ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/168
Karar Sayısı : 2017/82
Karar Tarihi : 29.3.2017
R.G. Tarih Sayısı : 18.4.2017- 30042
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Mersin2. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun geçici 6. maddesinin birincifıkrasının (1) numaralı bendinin (c) alt bendinin gümrük müşavirleri yönünden,Anayasa’nın 2. ve 70. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline kararverilmesi talebidir.
OLAY: Gümrük müşavirliği sınavına giriş başvurusunun, daha önce üçkez sınava girildiği gerekçesiyle davalı idare tarafından reddedilmesi üzerineaçılan davada, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, itiraz konusukuralın iptalini talep etmiştir.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren geçici 6. maddesininilgili kısmı şöyledir:
“GEÇİCİ MADDE 6- Gümrükmüşavirleri ve gümrük müşavir yardımcıları çıkarılacak bir kanunla bağlıbulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumuniteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar aşağıdaki hükümleruygulanır:
1. 1615 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre kurulan GümrükKomisyoncuları Dernekleri faaliyetlerine devam eder ve sınav açılması ile izinbelgeleri verilmesi işlemleri Gümrük Müsteşarlığınca yürütülür.
a) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığı sınavlarıMüsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde her yıl bir kez yapılır.
b) 227 ve 228 inci maddelerde belirtilen koşulları sınavınaçıldığı yıl başında sağlamış olanlar, o yıl açılan gümrük müşavirliği veyagümrük müşavir yardımcılığı sınavlarına müracaat edebilirler.
c) Gümrük müşavirliği ve gümrük müşavir yardımcılığısınavlarına en fazla üçer kez girilebilir.
…”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca, Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM,Serdar ÖZGÜLDÜR, SerruhKALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, KadirÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla12.10.2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTENtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle, Anayasa’nın 70. maddesiylehizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırımgözetilemeyeceği hükmünün getirildiği, kamu hizmetine alınmada aranacakkoşulların belirlenmesinde kanun koyucuya takdir yetkisi tanınırken bukoşulların görevin gerektirdiği niteliklere uyumlu olması gereği vurgulanarakkanun koyucunun takdir yetkisinin sınırlandırıldığı, kanun koyucunun hukukidüzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlamalar içindeadalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanmasıgerektiği, itiraz konusu kural tarafından öngörülen gümrük müşavirliğisınavlarına üçten fazla girilemeyeceği şeklinde bir yasağın, gümrük müşavirliğimesleğinin icrasının bir gereği olarak düşünülemeyeceği ve böyle bir koşulunobjektif bir gerekçesinin bulunmadığı, sınavda üç kez başarısızlığın gümrükmüşavirliği görevinin gerektirdiği niteliklere sahip olunamayacağınınkarinesini teşkil etmediği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 70.maddelerine aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralda, gümrük müşavirleri ve gümrükmüşavir yardımcılarının çıkarılacak bir kanunla bağlı bulundukları gümrük vemuhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumu niteliğinde meslekkuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar, gümrük müşavirliği vegümrük müşavir yardımcılığı sınavlarına en fazla üçer kez girilebileceğiöngörülmektedir. İtiraz konusu kuralın gümrük müşavirleri yönünden iptalitalebi başvuru konusunu oluşturmaktadır.
5. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylemve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, bütün etkinliklerinde hukukave Anayasa’ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olandevlettir.
6. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesihukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle kanun koyucunun hukukidüzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içindeadalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanmasıgerekir.
7. Hukuk devletinde kanunların kamu yararı gözetilerekçıkarılması zorunludur. Kanun koyucu, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerineaykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma yetkisine sahip olup,düzenlemenin kamu yararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olupolmadığının belirlenerek takdir edilmesi kanun koyucuya aittir. Anayasa’yauygunluk denetiminde, kanun koyucunun kamu yararı anlayışının isabetli olupolmadığı değil, incelenen kuralın kamu yararı dışında belli bireylerin ya dagrupların çıkarları gözetilerek yasalaştırılmış olup olmadığı incelenebilir.
8. Kanun’un 227. maddesinin birinci fıkrasında gümrük müşaviryardımcısı olmak için gerekli koşullar sayılmış, 228. maddenin birincifıkrasında ise gümrük müşavir yardımcılığı koşullarını taşıyan ve iki yıl süreile gümrük müşavir yardımcılığı yaparak, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkiniktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olan kişilerin,gümrük müşavirliği yapmaya hak kazanacakları hüküm altına alınmıştır. Gümrükmüşavirleri, Kanunda öngörülen bu koşulların gerçekleşmesi halinde, Gümrük veTicaret Bakanlığı Müsteşarlığı tarafından verilen Gümrük Müşavirliği İzinBelgesi gereğince faaliyetlerini serbest meslek mensubu olarak yürütürler.Kanun’un 225. ve 226. maddelerinden gümrük müşavirlerinin, eşyanın gümrükçeonaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin faaliyetleridolaylı temsil yoluyla takip ederek sonuçlandırabilecekleri anlaşılmaktadır.Gümrük müşavirleri, her türlü gümrük işlemlerinin takibi ve yerinegetirilmesinde yetkili kılındıklarından, bu faaliyetleri niteliği ve önemiaçısından bir tür kamu hizmeti ile ilişkili olsa da kamu görevlisi değillerdir.İtiraz konusu kural, gümrük müşavirleri yönünden, çıkarılacak bir kanunla bağlıbulundukları gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü görev alanı itibariyle kamu kurumuniteliğinde meslek kuruluşu şeklinde örgütleninceye kadar, gümrük müşavirliğisınavlarına en fazla üçer kez girebileceklerine ilişkin geçici bir düzenlemeyiiçermektedir.
9. Gümrük müşavirliği için öngörülen kısıtlamaların hizmetinetkin ve verimli bir biçimde yürütülmesi amacına uygun olması gerekmektedir.Yani kısıtlama ile yürütülen hizmet arasında günün koşullarına ve gerçeklerineuyan ve zorunlu bir neden-sonuç bağının kurulması ve hukuk devleti ilkesininbir gereği olarak da adalet ve hakkaniyet ölçüsünün zedelenmemesigerekmektedir. Gümrük müşavirliği görevini yerine getirecek kişilerde hizmetingereklerine göre medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak, kamu haklarındanmahrum bulunmamak, belirli suçlardan dolayı hükümlü bulunmamak, yükseköğretimkurumlarından mezun olmak, iki yıl süre ile gümrük müşavir yardımcılığıyapmak gibi genel ve objektif birtakım sınırlamalar ve kısıtlamalargetiren yasal düzenlemelerin yapılması anayasal ilkeler çerçevesinde kanunkoyucunun takdir yetkisi kapsamındadır.
10. Gümrük müşavirliği sınavı, gümrük mevzuatı ile gümrüğeilişkin iktisadi, ticari ve mali konularda bilgileri ölçüp değerlendirenbir sınavdır. Gümrük Yönetmeliğinin hükümlerine göre gümrük müşavirliğisınavı, ön eleme ve mesleki yeterlilik olmak üzere iki aşamada test yöntemiyleyapılır. Bu sınavlardan ön eleme sınavı, Yükseköğretim Kurulu ÖğrenciSeçme ve Yerleştirme Merkezi veya sınav yapan diğer resmi kuruluşlartarafından, mesleki yeterlilik sınavı ise Müsteşarlık tarafındangerçekleştirilir. Söz konusu sınav, mesleki faaliyetle ilgili bilgi veliyakati ölçmek,mesleki birikimin bulunup bulunmadığını belirlemek içinyapıldığından objektif niteliktedir. Başka bir deyişle, gümrük müşavirliği içindiğer koşulları taşıyan bütün adaylar, aralarında bir ayrımyapılmaksızın, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve malikonularda aynı soruları içeren test yöntemiyle yapılan yazılı sınava katıldıklarındanherhangi bir sübjektif değerlendirme söz konusu değildir.
11. Öte yandan kanun koyucu, gümrük müşavirliği mesleğini icraedeceklerin bu sınava en fazla üç kez girerek başarılı olmalarında kamu yararıbulunduğunu düşünerek bir sınırlandırma getirmiştir. İki yıl süreyle gümrükmüşavir yardımcılığı yaparak mesleki deneyime sahip olma koşulu da göz önünealındığında, gümrük müşavirliğine hak kazanmak için itiraz konusu kuraldabelirtilen sınava en fazla üç kez girebilme şartı objektif nitelikte, sınavakatılan bütün gümrük müşavir yardımcılarına uygulanan adalet ve hakkaniyetölçüsünü zedelemeyen bir koşul niteliğindedir. Bu nedenle kural kanun koyucununtakdir yetkisi kapsamında bulunmakta olup hukuk devleti ilkesine aykırıdeğildir.
12. Açıklanan nedenlerle kural gümrük müşavirleri yönünden,Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
13. Kuralın Anayasa’nın 70. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV- HÜKÜM
27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun geçici 6.maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (c) alt bendinin, gümrükmüşavirleri yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,29.3.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ