ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/13
Karar Sayısı : 2016/127
Karar Tarihi : 22.6.2016
R.G. Tarih – Sayı : 21.9.2016 - 29834
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci Dairesi (E:2016/13)
2- Bursa Bölge İdare Mahkemesi (Birinci Kurul) (E.2016/17)
3- Antalya 3. İdare Mahkemesi (E.2016/33)
4- Manisa 2. İdare Mahkemesi (E.2016/39)
İTİRAZLARIN KONUSU: 4.11.1981tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na, 19.11.2014 tarihli ve 6569sayılı Kanun’un 32. maddesiyle eklenen geçici 70. maddenin;
1- Birinci fıkrasının birinci cümlesinin,
2- Üçüncü fıkrasının,
Anayasa’nın 2., 10., 49. ve 55. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine ve birinci fıkrasının birinci cümlesinin yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi talepleridir.
OLAY: Üniversitelerin tıp fakülteleri ile Gülhane Askeri Tıp Akademisindegörev yapan öğretim üyelerinden, mesai saatleri dışında serbest meslekfaaliyetinde bulunan veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olan davacılaraüniversite ödeneği ve ek ödeme (GATA’da görevli olan öğretim üyesine sağlıkhizmetleri tazminatı) ödenmemesi nedeniyle açılan davalarda, itiraz konusukuralların Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkemeler, iptalleriiçin başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı geçici 70. maddesişöyledir:
“Geçici Madde 70- Tabip, diş tabibi vetıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim üyelerinden, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla mesai saatleri dışında serbest meslekfaaliyetinde bulunmakta veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olanlara, bufaaliyetlerini sona erdirinceye kadar üniversite ödeneği ve ek ödemeödenmez. Bunlardan belirtilen faaliyetlerini sona erdirmek isteyenler,31/12/2014 tarihine kadar bu konudaki iradelerini görevli oldukları kurumyönetimlerine bildirirler ve bunların en geç 31/5/2015 tarihine kadar bufaaliyetleri sona ermiş sayılır ve çalışma uygunluk belgesi veya izni iptaledilir. Bu süre içinde mali hakları ve ek ödemeleri tam olarak ödenmeye devamolunur.
Bu madde kapsamında bulunan öğretim üyelerinden belirtilenfaaliyetlerinden dolayı görevi kötüye kullandıkları yargı kararı ile tespitedilenlerin, genel hükümlere göre sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, serbestmeslek veya özel sağlık kuruluşlarında çalışma uygunluk belgesi veya izni iptaledilir.
Bu madde hükmü Gülhane Askeri Tıp Akademisi öğretim üyelerihakkında da uygulanır. Ancak bu öğretim üyelerine üniversite ödeneği ile sağlıkhizmetleri tazminatı ödenmez.”
II- İLK İNCELEME
A- E.2016/13 ve E. 2016/17 Sayılı Başvurular Yönünden
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılmalarıyla 16.3.2016 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B- E.2016/33 ve E. 2016/39 Sayılı Başvurular Yönünden
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA veRıdvan GÜLEÇ’in katılmalarıyla 5.5.2016 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantılarında, dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
3. Bursa Bölge İdare Mahkemesi (Birinci Kurul) tarafından yapılanitiraz başvurusunda yürürlüğü durdurma talebinde de bulunulmuştur.
4. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün “İtiraz başvuru kararı veekleri” başlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde “Yürürlüğüdurdurma talebi varsa, yürürlüğün durdurulmaması durumunda doğacak olantelafisi imkansız zararların açıklanması,” gerektiği belirtilmiştir. Ancakbaşvuran mahkemece, bu konuda bir gerekçe belirtilmeksizin sadece “uygulanmasıdurumunda giderilmesi güç ve olanaksız zararlar doğabileceği gözetilerek”ifadesine yer verilmek suretiyle yürürlüğün durdurulması talebinde bulunulduğugörülmekte olup söz konusu talebin yöntemine uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle; 4.11.1981 tarihli ve 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu’na, 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun’un 32.maddesiyle eklenen geçici 70. maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesineilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin, 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE, 16.3.2016tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV- BİRLEŞTİRME KARARLARI
6. E.2016/17 sayılı itiraz başvurusunun 16.3.2016 tarihinde,E.2016/33 ve E.2016/39 sayılı dosyaların 5.5.2016 tarihinde, aralarındakihukuki irtibat nedeniyle E.2016/13 sayılı dava ile birleştirilmelerine,esaslarının kapatılmasına, esas incelemenin E.2016/13 sayılı dosya üzerindenyürütülmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtirazların Gerekçeleri
8. Başvuru kararlarında özetle, Anayasa’da kanun önünde eşitlikilkesinin benimsendiği, bu ilke ile aynı hukuksal durumda bulunan kişilerarasında haklı bir nedene dayanmayan ayrım yapılmasının önlenmesininamaçlandığı, mesai saatlerine bağlı olarak çalışıp aynı işi yapan, görev, yetkive sorumlulukları aynı olan öğretim üyeleri arasında mesai saatleri dışındaserbest meslek faaliyetinde bulunmak veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmaktaolanlar ile bu nitelikte çalışmayanlar arasında ayrım yapıldığı, bu ayrımınyapılmasını haklı kılan bir sebebin bulunmadığı, aynı hukuki statüde bulunanlararasında yapılan bu tarz bir ayrımın kanun önünde eşitlik ilkesi ilebağdaşmadığı, Anayasa’da yer alan hukuk devleti ilkesinin, hukuki güvenlik altilkesine sahip olduğu, itiraz konusu kuralın bu ilkeyi karşılamadığı, kuralınöğretim üyelerinin mesai dışı çalışmalarının engellenmesini amaçladığı, mesaisaatleri içerisindeki çalışmalarıyla her öğretim üyesinin hak ettiği ödemelerinbu kişilerin mesai saatleri dışında çalışıp çalışmamalarına bağlı olarak farklıtutarlarda yapılmasının adil bir ücret belirlenmesi esasına aykırı olduğu, kamuhizmetinin aynı süreyle ifa edilmesine rağmen aynı ücretin alınamamasınınçalışanların motivasyon ve verimliliğine olumsuz etki yaptığı ve çalışmabarışının sağlanmasını engellediği belirtilerek Kanun’un birinci fıkrasınınbirinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 10., 49. ve 55. maddelerine; üçüncüfıkrasının ise Anayasa’nın 10. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
1- Kanun’un Geçici 70. Maddesinin Birinci Fıkrasının BirinciCümlesinin ve Üçüncü Fıkrasının İkinci Cümlesinin İncelenmesi
9. Kanun’un geçici 70. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusubirinci cümlesinde; tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzmanolan öğretim üyelerinden, maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla mesaisaatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmakta veya özel sağlıkkuruluşlarında çalışmakta olanlara, bu faaliyetlerini sona erdirinceye kadarüniversite ödeneği ve ek ödeme ödenmeyeceği düzenlenmektedir.
10. Kanun’un geçici 70. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasınınikinci cümlesinde ise Gülhane Askeri Tıp Akademisi öğretim üyelerine üniversiteödeneği ile sağlık hizmetleri tazminatı ödenmeyeceği belirtilmektedir.
11. Anayasa’nın 2. maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” hükmü yer almaktadır.
12. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alandaadaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırıdurum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendinibağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
13. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesininönkoşullarından biri, kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanmasıdır. Hukukdevletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarınınöngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güvenduyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyiciyöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
14. Üniversite ödeneği, 2914 sayılı Yükseköğretim PersonelKanunu’nun 12. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddeye göre, üniversitelerdebelirli görev veya unvanlarda bulunanlar ile belirli dereceler üzerinden aylıkalan öğretim elemanlarına, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tâbi en yüksekDevlet memuru brüt aylık (ek gösterge dahil) tutarının her unvan veya dereceiçin ayrı ayrı belirlenen yüzdesi olarak ve damga vergisi hariç herhangi birvergiye tabi tutulmaksızın her ay “üniversite ödeneği” ödenmektedir.2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan “…2914sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanununun 12 nci maddesine göre üniversiteödeneği;…ödenir.” hükmü gereğince GATA’da görevli uzmanlar hariçöğretim elemanları da 2914 sayılı Kanun’da düzenlenen üniversite ödeneğindenyararlanmaktadırlar.
15. Üniversitelerde görevli akademik personelin ek ödemesi ise 375sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 9. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göreaylıklarını 2914 sayılı Kanun’a göre almakta olan personele, en yüksek Devletmemuru aylığına (ek gösterge dahil) 375 sayılı KHK’ya ekli (I) sayılı Cetveldeyer alan kadro ve görev unvanlarına karşılık gelen oranların uygulanmasısuretiyle hesaplanan tutarda ek ödeme yapılmaktadır. Ancak 2547 sayılı Kanun’un58. maddesinin (c) fıkrası kapsamında tıp ve diş hekimliği fakülteleri ilesağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermayegelirleri bakiyesinden, bu yerlerde görevli olanlara yapılacak ek ödeme ile (f)fıkrası uyarınca rektör, rektör yardımcısı ve genel sekreterlere gelir getiricikatkılarına bakılmaksızın, üniversite yönetim kurulunun uygun gördüğü birimindöner sermaye hesabından yönetici payı olarak ayrılan tutardan kendisine ödemeyapılan personele ayrıca ek ödeme yapılmamaktadır. Buna göre aylıklarını 2914sayılı Kanun çerçevesinde alan akademik personellerden, kendisine 2547 sayılıKanun’un 58. maddesinin (c) ve (f) fıkraları kapsamında döner sermaye ödemesiyapılanlara “ek ödeme” yapılmamakta, döner sermaye almayanlara ise “eködeme” yapılmaktadır.
16. Sağlık hizmetleri tazminatı ise 926 sayılı Türk SilâhlıKuvvetleri Personel Kanunu’nun ek 17. maddesinin (Ç) bendinde düzenlenmiştir.Anılan maddeye göre sağlık hizmetleri tazminatı, Türk Silahlı Kuvvetlerikadrolarında bulunan ve (Ç) bendinde rütbeleri belirtilen personele hizalarındagösterilen oranları geçmemek üzere orgeneral aylığının (ek gösterge dâhil) brüttutarı ile çarpımı sonucu bulunan miktarda ödenmektedir. Söz konusu tazminattanyararlanan personele; 2957 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yer alan ek görevücreti, 3225 sayılı Kanun’un 14. maddesinde düzenlenen ek görev ücreti ve 375sayılı KHK’nın ek 9. maddesine göre yapılmakta olan ek ödeme verilmemektedir.Benzer şekilde sağlık hizmetleri tazminatı, ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekteolan zam, tazminat, ödenek, döner sermaye ödemesi, ikramiye, ücret ve her ne adaltında olursa olsun yapılan benzeri ödemelerin hesabında dikkatealınmamaktadır.
17. İtiraz yoluna başvuran Mahkemelerde görülmekte olan davalarınkonusunu, görevli bulunduğu hastanede öğretim üyesi olarak çalışmaktayken mesaisaatleri sonrasında mesleğini özel bir sağlık kuruluşunda veya serbest olarakdevam ettiren davacıların, almakta olduğu üniversite ödeneği ve ek ödemenin(GATA’da görevli olanlar için sağlık hizmetleri tazminatının) ödenmemesioluşturmaktadır.
18. Kanun koyucu tarafından sağlık hizmetlerinin belirtilenözelliği gözetilerek sağlık sorunlarının çözüme kavuşturulması veya bu alandakihizmetlerin geliştirilmesi için öğretim elemanlarının unvan ve statülerineuygun bazı sınırlamalar getirilerek çalışma koşulları belirlenebilir. Başka birifadeyle, sağlık hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde sunulmasıbakımından kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla,sağlık çalışanları açısından belli kurallar ve sınırlamalar öngörebilmekonusunda takdir yetkisine sahiptir. Kanun koyucu bu takdir yetkisinikullanırken diğer bir ifade ile herhangi bir konuda düzenleme yaparken kamuyararını da göz önünde bulundurmak zorundadır. Ancak getirilen kural ileulaşılmak istenen amaç arasında adil bir dengenin bulunması, hukuk devletiilkesinin bir gereğidir. Kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında bulunmasıgereken adil denge, “ölçülülük ilkesi” olarak da adlandırılmakta ve builkenin alt ilkelerini de, elverişlilik, gereklilik ve orantılılık ilkelerioluşturmaktadır. “Elverişlilik ilkesi”, öngörülen kuralın ulaşılmakistenen amaç için elverişli olmasını, “gereklilik ilkesi” öngörülenkuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, “orantılılıkilkesi” ise öngörülen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olmasıgereken orantıyı ifade etmektedir.
19. Mesai saatleri dışında çalışan öğretim üyelerine ödenmeyen veyukarıda değinilen “üniversite ödeneği”, “ek ödeme” ve “sağlıkhizmetleri tazminatı” ödemeleri mahiyetleri itibariyle fazla mesai ya daperformans karşılığı verilmemekte anılan ödemelere hak kazanılması için “öğretimüyesi” sıfatına sahip olmak yeterli bulunmaktadır. Bir başka ifadeyleöğretim üyesi sıfatını haiz bütün akademik personel, kanunda öngörülen diğerşartları taşımak kaydıyla, söz konusu ödemelere, aylıklarını oluşturan diğerunsurlarla birlikte hak kazanabilmektedirler.
20. Bu bağlamda, çalışmakta oldukları kadronun kanuni yükümlülükleriniyerine getiren, görev, yetki ve sorumluluklarını ifa eden öğretim üyelerinin,hukuk sisteminin tanıdığı bir imkândan yararlanarak mesai saatleri dışındaçalışmaya devam etmeleri nedeniyle çalışma koşullarının kurallarda belirtildiğişekilde özlük hakkı kapsamındaki bazı ödemeler bakımından sınırlandırılarakaynı hak ve yükümlülüklere sahip öğretim üyeleri arasında farklılaşmayagidilmesi ve kurallarda öngörülen bazı ödemelerden tamamen yoksun bırakılmalarıölçülü kabul edilemeyeceği gibi hakkaniyete de uygun değildir.
21. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 2. maddesineaykırıdır. İptalleri gerekir.
22. Kurallar, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden, Anayasa’nın 10., 49. ve 55. maddeleri yönünden ayrıcaincelenmesine gerek görülmemiştir.
23. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu görüşe farklı gerekçe ilekatılmışlardır.
2- Kanun’un Geçici 70. Maddesinin Üçüncü Fıkrasının BirinciCümlesinin İncelenmesi
24. Kanun’un geçici 70. maddesi; tabip, diş tabibi ve tıptauzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim üyelerinden, maddenin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetindebulunmakta veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olanlara, bufaaliyetlerini sona erdirinceye kadar üniversite ödeneği ve ek ödemeödenmeyeceğini, anılan öğretim üyelerinden belirtilen faaliyetlerini sonaerdirmek isteyenlerin 31.12.2014 tarihine kadar bu konudaki iradelerini görevlioldukları kurum yönetimlerine bildirecekleri ve en geç 31.5.2015 tarihine kadarbu faaliyetlerinin sona ermiş sayılacağı, çalışma uygunluk belgesi veyaizinlerinin iptal edileceği, bu süre içinde mali haklarının ve ek ödemelerinintam olarak ödenmeye devam olunacağı, anılan öğretim üyelerinden, belirtilenfaaliyetlerinden dolayı görevi kötüye kullandıkları yargı kararı ile tespitedilenlerin, genel hükümlere göre sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla serbestmeslek veya özel sağlık kuruluşlarında çalışma uygunluk belgesi veyaizinlerinin iptal edileceğini düzenlenmektedir. İtiraza konu kural ise maddedesayılan bu düzenlemelerin Gülhane Askeri Tıp Akademisi öğretim üyeleri hakkındada uygulanacağını düzenlenmektedir.
25. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyleitiraz konusu kural Anayasa’nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
26. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde görevli öğretim üyelerineüniversite ödeneği ile sağlık hizmetleri tazminatının ödenmemesi nedeniyleitiraz konusu kuralın iptali istenilmekte ise de söz konusu ödemelerinyapılmamasının kanuni dayanağını oluşturan, Kanun’un geçici 70. maddesininbirinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının ikinci cümlesininAnayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş olması karşısında, söz konusuödemelerin yapılmaması bakımından doğrudan hüküm ifade etmeyen itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırılığından söz edilemeyeceği gibi maddede yer alan veGATA öğretim üyeleri hakkında da uygulanacağı belirtilen diğer hükümlerinAnayasaya uygunluk denetiminin de bu konularda itiraz başvurusunda bulunulmasıhalinde yapılacağı kuşkusuzdur.
27. Diğer taraftan itiraza konu kuralın etkilemiş olduğu Kanun’unbirinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümleleri ile ikinci fıkrasının iptalitalep edilmediği gibi anılan cümleler ve fıkraya dair herhangi bir uyuşmazlıkda bulunmamaktadır.
28. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
29. Kuralın, Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
30. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Serruh KALELİ bu görüşekatılmamışlardır.
VI- HÜKÜM
4.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na,19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun’un 32. maddesiyle eklenen geçici 70.maddenin;
A- Birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
B- Üçüncü fıkrasının;
1- Birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Serruh KALELİ’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
22.6.2016 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
DEĞİŞİK GEREKÇE VE KARŞIOY GEREKÇESİ
“Türkiye Sağlık Enstitüsü Başkanlığı Kurulması ile Bazı Kanun veKanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı” ileKars Milletvekili Yunus KILIÇ ve Amasya Milletvekili Avni ERDEMİRile 79 milletvekilinin “Türkiye Sağlık Enstitüsü Başkanlığı Kurulması ile BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair KanunTeklifi” Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyalİşler Komisyonunda birleştirilerek görüşülüp kabul edilmiş; TBMM’cede 19.11.2014 tarih ve 6569 sayılı Kanun olarak kabul edilerek 26.11.2014tarih ve 29187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Kanun’un 32. maddesi ile 4.11.1981 tarih ve 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu’na eklenen Geçici Madde 70’in Tasarı, Teklif ya daTBMM’nin anılan Komisyonca kabul edilen metinlerinde yer almadığı ve iptalistemine konu kuralların da yer aldığı bu düzenlemenin TBMM GenelKurulu’nda yapılan görüşme esnasında verilen bir “önerge” ile metneeklendiği anlaşılmaktadır.
Anayasa’nın 88. maddesinde “Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu vemilletvekilleri yetkilidir.
Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisindegörüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir.” denilmektedir. Anayasa’nın88. maddesinin birinci fıkrasının ihlâli sonucu bir yasalaştırma söz konusuysa,bu konudaki ihlâl Anayasa’nın 148. maddesi anlamında bir “şekil sakatlığı”nadeğil, doğrudan 88. maddesine aykırı düşer ve yapılacak anayasal denetimin,“şekil bakımından” değil, “esas bakımından” söz konusu olması gerekir. 88.maddenin ikinci fıkrasındaki “Kanun tasarı ve tekliflerinin Türkiye BüyükMillet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir” hükmünün de,bu açıklama çerçevesinde yorumlanması ve bu düzenlemenin aynı maddenin birincifıkrasındaki anayasal hüküm doğrultusunda anlaşılması ve hüküm ifade etmesigerekir. Yani, birinci fıkraya aykırı bir durum söz konusu ise artık ortadadoğrudan bir Anayasa ihlâli söz konusu olacak ve Anayasa’nın bu hükmünün birtekrarından ibaret olan TBMM İçzüğü’nün 35. maddesinin ihlâli nedeniyle,Anayasa’nın 148. maddesinde belirtilen (ve son oylamaya ilişkin olmadığındankanunun iptalini gerektirmeyen) bir şekil sakatlığından ve şekil denetimindendeğil; 88. maddenin birinci fıkrasının ihlâli sonucu esası ilgilendiren birsakatlıktan ve esas denetimden söz edilebilecektir.
Davanın somutu ile ilgili olarak düzenleme öngören TBMMİçtüzüğü’nün “Komisyonların yetkisi, toplantı yeri ve zamanı” başlıklı 35.maddesinin ilgili bölümleri şöyledir: “Komisyonlar, kendilerine havale edilenkanun tasarı ve/veya tekliflerini aynen veya değiştirerek kabul veyareddedebilirler; birbirleriyle ilgili gördüklerini birleştirerek görüşebilirlerve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca kendilerine ayrılan salonlardatoplanırlar.
Ancak, komisyonlar, 92 nci maddedeki özel durum dışında kanunteklif edemezler, kendilerine havale edilenler dışında kalan işlerleuğraşamazlar. Başkanlık Divanının kararı olmaksızın Genel Kurulun toplantısaatlerinde görüşme yapamazlar ve kanun tasarı ve tekliflerini bölerek ayrıayrı metinler halinde Genel Kurula sunamazlar…”
Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasının açık amir hükmükarşısında, TBMM İçtüzüğü’nün 87. maddesi gerekçe gösterilerek, görüşülmekteolan bir tasarı veya teklifin konusu olmayan “başka” kanunlarda ek vedeğişiklik getiren “yeni bir kanun teklifi mahiyetindeki” değişikliklerin“Genel Kurul” tarafından da yapılamayacağı açıktır.
İçtüzüğün 35. maddesinin yukarıdaki açık metninden de açıkçaanlaşılacağı üzere, komisyonların kendilerine havale edilen kanun tasarı vetekliflerini görüşme yetkileri sınırlandırılmış olup, komisyonların İçtüzüğün92 nci maddesindeki özel durum dışında (genel veya özel af ilanını içeren kanuntasarı ve teklifleri) kanun teklif etme yetkileri yoktur. Keza Genel Kurulu’ndabu yönde bir yetkisi bulunmamaktadır.
Yukarıda belirtilen ve iptali istenen kurallar “Tasarı” ve“Teklif” metinlerinde yer almadığı halde, TBMM Genel Kurulu’ndaverilen bir önergenin benimsenmesi suretiyle kanunlaştırıldığından; budurum Anayasa’nın 88. maddesinin birinci fıkrasına (dolayısıyla da bu hükmün açıklanması mahiyetinde bulunan TBMM İçtüzüğü’nün 35. maddesine)açıkça aykırı düşmektedir.
Anayasa’nın 148. maddesindeki “Kanunların şekil bakımındandenetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı…hususları ile sınırlıdır…” hükmünün de bu belirlemeye etkisinin olamayacağıkuşkusuzdur. Gerçekten, 88 nci maddenin birinci fıkrasına açıkça aykırı biryasama faaliyeti sözkonusu olduğundan, Genel Kurulca öngörülen çoğunluklayapılacak bir “son oylama”nın belirtilen Anayasa’ya aykırılığı düzelteceğikabul edilemez. Ancak 88 inci maddenin birinci fıkrasına uygun bir yasamafaaliyeti içerisinde 148 inci maddedeki “şekil denetimi” kuralı işletilebilir.Davanın somutunda ise yukarıda açıklandığı üzere, aksi yönde bir yasamafaaliyeti bulunduğu görüldüğünden; 148 inci maddenin bu davanın somutundauygulama kabiliyeti bulunmamaktadır. (Bu konudaki bir inceleme için bkz.: TorbaYasalar ve Yasama sürecindeki İçtüzük Hükümlerinin Şekil Denetimi Sorunu, HıfzıDEVECİ, TBB Dergisi, 2015 (117) s. 55-90)
Esasen Anayasa Mahkemesinin 25.12.2008 tarih ve E.2008/71,K.2008/183 sayılı kararına (RG 9.4.2009, Sayı:27195) konu iptal davasıbaşvurusunun içeriğinden de, bu şekildeki bir uygulamanın TBMM İçtüzüğü’nün 35.maddesine aykırı düştüğünün TBMM Başkanlığınca saptandığı ve ilgili komisyonakabul edilen tasarı metninin iade edilmesine karşılık, ilgili komisyonca iadeedilen tasarı metninin yeniden bir üst yazı ile Genel Kurulun onayına sunulmaküzere TBMM Başkanlığına geri gönderildiği ve akabinde yasalaştığıanlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; kuralların Anayasa’nın 88.maddesine aykırı düşmesi nedeniyle iptali gerektiği kanaatine vardığımızdan;iptal kararına bu değişik gerekçeyle katılıyoruz.
İtiraza konu kurallardan Geçici 70. maddenin üçüncü fıkrasınıntamamının aynı nedenle iptali gerektiğini değerlendirdiğimizden, birincicümlenin iptal isteminin reddi yolundaki çoğunluk kararına da iştirakedemiyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ