ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/12
Karar Sayısı : 2016/13
Karar Tarihi : 16.3.2016
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Büyükçekmece 2.Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4.11.1983 tarihli ve2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. maddesinin;
1- 24.4.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun'un 13.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasının, 10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılıKanun'un 100. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin,
2- 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesiyle eklenen üçüncüfıkrasının,
Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptallerinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacıya ait taşınmaz üzerindekamulaştırma sonucu davalı idare lehine tesis edilen irtifak hakkının tapudanterkini talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
2942 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 22.maddesi şöyledir:
"Vazgeçme, iade ve devir
MADDE 22- (Değişik birincifıkra: 24/4/2001 - 4650/13 md.) Kamulaştırmanın kesinleşmesindensonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelikherhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde, keyfiyet idarece malsahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göreduyurulur. (Değişik ikinci ve üçüncü cümleler: 10/9/2014 - 6552/100 md.). Buduyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıklarıgünden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerektaşınmaz malı geri alabilir. İade işleminin kamulaştırmanın vebedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlindekamulaştırma bedelinin faizi alınmaz. (Mülga dördüncü cümle: 10/9/2014-6552/100md.)
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu maddehükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veyamirasçılarının 23 üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer.
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümleri,kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlindeuygulanmaz.
Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idaredışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamuhizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarakbu Kanunun 30 uncu veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncümaddesine göre işlem yapılır. "
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTENtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre, mahkemeler,bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmündekararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
3. Davacıya ait taşınmaz üzerindeenerji nakil hattı için kamulaştırma yoluyla davalı kurum lehine 13.5.1971tarihinde irtifak hakkı kurulmuştur. Taşınmaz üzerindeki irtifak hakkının,enerji nakil hattının fiilen kaldırılmış olması nedeniyle, tapudan terkini içindava açılmıştır. Davacı, taşınmaz üzerindeki irtifak hakkının, öncelikle TürkMedeni Kanunu'nun 793. maddesi gereğince, bu maddenin uygulanması kabuledilmediği takdirde ise 2942 sayılı Kanun'un 22. maddesine göre tapudanterkinini talep etmiştir.
4. İtiraz konusu kuralları da içeren 2942 sayılı Kanun'un 22.maddesinin, 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesiyle değiştirilen birinci, ikincive üçüncü fıkralarının, 6552 sayılı Kanun'un anılan maddesinin yürürlük tarihiolan 11.9.2014 tarihinden önce gerçekleştirilen kamulaştırma işlemleri hakkındada uygulanacağını öngören aynı Kanun'un geçici 9. maddesi hükmü, AnayasaMahkemesi'nin 14.5.2015 tarihli ve E.2014/177, K.2015/49 sayılı kararı ileiptal edilmiştir. Bu karar sonucunda 11.9.2014 tarihinden önce 2942 sayılıKanun'un 22. maddesi uyarınca tesis edilen kamulaştırma işlemleri hakkında 6552sayılı Kanun hükümlerinin uygulanabilmesi olanaksız hale gelmiştir. Bakılmaktaolan davada kamulaştırma işlemi 11.9.2014 tarihinden önce gerçekleştiğinden,2942 sayılı Kanun'un 6552 sayılı Kanunla değişik 22. maddesinin birincifıkrasının ikinci cümlesi ve üçüncü fıkrası uygulanacak kural niteliğitaşımamaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallara ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
III- HÜKÜM
4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22.maddesinin;
A- 24.4.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun'un 13. maddesiyledeğiştirilen birinci fıkrasının, 10.9.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun'un 100.maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin,
B- 6552 sayılı Kanun'un 100. maddesiyle eklenen üçüncüfıkrasının,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümle ve fıkraya ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 16.3.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ