ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/148
Karar Sayısı : 2016/189
Karar Tarihi : 14.12.2016
R.G.Tarih-Sayısı : 6.1.2017-29940
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 2. Fikrî veSınaî Haklar Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 tarihli ve556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)’nin 14.maddesinin Anayasa’nın 2., 35. ve 91. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Markanın kullanılmaması nedeniyle iptali ve sicilden terkinitalebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılıkiddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI
556 sayılı KHK’nin itiraz konusu 14. maddesi şöyledir:
“Markanın, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, haklı birneden olmadan kullanılmaması veya bu kullanıma beş yıllık bir süre içinkesintisiz ara verilmesi halinde, marka iptal edilir.
Aşağıda belirtilen durumlar markayı kullanma kabul edilir:
a) Tescilli markanın ayırt edici karakterini değiştirmedenmarkanın farklı unsurlarla kullanılması,
b) Markanın yalnız ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarındakullanılması,
c) Markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması,
d) Markayı taşıyan malın ithalatı.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. EminKUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve YusufŞevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 12.10.2016 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Salim KÜÇÜK tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu KHK kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kuralla, tescildenitibaren veya sonradan, haklı bir neden olmaksızın kesintisiz beş yıl süre ilekullanılmayan tescilli markanın iptalinin öngörüldüğü, kuralın Anayasa’nıntemel hak ve ödevler başlıklı ikinci kısmının, kişinin hakları ve ödevleribaşlıklı ikinci bölümünde yer alan mülkiyet hakkı kapsamında bir düzenlemeniteliğinde olduğu ve KHK ile düzenlenemeyeceği belirtilerek, Anayasa’nın 2.,35. ve 91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
1. Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Hakkında GenelAçıklama
4. Anayasa’da, KHK’lerin siyasal denetimi yanında yargısaldenetimi de öngörülmüştür. KHK’ler, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğindeolduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesine verilmiştir. Yargısal denetimde KHK’nin, öncelikle yetkikanununa sonra da Anayasa’ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Herne kadar, Anayasa’nın 148. maddesinde KHK’lerin yetki kanunlarına uygunluğunundenetlemesinden değil, yalnızca Anayasa’ya şekil ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de Anayasa’ya uygunlukdenetiminin içine öncelikle KHK’nin yetki kanununa uygunluğunun denetimi girer.Çünkü Anayasa’da, Bakanlar Kuruluna ancak yetki kanununda belirtilen sınırlariçerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışınaçıkılması, KHK’yi Anayasa’ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK’nin yetkikanununa aykırı olması Anayasa’ya aykırı olması ile özdeşleşir.
5. Dayanaklarını doğrudan Anayasa’dan alan olağanüstü hâlKHK’lerinden farklı olarak, olağan dönemlerdeki KHK’lerin bir yetki kanununadayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK’ler ile dayandıkları yetki kanunuarasında çok sıkı bir bağ vardır. KHK’nin yetki kanunu ile olan bağı, KHK’yiaynen ya da değiştirerek kabul eden kanun ile kesilir. KHK’nin Anayasa’ya uygunbir yetki kanununa dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki kanununadayanmadan çıkarılan bir KHK’nin, içeriği yönünden Anayasa’ya aykırılıkoluşturmasa bile Anayasa’ya uygunluğundan söz edilemez.
6. KHK’lerin Anayasa’ya uygunluk denetimi, kanunlarındenetiminden farklıdır. Anayasa’nın 11. maddesinde, “Kanunlar Anayasayaaykırı olamaz.” denilmektedir. Bu nedenle kanunların denetiminde,onların yalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK’lerise konu, amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki kanununa hemde Anayasa’ya uygun olmak zorundadırlar.
7. Anayasa’da kimi konuların KHK’lerle düzenlenmesiyasaklanmaktadır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında, sıkıyönetim veolağanüstü hâller saklı kalmak üzere, Anayasa’nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin KHK iledüzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu itibarla Türkiye Büyük Millet Meclisi,Bakanlar Kuruluna ancak KHK ile düzenlenmesi yasaklanmış alana girmeyenkonularda KHK çıkarma yetkisi verebilir.
8. Anayasa’nın herhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceğiöngörülen bir konunun, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkçayasakladığı hükümler ile ilgili olmadıkça ya da Anayasa’nın 163. maddesindeolduğu gibi KHK çıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe KHK ile düzenlenmesiAnayasa’ya aykırılık oluşturmaz.
2- İtiraz Konusu Kuralın Anayasa’ya Aykırılığı Sorunu
9. İtiraz konusu kuralın birinci fıkrasında, markanın, tesciltarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmaksızın kullanılmamasıveya markanın kullanımına beş yıllık bir süre için kesintisiz ara verilmesihâlinde markanın iptal edileceği belirtilmekte, ikinci fıkrasında ise tescillimarkanın ayırt edici karakterini değiştirmeden markanın farklı unsurlarla kullanılması,markanın yalnız ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarında kullanılması,markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması ve markayı taşıyan malınithalatı durumlarının, markayı kullanma olarak kabul edileceği öngörülmektedir.
10. İtiraz konusu kural, 8.6.1995 tarihli ve 4113 sayılı Patent,Faydalı Model, Marka, Coğrafi İşaretler, Endüstriyel Tasarımlar, Yaş Sebze veMeyve Ticareti, Toptancı Halleri, Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Odaları,Sanayi Odaları, Deniz Ticaret Odaları, Ticaret Borsaları ve Türkiye Odalar veBorsalar Birliği, Türkiye Turistik Otelciler ve Turizm İşletmecileri BirliğininKuruluşu, Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri ile Gıda KonularınınDüzenlenmesine ve Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Mer’iyet ve TatbikŞekli Hakkında Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu ve Gümrük Kanununun BazıHükümlerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yetki Kanunu’nun verdiği yetkiyeistinaden ve bu kapsamda çıkarılan KHK’lerdendir.
11. Anayasa’nın 35. maddesinin birinci fıkrasında herkesin,mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu, ikinci fıkrasında bu hakların, ancakkamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği, üçüncü fıkrasında ise mülkiyethakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı kuralabağlanmıştır.
12. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında ise “...sıkıyönetimve olağanüstü hâller saklı kalmak üzere, Anayasa’nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.” denilmektedir. Buna göre, Anayasa’nınikinci kısmının “Kişinin Hakları ve Ödevleri” başlıklı ikinci bölümündeyer alan mülkiyet hakkının KHK ile düzenlenmesi mümkün değildir.
13. Mülkiyet hakkının konusunu, maddi ve gayrimaddi mallaroluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar, maddi mallar kapsamında iken,fikri ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddi mallar kapsamındabulunmaktadır. Bir markanın sahibine sağladığı haklar ise “markahakkı” olarak adlandırılmakta ve marka hakkı, fikri ve sınai mülkiyethakları kapsamında yer almaktadır. Dolayısıyla itiraz konusukural, mülkiyet hakkının konusunu oluşturan marka hakkıyla ilgiliolduğundan KHK ile düzenlenemez.
14. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 91. maddesininbirinci fıkrasına aykırıdır. İptali gerekir.
15. Kural, Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırıgörülerek iptal edildiğinden, ayrıcaAnayasa’nın 2. ve 35. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
IV- HÜKÜM
24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname’nin 14. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 14.12.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ