişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
9. Kanun koyucu, benimsediği suç ve ceza politikası gereği suçlamücadele amacıyla çeşitli ceza hukuku kurumlarını araç olarak kullanabilir.Etkin pişmanlık, cezayı kaldıran veya azaltan bir şahsi sebep olaraksuçla mücadelede yararlanılan bir ceza hukuku kurumudur. Etkin pişmanlık,işlenen fiilin suç olma niteliğini veya haksızlık içeriğini ortadankaldırmadığı gibi çeşitli suç tipleri bakımından soruşturma veya kovuşturmaevresinde ya da her iki evrede uygulanabilmektedir. Suç ve suçlulukla mücadele amacıve adalet sisteminin etkinliği gözetildiğinde farklı suç tipleri bakımındanetkin pişmanlığın kapsamı ve muhtevası da değişebilmektedir.
10. Bu çerçevede karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlıkhükümlerinin soruşturma tamamlanmadan önce giderilmesi ile kamu davasıaçıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar geçen zaman içindegiderilmesi aşamalarında farklılık göstermesinin eşitlik ilkesiylebağdaşmadığı ileri sürülmüşse de etkin pişmanlığın uygulama alanının söz konusuaşamalarda daraltılması ya da genişletilmesinin kanun koyucunun takdirindeolduğu açıktır. Bu durum, suçun mahiyeti ve işleniş şekliyle doğrudan doğruyairtibatlı bir konu olup, söz konusu aşamalarda farklı kurallar uygulanmasındaeşitlik ilkesine aykırılık yoktur.
11. Ayrıca karşılıksız yararlanma suçu ile hırsızlık, malazarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, taksirliiflas ve yağma gibi suçların niteliği, işleniş şekli ve bu suçlarnedeniyle meydana gelen zararın farklılığı dikkate alındığında bu eylemlerinfaillerinin aynı konumda bulunmadıkları ve aynı kurallara tabi tutulmalarınıngerekmediği açıktır. Dolayısıyla, karşılıksız yararlanma suçunda etkinpişmanlık gösteren kişiler ile 5237 sayılı Kanun’da etkin pişmanlık hükümlerineyer verilen diğer suçların failleri hukuksal anlamda aynı konumdabulunmadıklarından, bu kişilere uygulanacak olan kurallardaki farklılıklareşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmez.
12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
13. Kuralın Anayasa’nın 36. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV- HÜKÜM
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesine,2.7.2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanun’un 84. maddesiyle eklenen (5) numaralıfıkrada yer alan “… zararın hüküm verilinceye kadartamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadarindirilir…” ibaresinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, 7.9.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ